CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI VỪA VÀ NHỎ 1.1 Những vấn đề cơ bản về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp thương mại vừa và nhỏ Từ khi con người biết buôn bán thì các nguyên tắc trong lĩnh vực này cũng đang dần hình thành. Ban đầu là tự phát, tự ngầm định, sau đó nhà nước đưa ra những quy định, nguyên tắc chung. Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cũng được quy định ở nhiều văn bản, thông tư của Bộ tài chính. Những lý luận em trình bày được quy định bởi "Chuẩn mực số 14 Doanh thu và thu nhập khác (VAS 14)" và "Thông tư 133/2016/TT-BTC ngày 26 tháng 8 năm 2016 Hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp".1 Khái niệm, mối quan hệ giữa kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Khái niệm về bán hàng Bán hàng là là quá trình trao đổi hàng hóa hoặc dịch vụ giữa doanh nghiệp hoặc cá nhân với khách hàng, trong đó khách hàng trả tiền hoặc các giá trị tương đương để nhận được sản phẩm hoặc dịch vụ mà họ cần.
Quá trình bán hàng không chỉ đơn giản là giao dịch mua bán mà còn bao gồm các hoạt động như tiếp cận khách hàng, tư vấn, thương lượng, thuyết phục, và chăm sóc sau bán hàng. Bán hàng là giai đoạn cuối cùng trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nơi giá trị của sản phẩm và hàng hóa được hiện thực hóa.2 Khái niệm về kết quả kinh doanh Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định, được biểu hiện bằng số tiền lãi hay lỗ. Xác định kết quả kinh doanh là quá trình đánh giá và đo lường hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh của một doanh nghiệp trong một khoảng thời gian nhất định, thông qua việc tính toán lợi nhuận hoặc lỗ từ các hoạt động kinh doanh. Quá trình này bao gồm việc so sánh doanh thu thu được từ việc bán hàng, cung cấp dịch vụ với các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất, vận hành và quản lý doanh 6 nghiệp.3 Mối liên hệ giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh: Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, còn kết quả kinh doanh là căn cứ để doanh nghiệp quyết định có nên tiếp tục bán hàng hóa, dịch vụ nữa hay không.
Kết quả bán hàng hóa, dịch vụ sẽ có ảnh hưởng trực tiếp tới doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ từ đó ảnh hưởng tới doanh thu thuần và cuối cùng là kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp, còn bán hàng là phương tiện trực tiếp giúp đạt được mục đích đó.2 Phương thức bán hàng và phương thức thanh toán 1.1 Phương thức bán hàng Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, các doanh nghiệp có rất nhiều phương thức khác nhau để tiêu thụ hàng hóa. Việc áp dụng phương thức bán hàng nào thì tùy thuộc vào quy mô, đặc điểm, kế hoạch và mục tiêu của của từng doanh nghiệp mà từ đó doanh nghiệp lựa chọn phương thức bán hàng cho phù hợp cho doanh nghiệp của mình. Hiện tại thì các doanh nghiệp thường áp dụng một số phương thức bán hàng như: * Phương thức bán buôn: Bán buôn hàng hóa là phương thức bán hàng cho các doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp thương mại để tiếp tục đưa vào quá trình sản xuất hoặc được chuyển cho người tiêu thụ cuối cùng.
Đặc trưng của phương thức này là kết thúc nghiệp vụ bán hàng. Hàng hóa chưa đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Số lượng bán mỗi lần thường lớn. Giá biến động tùy thuộc vào số lượng bán và phương thức thanh toán.
Bán buôn có hai hình thức bán hàng cơ bản là: Bán buôn qua kho và bán buôn không qua kho: - Bán buôn qua kho: là hình thức bán hàng hóa mua về đã được nhập kho trước đó, sau đó xuất ra để bán. Bao gồm: + Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: là hình thức bán hàng mà doanh nghiệp xuất kho sau đó giao hàng trực tiếp cho người mua. + Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Là hình thức bán hàng mà 7 doanh nghiệp giao hàng cho người mua tại địa điểm mà do bên mua quy định trước đó trong hợp đồng hoặc đơn đặt hàng đã ký. - Bán buôn không qua kho (Bán buôn vận chuyển thẳng): Là hình thức bán hàng mà hàng hóa của doanh nghiệp không được nhập kho mà chuyển thẳng cho người mua.
Bao gồm: + Bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp: là hình thức bán hàng mà người mua cử đại diện đến nhận hàng tại địa điểm bên bán chỉ định. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Là hình thức bán hàng mà bên bán tự vận chuyển hoặc thuê ngoài vận chuyển số hàng đến địa điểm mà bên mua chỉ định. * Phương thức bán lẻ: Bán lẻ là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng, không thông qua trung gian. Đặc trưng của phương thức này là kết thúc nghiệp vụ bán hàng, hàng hóa chuyển đến tay người tiêu dùng cuối cùng.
Số lượng mỗi lần bán thường là ít. Xét về cách thức thanh toán, phương thức bán lẻ có thể chia ra làm hai hình thức: - Bán hàng thu tiền tập trung: Là hình thức mà quá trình bán hàng được tách ra thành hai giai đoạn riêng biệt là giai đoạn thu tiền và giai đoạn giao hàng. - Bán hàng thu tiền trực tiếp: Là hình thức bán hàng mà giai đoạn thu tiền và giai đoạn giao hàng không tách rời nhau. Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng.
* Bán hàng trả chậm, trả góp: Bán hàng trả chậm, trả góp là hình thức bán hàng mà người mua không trả tiền hàng trong một lần thay vào đó sẽ trả thành nhiều kỳ. Trường hợp này, doanh thu bán hàng vẫn tính như doanh thu bán hàng bình thường, phần chênh lệch giữa số tiền thực tế thu được với doanh thu được gọi là lãi trả chậm, trả góp. Doanh thu bán hàng được ghi nhận theo số tiền hàng hóa trả ngay một lần. Lãi trả chậm, trả góp được phân bổ vào doanh thu hoạt động tài chính.
* Phương thức bán hàng đại lý, ký gửi: Bán hàng qua đại lý, ký gửi là bán hàng trong đó doanh nghiệp giao hàng cho 8 cơ sở đại lý, ký gửi để các cơ sở này bán hàng hộ. Bên nhận làm đại lý, ký gửi sẽ trực tiếp bán hàng cho người mua, thanh toán tiền hàng với khách hàng và được hưởng hoa hồng đại lý hoặc chênh lệch giá. Đối với doanh nghiệp số hàng gửi cho đại lý được gọi là hàng gửi bán, nó vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi nhận được thông báo của đại lý về số hàng đã bán được, doanh nghiệp mới mất quyền sở hữu với số hàng đó, lúc này doanh nghiệp mới ghi nhận doanh thu, giá vốn của lô hàng.2 Phương thức thanh toán * Phương thức thanh toán trả ngay (Thanh toán trực tiếp): Đây là hình thức thanh toán mà người mua thực hiện việc trả tiền ngay sau khi nhận được hàng hóa từ người bán.
Phương thức này giúp doanh nghiệp thu hồi vốn nhanh chóng và hạn chế rủi ro trong khâu thanh toán. Người mua có thể lựa chọn thanh toán bằng tiền mặt, tiền tạm ứng, chuyển khoản hoặc thanh toán bằng hàng hóa tương đương. * Phương thức thanh toán trả chậm, trả góp: Đây là hình thức thanh toán mà khách hàng không trả tiền ngay sau khi nhận hàng, mà khách hàng sẽ thanh toán vào một thời điểm khác theo thỏa thuận giữa hai bên.2 Vai trò, nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ 1.1 Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh đóng vai trò rất quan trọng đối với mọi doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp thương mại. Nó giúp hạn chế thất thoát hàng hóa, phát hiện các mặt hàng chậm luân chuyển để có biện pháp xử lý kịp thời, thúc đẩy quá trình tuần hoàn vốn.
Các số liệu do kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cung cấp giúp doanh nghiệp đánh giá mức độ hoàn chỉnh của quy trình này, từ đó phát hiện thiếu sót, sự mất cân đối giữa mua hàng, dự trữ và bán hàng, qua đó điều chỉnh phù hợp để tối đa hóa lợi nhuận. Bên cạnh đó, các số liệu từ kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cũng giúp các đối tác của doanh nghiệp đánh giá khả năng mua, dự trữ và bán hàng, từ đó đưa ra quyết định tham gia đấu thầu, cho vay vốn hoặc hợp tác kinh doanh. 9 Ngoài ra, thông qua các báo cáo tài chính do kế toán cung cấp, Nhà nước có thể giám sát tình hình kinh doanh và tài chính của doanh nghiệp, thực hiện các chức năng quản lý vĩ mô, đồng thời kiểm tra việc thực hiện các nghĩa vụ pháp lý của doanh nghiệp, chẳng hạn như nộp thuế thu nhập doanh nghiệp.2 Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Để kế toán thực sự trở thành công cụ đắc lực cho quản lý nhằm đẩy mạnh công tác sản xuất và tiêu thụ trong các doanh nghiệp, kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Tổ chức ghi chép, phản ánh kịp thời, trung thực các loại doanh thu, chi phí của từng lĩnh vực hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp. - Phản ánh chính xác, đầy đủ, kịp thời, giám sát chặt chẽ tình hình hiện có và sự biến động Nhập – Xuất – Tồn của từng mặt hàng hiện có trên cả 2 mặt giá trị và hiện vật.
- Phản ánh, giám sát tình hình thực hiện kế hoạch tiêu thụ, doanh thu tiêu thụ, tình hình thanh toán tiền hàng của khách hàng. - Lập và báo cáo kết quả bán hàng đúng chế độ, kịp thời cung cấp các thông tin kinh tế cần thiết cho các bộ phận liên quan, đồng thời định kỳ tiến hành phân tích kinh tế hoạt động tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh.3 Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ 1.1 Kế toán doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu 1.