Chương 1: CO SỞ LÝ LUẬN I. Cơ sở lý thuyết về phương pháp day học: 1. Khái niệm về bài tập hóa học : Bài tập là những bài ra cho học sinh để vận dụng những diéu đã học. «- từ điển Tiếng Việt đã định nghĩa ».
Bài tập được giáo dục học đại cương xếp trong hệ thống phương pháp giảng dạy. Ví dụ : Phương pháp luyện tập. Đây là phương pháp quan trọng nhất để nâng cao chất lượng giảng dạy. Mặt khác, giải bài tập là một phương pháp học tập tích cực.
Sau khi nghe giáo viên giảng bài xong, nếu học sinh nào giải được các bài tập mà giáo viên đưa ra thì có thể xem như học sinh đó đã lĩnh hội được một cách tương đối những kiến thức mà giáo viên truyền đạt. Nó giúp học sinh hiểu rõ khắc sâu và hoàn thiện kiến thức. Bài tập Hóa học là bài tập có nội dung liên quan đến Hóa học. Nội dung của bài tập Hóa học thông thường bao gồm những kiến thức chính yếu trong bài giảng.
Bài tập Hóa học có nhiều loại, có khi chỉ là những câu hỏi lý thuyết đơn giản chỉ cẩn học thuộc bài là có thể làm được. có khi là những bài tập kết hợp Hóa học và tính toán, có khi là những bài tập tổng hợp học sinh cần phải vận dụng kết hợp nhiều kiến thức đã học mới giải được. Tuỳ theo mục đích từng bài tập mà học sinh có những hình thức và phương pháp giải khác nhau. Sử dung bài tập Hóa học giúp cho học sinh tích cực, tự lực sáng tạo.
nhớ lâu, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức giải quyết vấn dé. Tác dụng của bài tap hóa hoc: Giải bài tập Hóa học là một trong những phương pháp học tập tích cự để kiểm tra khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh. Qua đó, giáo viên có thể phát hiện những sai sót yếu kém của học sinh mà từ đó có kế hoạch rèn luyện kịp thời giúp học sinh vượt qua những khó khăn trong việc giải bài tập Hóa học. Do đó, bài tập Hóa học có những tác dụng sau : 2.
Tác dung trí duc : Bài tập Hóa học có tác đụng làm cho học sinh hiểu sâu hơn các kiến thức đã học. Học sinh có thể thuộc lòng các định nghĩa, các khái niệm, các định luật, học thuyết, tính chất vật lý, tính chất hóa học của các chất, nhưng nếu không qua việc giải bài tập học sinh chưa thể nắm vững những điều đã học thuộc. Thông qua việc giải bài tập Hóa học, học sinh sé hiểu rõ lý thuyết hơn. Và khi giải bài tập, học sinh bắt buộc không những học thuộc kiến thức mà còn phải hiểu rõ.ỐỒỎ 5 ae eS SVTH: PHAM THỊ HOÀI LINH Trang 3 Phương pháp giải bài tập hoá học hữu cơ.
VD: Khi học về phản ứng thế của Halogen vào ankan, nếu không có bài tập thì học sinh không thể hiểu được, không biết cách vận dụng xác định các sản phẩm tạo thành. Hoàn thành phan ứng: CH;~CH~CH;—CH; + Cl <g> CICH;—CH—CH; —CH; + HCI CH; CH; cl | a+ —CH2—CH; + HCI CH; CH a — 3 mm CH; +HCI CH; Cl CH;—CH—CH3—CH;Ci + HCl I CH; Qua bài tập đó. học sinh biết được thế H bang Cl ở những C nao và những C nào giống nhau thì chỉ viết phan ứng một lần. Bài tập Hóa học mở rộng sự hiểu biết một cách sinh động, phong phú và không làm nặng nề khối lượng kiến thức của học sinh.
Bài tập Hóa học ngoài tác dụng củng cố các kiến thức đã học, còn có tác dung mở rộng sự hiểu biết của học sinh về các vấn dé thực tiễn trong đời sống hằng ngày và trong công nghiệp. Thông qua việc giải bài tập như vậy. học sinh cảm thấy nhẹ nhàng, thỏai mái hơn và cảm thấy Hóa học dường như không phải là những các gì khó nhớ, khó hiểu mà rất thiết thực trong cuộc sống. VD : Khi làm quen với ký hiệu và công thức, có thể cho học sinh làm bài tập sau : Công thức của thuốc cảm là CyHyO, .Chất này được cấu tao bởi bao nhiêu nguyên tố, và tính phân tử lượng của nó.
Dạng bài tập này không đòi hỏi học sinh phải nhớ, phải thuộc mà chỉ cần nhìn vào CTPT là có thể trả lời được. Củng cố kiến thức cũ một cách thừơng xuyên và hệ thống hóa các kiến thức đã học. Trong quá trình giải bài tập, học sinh phải vận dụng kiến thức để giải. do đó giúp cho học sinh ôn lại, củng cố lại những điều đã học.
Đối với các bài tập tổng hợp, học sinh phải vận dụng tổng hợp các kiến thức và vốn hiểu biết có thể là các kiến thức vừa học hoặc là các kiến thức của bài trước, chương trước, lớp trước. Qua đó, học sinh không những củng cố kiến thức mà còn hệ thống hóa chúng, sắp xếp chúng theo nhóm. theo phần làm cho kiến thức trở nên rõ ràng hơn. VD: Viết các phản ứng theo sơ dé sau bằng CTCT : Canxi cacbua —> axetien — etilen — etylclorua.
re) SVTH: PHAM THỊ HOÀI LINH Trang 4 Phương pháp gidii bài tập hod hoc hitu cơ. Để giải bài tập này, hoc sinh phải ôn lại nhiều kiến thức ; Cách gọi tẻn, cách viết CTCT, viết phương trình phản ứng, diéu kiện phản ứng. Thừơng xuyên rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo cần thiết về Hóa : học - Lập công thức hóa học, cân bằng phương trình, tính toán theo công thức và theo phương trình, biện luận. - Các phép tính toán : đặt ẩn số, tính toán theo đại số, giải phương trình và hệ phương trình.
- Sử dụng ngôn ngữ Hóa học. - Kỹ năng lựa chọn cách giải cho từng loại bài tập khác nhau. - Kỹ năng, kỹ xảo làm thí nghiệm. - Nhờ việc thường xuyên giải các bài tập Hóa học, học sinh lâu dan sẽ thuộc các ký hiệu hóa học, nhớ hóa trị của các nguyên tố.
Tạo điều kiện để phát triển tư duy : Khi giải một bài tập Hóa học, học sinh thường vận dụng các thao tác tư duy cơ bản như: quy nạp, diễn dịch, loại suy, so sánh, phân tích, tổng hợp. và học sinh buộc phải nhớ lại các kiến thức đã học mà có liên hệ tới để bài, xác định mối liên hệ giữa những diéu kiện đã cho và yêu cầu của để bài để tìm ra cách giải tối ưu nhất. Qua đó tư duy của học sinh được phát triển, tính tích cực độc lập của học sinh được nâng cao và những kiến thức do chính học sinh tự tìm hiểu phát hiện ra thì học sinh sẽ khắc sâu, nhớ lâu hơn dẫn đến chất lượng học tập của học sinh được nâng cao. Tác dung đức dục : - Khi giải bài tập Hóa học, học sinh đã được rèn luyện về tính kiên nhẫn, chịu khó, cẩn thận, chính xác và khoa học, tính độc lập sáng tạo khi xử lý các tình huống bài tập.
- Khi tự mình giải các bài tập Hóa học một cách thường xuyên cũng góp phần rèn luyện cho học sinh tinh thần kỷ luật, tính tự kiểm chế, cách suy nghĩ và trình bày chính xác khoa học. Và khi tự mình giải được các bài tập thì lòng yêu thích đối với môn Hóa được nâng cao, thái độ học tập đối với bộ môn cũng được nâng lên. VD: Khi thả Na vào dung dịch CuCl, có phan ứng xảy ra không ? Khi làm bài tập này, học sinh phải suy nghĩ sâu sắc, không hấp tấp, cân nhắc cho thật kỹ lưỡng để đạt được kết quả tốt nhất. Tác dung giáo duc kỹ thuật tổng hợp : Những vấn để kỹ thuật của nền sản xuất Hóa học đã được biến thành nội dung của bài tập Hóa học, lôi cuốn học sinh suy nghĩ về các vấn dé kỳ thuật.
VDI : Người ta làm khô các chất khí bằng cách cho chúng lội qua LLL SaaS. ====_—_——_—— SVTH: PHAM THỊ HOÀI LINH Trang 5 Phương pháp giả i bài tập hod học hiều cơ. H-SO, đặc hay đi qua các ống đựng vôi sống. Hỏi muốn làm khô các chất khí sau thì dùng chất nào : aKhôngkhí b)KhiCO, c)KhiN; d)KhiNH; s)KhíO; Bài tập còn cung cấp cho học sinh những số liệu lý thú của kỹ thuật, những số liệu mới vé phát minh, về nang suất lao động.
vé sản lượng mà ngành sản xuất Hóa học đạt được giúp học sinh hòa nhập với sự phát triển khoa học kỹ thuật của thời đại mình đang sống. VD2: Muốn có thạch cao nung (CaSO,);.H;ạO để nặn tượng hay làm xi măng, người ra nung thạch cao sống CaSO,.2H;O đến 180°C để mất đi 1 số phân tử H;O. Hỏi muốn có 2 tấn thạch cao nung cần bao nhiêu thạch cao sống? Hiện nay có nhiều cách phân loại bài tập khác nhau trong các tài liệu giáo khoa. Vì vậy cẩn có cách nhìn tổng quát vé các dạng bài tập dựa vào việc nắm chắc các cơ sở phân loại.
Phân loại dựa vào nội dung toán học của bài tập. - Bài tập định tính (không có tính toán) - Bài tập định lượng (có tính toán) b. Phân loại dựa vào hoạt động của học sinh khi giải bài tập : - Bài tập lý thuyết (không có tiến hành thí nghiệm) - Bài tập thực nghiệm (có tiến hành thí nghiệm) c. Phan loại dựa vào nội dung Hóa học của bài tập.
- Bài tập Hóa đại cương + Bài tập về chất khí. + Bài tập về dung dịch. + Bài tập về điện phân. - Bài tập Hóa vô cơ : + Bài tập về các kim loại.
+ Bài tập về các phi kim. + Bài tập về các loại hợp chất oxit, axit, bazơ, muối. - Bài tập Hóa hữu cơ : + Bài tập về hiđrocacbon. + Bài tập về rượu — phenol - amin.
+ Bài tập về andehit — axit cacboxylic - este. Dựa vào nhiệm vụ đặt ra và yêu cầu của bài tập : - Bài tập cân bằng phương trình phản ứng. - Bài tập viết chuỗi phản ứng. - Bài tập diéu chế.
- Bài tập nhận biết. - Bài tập tách các chất ra khỏi hỗn hợp. - Bài tập xác định thành phan hỗn hợp. Fl" SVTH: PHAM THI HOAI LINH Trang 6 Phương pháp giải bài tập hoá học hitu cơ.
- Bài tập lập CTPT. - Bài tập tìm nguyên tố chưa biết. Dựa vào khối lượng kiến thức, mức độ đơn giản hay phức tạp của bài tập. - Bài tập dạng cơ bản.
- Bài tập tổng hợp. Dừa vào cách thức tiến hành kiểm tra : - Bài tập trắc nghiệm. - Bài tập tự luận. Dựa vào phương pháp giải bài tập : - Bài tập tính theo công thức và phương trình.
- Bài tập biện luận. - Bài tập dùng các giá trị trung bình. Dựa vào mục đích sử dụng : - Bài tập dùng kiểm tra đầu giờ.