CHƯƠNG I KHÁI QUAT VE PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HÓA HỌC I. Cấu trúc của quá trình day học. Quá trình day học là hệ thống những hành động liên tiếp và thâm nhập vào nhau của thay và trò dudi sự hướng dẫn của thầy, nhằm làm cho trò phát triển được nhân cách vả qua đó mà đạt được mục đích dạy học. Tính hai mặt của quá trình day học.
-Dạy học là hoạt động kép bao gồm dạy (do thay đảm nhiệm ) va học (do trò dam nhiệm) nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy và học. -Day và học liên hệ tác động lẫn nhau, không thê thiếu nhau. -Giáo viên giữ vai trò lãnh dao, tổ chức, điều khiển hoạt động học của học sinh. -Học sinh giữ vai trò tự giác tích cực, chủ động tự tô chức.
tự điêu khiển hoạt động học của bản thân. ; -Hoạt động học là yếu tế khách quan thứ hai qui định logic của quá trình dạy học về mặt lí luận dạy học nghĩa là trình độ tri thức và qui luật lĩnh hội của học sinh có ảnh hưởng tới việc tổ chức quá trình dạy học, nó bao gồm hai chức năng thống nhất với nhau: lĩnh hội và tự điều khiển. ; -Hoat đông day gồm hai chức năng truyền đạt và điều khiển, luôn luôn tương tac va thống nhất với nhau. Day phải xu phút từ logic khoa học eda khểi iệm và gic sản phẩm của tâm lý họ lĩnh hội.
- Cấu trúc của quá trình dạy học có thể biểu dién bằng sơ đồ sau: SVTH: Vương Thanh Toàn Trang 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Thầy Mai Văn Ngọc 1. Bản chất toàn ven của quá trình day học. Nói quá trình day học là một hệ thông toàn vẹn. như thế có nghĩa là các thanh tổ của nó luôn luôn tương tác với nhau theo từng qui luật riêng.
thâm nhập vào nhau, quy định lẫn nhau để tạo ra sự thống nhất biện chứng: - Giữa dạy và học. ; - - Giữa truyén đạt và điệu khiến trong dạy. - Giữa lĩnh hội vả tự điều khiển trong học. - Khải niệm khoa học là điểm xuất phát trong day.
lại là điểm kết thúc trong học. - Quá trình day học là hoạt động cộng đồng hợp tác giữa các chủ thẻ: thay —cá thẻ trò, trò-trò trong nhóm, thầy- nhóm trò. ¬ - Sự tương tác theo kiêu cộng đông hợp tác giữa dạy vả học là yêu tô duy trì và phát triển sự thông nhất toàn ven của quá trình day học, nghĩa 1a của chat lượng day học. học tốt chính là bảo đảm được ba phép biện chứng nói trên trong hoạt động công tác.
Xuất phát từ logic của khái niệm khoa học là logic lĩnh hội của học sinh thiết kế công nghệ dạy học hợp lý, tỏ chức tối ưu hoạt động day học công tác, bảo đảm liên hệ nghịch, để cuối cùng dé ra cho học sinh tự giác tích cực tự lực chiếm lĩnh được khái niệm khoa học, phát triển năng lực, hình thành thái độ. Phương pháp dạy học 1. Khái niệm -Phương pháp là con đường, cách thức hoạt động nhằm đạt được mục đích đã định. Phương pháp có cấu trúc phức tạp bao gồm mục đích được đẻ ra, hệ thống hành động (hoạt động), những phương tiện cần thiết (phương tiện vật chất, phương tiện trí tuệ), chủ thể, quá trình làm biến đổi đối tượng, kết quả sử dụng phương pháp (mục đích đạt được) - Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động có trình tự, phối hợp, tương tác của giáo viên và học sinh nhăm đạt được mục đích day học.
PP gy = PPagyU PP hoc -Phương pháp và biện pháp: xét theo phạm vi thì biện pháp 1a bộ phận của phương pháp hay nói cách khác phương pháp là tổng thể những biện pháp. Tuy nhiên trong thực tế dạy học thì biện pháp và biện pháp chúng chuy hóa cho nhau khi đảm nhận những chức năng nhất định. Tinh chất đặc thù của phương pháp dạy học hóa học 1. Đặc trưng riêng của phương pháp nhận thức hóa học - Trong hóa học cũng như các khoa học tự nhiên khác (vật li, sinh học.) có rắt nhiều dan chứng nói dén một định luật riêng tông quát của tự nhiên.
Do là định luật về sự thông nhat của cau tạo với vận động. với chat lượng và với tính chat của vật chat. SVTH: Vương Thanh Toàn Trang 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Thầy Mai Văn Ngọc - Với mỗi nội dung cau tạo cụ thẻ, xác định được đối tượng nghiên cứu. bao giờ cũng tương ứng một hình thức vận động bên trong xác định của nó.
một chất lượng nhất định và những tính chất hoàn toàn xác định của đối tượng. - Đối với hóa học, cấu tạo chính là sự sắp xếp trong không gian của các phần tử trong phân tử chất, còn chất lượng va tính chat là kết quả, là chức năng của cấu trúc đó. - Mỗi quan hệ nhân quả giữa cau tao của phân tử và tính chất của các nguyên tô hóa học được phản ánh trong điều kiện tự nhiên: tỉnh chất của các đơn chất, tính chất và các hình thức kết hợp của các yếu tố phụ thuộc một cách tuần hoàn vào điện tích hạt nhân nguyên tử của nguyên tổ. Nói tóm lại: Hóa học là một môn khoa học thực nghiệm.
Đặc trưng này quyết định bản chất của phương pháp nhận thức hóa học kết hợp thực nghiệm với tư duy lí thuyết, đề cao vai trò của gia thuyết, học thuyết, định luật hóa học coi như công cụ cho tiên đoán khoa học. vận dụng trong sự thong nhất biện chứng quy nạp va diễn dịch, phân tích va tổng hợp. mô hình hóa được sử dung như một dang đặc biệt của thực nghiệm. Đặc trưng riêng của phương pháp dạy học hóa học.
- Phương pháp day học hóa học một mặt phải tuân theo những qui luật chung của phương pháp dạy học mà lí luận dạy học đã nghiên cứu. Đồng thời tất cả những tính chất và chức năng của phương pháp khoa học nói chung đều phải được phải được phản ánh vào trong bản chất của phương pháp dạy học hóa học. - Tuy nhiên nó con nhừng nét đặc trưng riêng mà phương pháp day học các bộ môn khác không có. Các đặc trưng đó lả: + Phương pháp học tập có lập luận trên cơ sở thí nghiệm- trực quan, nghĩa là phải phối hợp thông nhất phương pháp thực nghiệm- thực hành với tư duy khái niệm.
Định luật tổng quát của nhận thức về mối quan hệ nh4n quả giữa cấu tạo và tính chất của Nụ ¬J yuelsea,srotdtifrlertht pps dca pea gma tượng của hóa học là cấu tạo bởi nguyên tử, phântử, ion.chiing đều là những ahaa ve sát được bằng mắt thường, chúng lại tương ứng với những khái niệm trừu tượng cần dyoc học sinh lĩnh hội vững chắc. Ngoài ra những cơ chế hóa học diễn ra ở những kích thước vi mô nhưng lại là những cơ bản về hóa học cần truyền đạt cho học sinh. Các nhà hóa học buộc phải dùng những mô hình tư duy để li giải hiện tượng đó. Các cơ sở để phân loại phương pháp day học hóa học Dé phân loại phương pháp day học hóa học người ta thường dựa vào các cơ sở sau đây: - Phân loại theo mục đích lí luận dạy học - Phân loại theo kiêu nội dung bài học.
- Phân loại theo phương tiện truyền thông tin. Cụ thê; Phân loại theo mục dich lí luận dạy học gồm 5 nhóm: - Nhóm phương pháp dạy học dùng khi nghiên cứu tải liệu mới. - Nhóm phương pháp dạy học dùng khi củng cổ kiến thức (luyện tập). - Nhóm phương pháp dạy học dùng khi vận dụng kĩ năng thức kĩ năng.
SVTH: Vương Thanh Toàn Trang 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Thay Mai Văn Ngọc - Nhóm phương pháp dạy học ding khi khái quát héa-hé thông hóa (tong kết) kiến thức. - Nhóm phương pháp dạy học dùng khi kiểm tra đánh giá kiến thức kĩ năng, kĩ xảo của học sinh. Phân loại theo kiểu nội dung bai học gồm 3 nhóm: - Day học theo kiêu thông báo- tái hiện. - Day học theo kiểu làm mau-bat chước.
- Dạy học theo kiểu néu van đề. Phân loại dựa vào kiểu phương tiện truyền thông tin gồm 3 nhóm: - Nhóm phương pháp dùng lời và chữ viết. - Nhóm phương pháp trực quan. - Nhóm phương pháp tự lực của học sinh.
Hệ thống phương pháp dạy học -Xem xét hoạt đông dạy học như là một dạng hoạt động lao động, phương pháp dạy học phân thành 3 nhóm: - + Nhóm phương pháp tô chức và thực hiện hoạt động nhận thức - học tập + Nhóm phương pháp kiêm tra đánh giá hoạt động nhận thức-học tập. +Nhóm phương pháp kích thích và hình thành động cơ hoạt động nhận thức -học tập. Hoạt động học tập của học sinh là hoạt động nhận thức đặc biệt, để nhận thức4x dựa vào 3 nguôn là ngôn từ, trực quan và thực hành. Do đó nhóm phương pháp tô chức thực hiện hoạt động nhận thức - học tập được phân thành 3 phân nhóm: phương pháp day học dùng lời; phương pháp dạy học trực quan; phương pháp dạy học thực hành.
Môi phân nhóm này lại bao gôm những phân nhóm cụ thê. - Dựa trên mức độ, tính chất hoạt động nhận thức của học sinh có thể phân ra từ mức b Aelersclzrslspvlgwee- xe ân. Âm ai cvne igen dey ng tig ng thích; phương pháp dạy học tái hiện; phươ pháp ng day học trbàyìn có tính h chat van đề; phương pháp tìm tòi và phương pháp nghiên cứu. -Dựa trên logic vận động của nội dung có thê phân ra phương pháp day học có tinh quy nạp và phương pháp dạy học có tính suy dién.
Các phương pháp day học hóa học cơ bản hiện nay L3. Nhóm phương pháp dùng lời 13. Phương pháp thuyét trình Là phương pháp chuyển giao và tiếp nhận một khối lượng kiến thức lớn có hệ thống bằng ngôn ngữ nói của giáo viên trong suốt tiết học. Là phương pháp dạy học băng lời nói sinh động của giáo viên dé trình bày tài liệu mới hoặc tông ket những tri thức mà học sinh đã thu lượm được một cách có hệ thông.
- Dựa vao tinh chat thuyét trình chia lam 3 loại: giảng giải. giảng thuật vả giảng giải phỏ thông. SVTH: Vuong Thanh Toàn Trang 11 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Thầy Mai Văn Ngọc + Giảng giải là phương pháp thuyết trình dùng những luận cử. số liệu dé chứng minh một hiện tượng.
sự kiện, định luật, định li.Giảng giải thường được kết hợp với giảng thuật trong quá trình dạy học. +Giảng thuật là một trong những phương pháp thuyết trình trong đó có yếu tế miêu ta, tran thuật. Giảng thuật được dùng phổ biến khi nói về các thí nghiệm, hiện tượng hay nói về cuộc đời, sự nghiệp của các nha bác học.