Khóa luận: Lao động chưa thành niên theo BLLĐ 2019 - ĐH Luật Hà Nội

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu quy định pháp luật về lao động chưa thành niên theo Bộ luật Lao động 2019, làm rõ vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Đỗ Minh Phương
• Người hướng dẫn: ThS. Tô Duy Khâm
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Lao động
• Đề tài: Lao động chưa thành niên theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2019 - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về lao động chưa thành niên theo Bộ luật Lao động 2019

Khóa luận tốt nghiệp luật học về lao động chưa thành niên làm rõ các cơ sở lý luận cơ bản. Khái niệm người lao động chưa thành niên gắn liền với độ tuổi dưới 18 tuổi. Đây là giai đoạn cơ thể và tâm sinh lý đang trong quá trình hoàn thiện. Năng lực nhận thức và kinh nghiệm sống của nhóm này còn nhiều hạn chế. Do đó, quan hệ pháp luật lao động cần thiết lập hành lang bảo vệ chuyên biệt. Bộ luật Lao động năm 2019 đã chuẩn hóa các nguyên tắc điều chỉnh đối với lao động vị thành niên. Quy định pháp luật vừa tạo cơ hội học nghề vừa ngăn ngừa hành vi lạm dụng sức lao động. Tính chất đặc thù của nhóm lao động này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa luật lao động và luật trẻ em. Pháp luật Việt Nam tương thích cao với các công ước quốc tế của ILO. Sự can thiệp của nhà nước nhằm bảo đảm quyền học tập và phát triển toàn diện cho người chưa thành niên. Cơ chế điều chỉnh phân chia thành từng nhóm tuổi với quyền hạn và trách nhiệm rõ ràng. Doanh nghiệp sử dụng lao động phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn luật định. Mối quan hệ giữa người sử dụng lao động và lao động trẻ tuổi chịu sự giám sát từ cơ quan quản lý nhà nước.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của lao động chưa thành niên

Lao động chưa thành niên là công dân dưới 18 tuổi xác lập hợp đồng lao động hợp pháp. Nhóm này có thể lực chưa phát triển hoàn thiện và tâm lý nhạy cảm. Trình độ học vấn cùng kỹ năng nghề nghiệp thường ở mức khởi điểm. Pháp luật phân chia người chưa thành niên thành ba nhóm tuổi: dưới 13 tuổi, từ đủ 13 đến chưa đủ 15 tuổi, và từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi. Mỗi nhóm tuổi có các giới hạn nghiêm ngặt về loại hình công việc được phép thực hiện. Đặc điểm cốt lõi là khả năng tự bảo vệ quyền lợi trước các rủi ro việc làm còn yếu. Việc nhận diện đúng đặc điểm giúp xây dựng chế định bảo vệ hiệu quả và nhân văn.

1.2. Nguyên tắc pháp lý điều chỉnh lao động chưa thành niên

Nguyên tắc cơ bản là bảo đảm quyền được học tập và phát triển toàn diện của người lao động. Pháp luật cấm sử dụng lao động làm công việc nặng nhọc, độc hại hoặc môi trường nguy hiểm. Người sử dụng lao động phải quan tâm chăm sóc sức khỏe định kỳ cho lao động trẻ. Thời giờ làm việc được rút ngắn nhằm tránh quá tải thể chất. Mọi hành vi bóc lột hoặc ngược đãi đều bị nghiêm cấm và xử lý nghiêm khắc. Việc giao kết hợp đồng phải có sự đồng ý hoặc giám sát từ người đại diện hợp pháp. Các nguyên tắc này thể hiện cam kết bảo vệ nhân quyền và thúc đẩy an sinh xã hội bền vững.

II. Thực trạng lao động chưa thành niên theo Bộ luật Lao động năm 2019

Khóa luận chỉ ra nhiều chuyển biến tích cực trong khung pháp lý sau khi Bộ luật Lao động 2019 có hiệu lực. Hệ thống quy định chi tiết về danh mục công việc nhẹ và điều kiện sử dụng lao động theo từng độ tuổi. Tuy nhiên, việc áp dụng vào đời sống kinh tế xã hội vẫn đối mặt nhiều thách thức. Khu vực kinh tế phi chính thức còn xuất hiện nhiều vi phạm về thời giờ làm việc và an toàn lao động. Nhiều cơ sở sản xuất quy mô nhỏ chưa lập sổ theo dõi chuyên biệt đối với người lao động trẻ tuổi. Hợp đồng lao động bằng văn bản thường bị bỏ qua trong các làng nghề thủ công và dịch vụ ăn uống. Công tác thanh tra, kiểm tra gặp khó khăn do thiếu hụt nhân lực chuyên trách tại cấp địa phương. Ý thức tuân thủ của một bộ phận người sử dụng lao động còn mang tính đối phó. Bên cạnh đó, một số quy định về thủ tục giao kết hợp đồng với người dưới 15 tuổi còn rườm rà. Tình trạng lao động trẻ em tiềm ẩn tại các vùng sâu vùng xa đòi hỏi sự can thiệp quyết liệt hơn. Việc phối hợp liên ngành giữa lao động và tư pháp chưa đạt hiệu quả tối ưu.

2.1. Bất cập trong giao kết hợp đồng và điều kiện làm việc

Thực tiễn áp dụng cho thấy tình trạng không ký hợp đồng lao động văn bản diễn ra phổ biến. Nhiều doanh nghiệp nhỏ lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người lao động để trốn tránh nghĩa vụ bảo hiểm. Thời giờ làm việc của người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi thường bị kéo dài quá 8 giờ mỗi ngày. Quy định về làm thêm giờ và làm việc ban đêm bị vi phạm tại các cơ sở dịch vụ tư nhân. Khám sức khỏe định kỳ cho lao động chưa thành niên hầu như bị xem nhẹ. Các chế độ bảo hộ lao động cá nhân chưa được trang bị đầy đủ theo quy chuẩn an toàn vệ sinh.

2.2. Hạn chế trong thanh tra và xử lý vi phạm pháp luật

Hoạt động thanh tra chuyên ngành lao động còn mỏng và mang tính định kỳ hàng năm. Nhiều hành vi sử dụng lao động trái phép trong hộ gia đình không được phát hiện kịp thời. Mức chế tài xử phạt hành chính hiện nay chưa đủ sức răn đe các cơ sở vi phạm tái diễn. Cơ chế phối hợp giữa thanh tra lao động và chính quyền cơ sở còn thiếu tính đồng bộ. Tranh chấp lao động liên quan đến người chưa thành niên ít khi được đưa ra hòa giải chính thức. Người lao động trẻ thường chấp nhận thiệt hại do thiếu các kênh hỗ trợ pháp lý miễn phí tại cơ sở.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả pháp luật về lao động chưa thành niên

Khóa luận đề xuất các nhóm giải pháp toàn diện nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Thứ nhất, cơ quan có thẩm quyền cần tiếp tục hoàn thiện văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật Lao động 2019. Danh mục công việc nhẹ cần được rà soát và cập nhật phù hợp với chuyển đổi số và kinh tế dịch vụ. Thứ hai, quy trình ký kết hợp đồng lao động điện tử cần được chuẩn hóa để tăng tính minh bạch. Thứ ba, tăng cường năng lực cho đội ngũ thanh tra viên lao động tại cấp quận, huyện. Các biện pháp xử phạt nghiêm khắc cần được áp dụng đối với hành vi bóc lột trẻ vị thành niên. Thứ tư, nhà nước cần xây dựng chính sách khuyến khích đào tạo nghề gắn với việc làm an toàn. Doanh nghiệp tiếp nhận lao động học nghề cần được hưởng ưu đãi thuế và hỗ trợ kỹ thuật. Thứ năm, mở rộng chương trình trợ giúp pháp lý miễn phí đến tận các trường học và trung tâm bảo trợ. Sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật và an sinh xã hội sẽ tạo lá chắn bảo vệ vững chắc.

3.1. Hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật lao động

Cần ban hành thêm thông tư hướng dẫn chi tiết về mẫu hợp đồng lao động đặc thù cho người dưới 18 tuổi. Quy định rõ trách nhiệm giám sát của cha mẹ hoặc người giám hộ trong suốt quá trình làm việc. Tiêu chuẩn an toàn vệ sinh lao động tại khu vực làng nghề cần được cụ thể hóa bằng tiêu chí định lượng. Bổ sung các chế tài xử lý nghiêm minh đối với hành vi che giấu việc sử dụng lao động trái quy định. Đơn giản hóa thủ tục hành chính khi doanh nghiệp đăng ký sử dụng lao động vị thành niên hợp pháp.

3.2. Đẩy mạnh thanh tra và truyền thông nâng cao nhận thức

Cần thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh vi phạm quyền trẻ em trong lao động. Đội ngũ thanh tra cần tăng cường kiểm tra đột xuất các cơ sở kinh doanh dịch vụ và xưởng sản xuất nhỏ. Tuyên truyền pháp luật lao động qua nền tảng số nhằm tiếp cận trực tiếp giới trẻ và phụ huynh. Tích hợp nội dung giáo dục quyền lao động vào chương trình học nghề tại các trường phổ thông và trung cấp. Doanh nghiệp cần được hướng dẫn cụ thể về trách nhiệm xã hội và tiêu chuẩn an toàn lao động.

IV. Ứng dụng khóa luận tốt nghiệp luật về lao động chưa thành niên

Khóa luận tốt nghiệp luật học đóng góp giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc cho chuyên ngành luật lao động. Đề tài hệ thống hóa các quan điểm khoa học và đánh giá toàn diện tác động của Bộ luật Lao động 2019. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ hữu ích cho các nhà lập pháp trong việc sửa đổi chính sách tương lai. Đồng thời, công trình hỗ trợ người sử dụng lao động xây dựng nội quy lao động đúng chuẩn mực pháp lý. Người lao động chưa thành niên có thêm tài liệu tham khảo để tự bảo vệ quyền lợi chính đáng khi tìm việc. Đề tài mở ra hướng tiếp cận mới trong việc kết nối giáo dục nghề nghiệp với thị trường lao động an toàn. Các cơ sở đào tạo luật có thể sử dụng kết quả nghiên cứu làm học liệu chuyên khảo giá trị. Việc áp dụng đúng các giải pháp trong đề tài sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng lao động trẻ em bất hợp pháp. Xã hội sẽ xây dựng được môi trường làm việc công bằng, nhân văn và thịnh vượng.

4.1. Đóng góp đối với công tác giảng dạy và nghiên cứu luật

Công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu và án lệ thực tế về tranh chấp lao động vị thành niên. Nguồn tài liệu này phục vụ đắc lực cho sinh viên và học viên cao học chuyên ngành luật lao động. Đề tài làm sáng tỏ mối liên hệ giữa các công ước quốc tế ILO và pháp luật Việt Nam hiện hành. Các nhà nghiên cứu có thể phát triển thêm các chuyên đề chuyên sâu về bình đẳng giới và an sinh xã hội cho thanh thiếu niên. Khóa luận là minh chứng cho phương pháp nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn.

4.2. Ý nghĩa thực tiễn cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý

Khóa luận mang đến cẩm nang pháp lý hữu ích giúp doanh nghiệp hạn chế tối đa rủi ro pháp lý khi tuyển dụng lao động trẻ. Đề xuất các biểu mẫu giao kết hợp đồng và quy trình quản lý thời giờ làm việc chuẩn hóa. Cơ quan thanh tra lao động có thêm cơ sở khoa học để đánh giá mức độ tuân thủ của các đơn vị sản xuất kinh doanh. Nghiên cứu thúc đẩy việc thực thi các chương trình mục tiêu quốc gia về phòng ngừa lao động trẻ em. Doanh nghiệp áp dụng đúng quy định sẽ nâng cao uy tín thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SO VAN ĐÈ LÝ LUẬN VE LAO ĐỘNG LA NGƯỜI CHUA THÀNH NIÊN VÀ PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG CHƯA THÀNH NIÊN 1.1 Một số van đề lý luận về lao động chưa thành niên LI Khái niệm lao động chưa thành niên Thuật ngữ “người chưa thành niên” là thuật ngữ được nghiên cứu, sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau như: luật học, sinh học, ngôn ngữ học, nhân trắc học,. Tùy vào đặc thù của những lĩnh vực mà việc định nghĩa “người chưa thành niên” cũng sẽ được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Thậm chí, mỗi quốc gia cũng đều có sự khác nhau trong việc định nghĩa về “#gười chưa thành niên”. Theo pháp luật Hoa Kỳ định nghĩa: “A juvenile is a person who has not attained his eighteenth birthday.” tạm dich người chưa thành niên là người chưa dt lần sinh nhật thứ mười tám.

Hay theo Luật Bảo vệ trẻ vị thành niên của Trung Quốc năm 2020 quy định: “#ẻ vị thành niên có nghĩa là công dân dưới 18 tuổi”. Tai các văn bản pháp luật hiện hành ở Việt Nam, theo Khoản 1 Điều 21 BLDS năm 2015 quy định: “#gười chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi” và Khoản 1 Điều 143 BLLD năm 2019 quy định: “LDCTN là lao động chưa đủ 18 tuổi”. Như vậy, BLLD năm 2019 đã dựa trên cơ sở về độ tuổi để chi ra những người chưa phát triển đầy đủ về mặt thé chất, tinh thần khi tham gia vào QHLĐ. BLLD năm 2019 còn giới hạn độ tuổi tối thiểu được tham gia vào QHLD là 15 tuổi, quy định này tương đồng với quy định của Công ước 138 về độ tuổi lao động tối thiểu của ILO mà Việt Nam đã tham gia vào năm 2003.

Không chỉ quy định về độ tudi, pháp luật còn giới hạn những công việc mà NLĐCTN có thể tham gia, điều này phần nào có thé dam bao quyền lao động của NCTN cũng như dam bảo được việc học tập, nghỉ ngơi của nhóm người này. Theo Khoản 1 Điều 3 BLLĐ năm 2019 định nghĩa chung về người lao động tại Việt Nam: “Người lao động là người làm việc cho người sứ dụng lao động theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giảm sát của người sử dụng lao động”. Như vậy, có thé hiểu, LĐCTN cũng được định nghĩa giống như người lao động nhưng có thêm những yếu tố khác biệt, có thể khái quát như sau: Người LĐCTN là người lao động chưa du 18 tuổi, làm việc cho người sứ dụng lao động theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động. 6 'Theo Công ước về quyền trẻ em năm 1989 của Liên hợp quốc (UNCRC) và Công ước số 182 năm 1999 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) về loại bỏ những hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất đưa ra định nghĩa “tré em là bất kì người nào dưới 18 tuổi, trừ trường hợp pháp luật có thể được áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hon.” Còn tại Bản quy tắc của Liên hợp quốc thông qua ngày 14/12/1990 có quy định “người chưa thành niên là người dưới 18 tuổi.

Giới hạn độ tuổi thấp hơn mức này theo đó không được phép tước tự do của trẻ em can được pháp luật quy định” Thông qua định nghĩa của Liên hợp quốc và ILO có thể thấy khái niệm “người chưa thành niên” và “trẻ em” là hai khái niệm có thể sử dụng luân phiên, thay thế được cho nhau và đều được công nhận bới pháp luật quốc tế. Tổ chức ILO định nghĩa về lao động trẻ em là “công việc làm mắt di tuổi thơ, tiém năng và phẩm giá của trẻ em. đông thời có hại cho sự phát triển tinh than và thể chat”! Với định nghĩa này, có thể hiểu lao động trẻ em là những người đưới 18 tuổi tham gia lao động vào những công việc có tác động xấu đến trẻ, cách giải thích này dựa trên hậu quả ma lao động gây ra cho trẻ em. Tuy nhiên, tại Việt Nam không sử dụng thuật ngữ lao động trẻ em nhưng lại có thuật ngữ bóc lột trẻ em với hàm nghĩa tương tự.

Căn cứ theo Luật Trẻ em năm 2016 quy định: “Bóc lột tré em là hành vi bắt trẻ em lao động trái quy định của pháp luật về lao động; trình diễn hoặc sản xuất sản phẩm khiêu dâm; tổ chức, hỗ trợ hoạt động du lịch nhằm muc đích xâm hai tình đục trẻ em; cho, nhận hoặc Cung cấp tré em dé hoạt động mại dâm và các hành vi khác sử dụng trẻ em dé trục lợP.” Có thể thấy, pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam đều xác định lao động trẻ em chỉ nhóm người dưới 18 tuổi, tham gia những lao động trái với quy định của pháp luật, làm những công việc ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của thé chất, tinh thần và nhân cách. Còn LDCTN là nhóm người lao động tham gia lao động phù hợp với quy định của pháp luật. Nhìn chung, khái niệm lao động trẻ em và khái niệm LDCTN có điểm khác biệt ở chỗ: LĐCTN mang ý nghĩa tích cực, đây là lao động được pháp luật lao động cho phép, mang lại giá trị có ích cho xã hội. Còn đối với khái niệm lao động trẻ em thì đây là khái niệm mang ý nghĩa tiêu cực, chỉ đến những trường hợp lạm dụng trẻ em, sử dụng ! Bạn biết gì về lao động trẻ em, https://www.org/sites/default/files/wemsp5/groups/public/@asia/@ro-bangkok/@ilo- hanoi/documents/projectdocumentation/wems_746341.pdf, truy cập ngày 22/02/2025.

? Khoản 7 Điêu 4 Luật Trẻ em năm 2016 7 trẻ em vào những công việc hoặc bắt trẻ em làm việc ở những địa điểm trái pháp luật lao động gây ảnh hưởng xâu đến sự phát triển bình thường của trẻ, xa hơn nữa là làm suy yếu năng lực của lực lượng lao động tương lai. Đặc điểm lao động chưa thành niên So sánh với lao động thành niên, có thé thay LDCTN là nhóm lao động đặc thu, có những đặc điểm riêng cơ bản như sau: Thứ nhất, lao động chưa thành niên là những người lao động chưa phát triển day đủ về thể chất, tinh than và nhận thức. Đây là nhóm lao động đặc thù mang những đặc trưng riêng, khác với lao động đã thành niên, do đó chủ thể chưa thể tham gia đầy đủ vào các QHLĐ của đời sống xã hội. Về sức khỏe, ở lửa tuổi chưa thành niên, cơ thé của các em vẫn đang trong quá trình phát triển và chưa hoàn thiện, cơ thể của NCTN vẫn tiếp tục có sự biến đổi về chiều cao, cân nặng và trạng thái sinh học.

Bên cạnh đó, với các công việc phải tiếp xúc voi các chất hóa học hay chất độc hại tại nhà máy, xí nghiệp cũng có thé dan đến tình trạng biến đổi gen trong quá trình trưởng thành của các em. Do vậy, trong trường hợp tham gia vào các công việc chân tay nặng nhọc, các công việc đòi hỏi sức lực lớn hoặc các công việc có tính chất nguy hiểm sẽ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và sức khỏe lâu dài của các em. Về tâm lỷ, nhận thức, tâm ly của LDCTN vẫn dang trong giai đoạn trưởng thành. Các em có thé chưa đủ sự ổn định tâm lý, khả năng xử lý căng thăng, hoặc đối phó với áp lực công việc.

Điều này có thé ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và dé dẫn đến căng thang, mệt mỏi, hoặc các van đề tâm ly khác nếu môi trường làm việc không lành mạnh hoặc không phù hợp. Người LĐCTN thường chưa đủ trưởng thành về mặt nhận thức và khả năng đưa ra các quyết định đúng đắn trong công việc. Họ cũng có thể thiếu sự hiểu biết về quyền lợi của mình trong môi trường lao động. Bên cạnh đó, đây cũng là độ tuôi nhạy cảm với đời sống xã hội, tò mò và muốn tìm hiểu những thứ mới lạ.

Day là yếu tổ dễ bị NSDLĐ lợi đụng lôi kéo người LĐCTN làm việc tại những môi trường không lành 3 Mai Phước Bao (2022), Pháp luật về LĐCTN, Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Luật dân sự, Trường Đại học Luật Thành phô Hồ Chí Minh, tr.5 8 mạnh như: quán bar, karaoke, ,. Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý của các em khi phải tiếp xúc với những mối quan hệ không lành mạnh, thiếu văn minh. Thứ hai, năng lực chủ thể trong việc xác lập hợp đồng của người LĐCTN là chưa đây đủ, bị hạn chế một phan Do trí lực chưa phát triển toàn diện vậy nên khả năng tiếp thu cũng như nam bắt về quyền lợi, nghĩa vụ của chính bản thân các em vẫn còn hạn chế. Đồng thời, người LĐCTN cũng chưa đủ khả năng dé tự chịu trách nhiệm một mình khi tham gia vào bất kì mối quan hệ pháp luật nào.

Theo BLLĐ 2019 quy định về các nguyên tắc khi sử dung người LĐCTN cần có sự giám sát, đồng ý hoặc tham gia của đại điện theo pháp luật của LĐCTN. Đổi với lao động chưa di 15 tuổi, căn cit theo Điều 145 BLLĐ năm 2019 quy định NSDLD phái giao kết hợp đồng lao động bang văn bản với người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của người đó Đối với lao động từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, căn cứ theo Khoản 3 Điều 144 BLLD năm 2019 quy định NSDLD khi sử dụng lao động là NCTN phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ; lập số theo đõi riêng, ghi đầy đủ họ tên, ngày tháng năm sinh, công việc đang làm, kết quả những lần kiêm tra sức khỏe định kỳ và xuất trình khi cơ quan nhà nước có thâm quyền yêu cầu. Ly do có sự khác biệt giữa các độ tudi là bởi vì sự phát triển giữa các độ tuổi đó. Như trẻ em từ đủ 15 tuổi đã có phần nao nhận thức được quyền lợi, nghĩa vụ của mình nên người chịu trách nhiệm chính trong QHLD sẽ không còn là người giám hộ như độ tuổi chưa đủ 15 tuổi.

LDCTN được pháp luật bảo vệ ở mức độ cao hơn so với lao động thành niên. Đặc điểm này xuất phát từ sự chưa phát triển đầy đủ về thé chat, tinh thần của lao động chưa thành niên nên khi tham gia QHLD họ được pháp luật bảo vệ theo hướng “ưu tiên” trong việc được hưởng một số quyền, lợi ích ngang bằng hoặc hơn những quyền, lợi ích mà pháp luật quy định với người lao động thành niên.