CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI 1. Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 và sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 2 bộ Kết nối tri thức với cuộc sống 1. Điểm mới của chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 Thực hiện các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, chương trình GDPTM được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của HS; tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp HS phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có văn hoá, cần cù, sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong thời đại toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới. Chương trình đã được các Hội đồng Quốc gia thẩm định chương trình giáo dục phổ thông, xem xét, đánh giá và thông qua.
• Những điểm mới cơ bản 1. Khắc phục sự chồng lấn giữa các môn Điểm mới đầu tiên của chương trình GDPTM đó là có riêng một “Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể”, giống như một kế hoạch chung của cả 3 cấp học. Đó là phương hướng và kế hoạch khái quát toàn bộ Chương trình giáo dục phổ thông, trong đó quy định những vấn đề chung của giáo dục phổ thông. Chương trình tổng thể sẽ gợi ý cho các chương trình bộ môn, bảo đảm sự hài hòa, thống nhất trong từng môn học, giữa các môn học, trong từng lớp, từng cấp và giữa các lớp, các cấp học.
Từ đó, khắc phục tình trạng chương trình cắt khúc, chống lấn nhau giữa môn học này với môn học khác. Chuyển sang phát triển phẩm chất năng lực Đó là chuyển từ coi trọng trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất năng lực trên cơ sở trang bị kiến thức. Trước đây, chương trình cũ chưa đáp ứng tốt yêu cầu về hình thành và phát triển phẩm chất và năng lực của HS; khi thực hiện lại chủ yếu quan tâm định hướng về mặt nội dung, không đặt ra yêu cầu cụ thể cần đạt được về phẩm chất và năng lực trong từng cấp học. Chương trình mới, mục tiêu của từng cấp học được viết cụ thể hơn.
Theo đó, chương trình cấp Tiểu học nhằm giúp HS hình thành những cơ sở ban đầu cho việc phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực được nêu trong mục tiêu Chương trình Giáo dục phổ thông, định hướng chính vào giá trị gia đình, dòng tộc, quê hương, những thói quen cần thiết trong học tập và sinh hoạt; có được những kiến thức và kỹ năng cơ bản nhất để tiếp tục học lên cấp Trung học cơ sở. Coi trọng trải nghiệm sáng tạo Chương trình mới sẽ chú trọng hơn việc rèn luyện cho HS sự năng động, có tư duy độc lập, có khả năng phát hiện, giải quyết vấn đề, hợp tác làm việc theo nhóm. Về mặt thiết kế chương trình, ngoài những môn học tiếp tục được phát huy, còn có yêu cầu tăng cường hoạt động xã hội của HS. Đó là hoạt động trải nghiệm sáng tạo, được thiết kế một cách khoa học, phong phú hơn về nội dung và hình thức tổ chức hoạt động, phù hợp với mục tiêu và điều kiện thực hiện.
Ngoài những hoạt động được thiết kế riêng thì trong từng môn học cũng coi trọng việc tổ chức, hướng dẫn các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, phù hợp với đặc trưng nội dung môn học và điều kiện dạy học. Ví dụ môn Ngữ văn coi trọng khả năng sử dụng Tiếng Việt tốt, môn Giáo dục công dân thông qua tình huống. Giúp HS hứng thú hơn với học tập Với chương trình mới, hình thức, phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá phong phú hơn, theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo, rèn luyện 8 phương pháp tự học. HS không chỉ ngồi suy nghĩ trong lớp học mà còn ở ngoài lớp, ở gia đình, tại các di tích, danh lam thắng cảnh.
Đánh giá HS không chỉ dựa trên kiến thức các em học được bao nhiêu mà là việc vận dụng kiến thức đó như thế nào. Từ đó thay đổi cách thức ra đề thi, giúp HS thích học, có hứng thú hơn với học tập. Phân hóa dần ở cấp trên Chương trình phổ thông 12 năm được chia làm hai giai đoạn: Giai đoạn giáo dục cơ bản (gồm cấp tiểu học 5 năm và cấp THCS 4 năm): Giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (cấp THPT 3 năm). Liên quan đến nội dung này có dạy học tích hợp và phân hóa.
Dạy học tích hợp là định hướng dạy học giúp HS phát triển khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng,. thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong học tập và cuộc sống. Dạy học phân hóa là dạy học phù hợp với từng đối tượng HS, để phát huy cao nhất khả năng của từng HS. Hai yếu tố then chốt để thực hiện dạy học tích hợp và phân hóa là nội dung dạy học và phương pháp dạy học.
Về nội dung, muốn tích hợp phải dạy phối hợp nhiều kiến thức liên quan đến nhau. Nếu trước đây là hai đến ba môn, nay có thể thành một môn học; hay các phân môn khác nhau trong một môn học; muốn phân hóa thì cần có những nội dung học khác nhau cho các đối tượng HS khác nhau. Về phương pháp, để tích hợp được phải rèn luyện cho HS biết huy động, vận dụng tổng hợp kiến thức, kỹ năng; ra câu hỏi thế nào, dạy thế nào, đặt tình huống ra sao để HS vận dụng tổng hợp được kiến thức, kỹ năng; muốn phân hóa thì cần có những cách thức hướng dẫn, yêu cầu khác nhau, phù hợp với sở thích, năng lực từng HS. Thực nghiệm cái mới, cái khó Chương trình GDPTM được tiến hành thực nghiệm ngay trong quá trình xây dựng chương trình và do các tác giả chương trình thực hiện.
9 Nội dung thực nghiệm tập trung vào những vấn đề mới so với chương trình hiện hành, trong đó đặc biệt chú trọng thực nghiệm những hình thức hoạt động giáo dục, dạy học mới; những yêu cầu cần đạt của mỗi chương trình môn học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo; xác định mức độ phù hợp của yêu cầu cần đạt của chương trình với khả năng nhận thức và điều kiện của HS. Quan điểm biên soạn sách giáo khoa Tiếng Việt 1. Dạy học tiếng Việt như ngôn ngữ được dùng trong cuộc sống hàng ngày SGK Tiếng Việt xây dựng kết cấu của bài học theo các hoạt động giao tiếp, tương ứng với các kĩ năng nghe, nói, đọc và viết Thông qua các hoạt động giao tiếp năng động, phong phú và gần gũi với hiện thực cuộc sống, HS được nâng cao năng lực ngôn ngữ một cách tự nhiên trên nền tảng phát huy tối đa năng lực ngôn ngữ vốn có của các em. Các kiến thức Tiếng Việt, Văn học không được dạy học tách biệt mà được tích hợp vào các hoạt động dạy học nghe, nói, đọc, viết.
Các hoạt động nghe, nói, đọc và viết cũng được liên kết chặt chẽ với nhau, bổ trợ lẫn nhau, giúp HS phát triển hiệu quả năng lực ngôn ngữ. Khơi gợi được hứng thú của người học qua ngữ liệu và cách khai thác ngữ liệu phù hợp SGK Tiếng Việt cần cuốn hút về cả nội dung lẫn hình thức, nhờ vậy, việc học mới trở thành một hành trình khám phá lý thú. Đối với SGK Tiếng Việt, HS cần được tìm thấy thế giới tưởng tượng và cuộc sống hàng ngày của chính mình thông qua những truyện kể, VB đọc, VB thông tin,. trong những bài học.
Sách cần sử dụng những ngữ liệu phù hợp với khả năng của HS và mục tiêu giáo dục của nhà trường. Các hoạt động thực hành nghe, nói, đọc và viết xung quanh ngữ liệu cần được thiết kế phù hợp với khả năng của HS và quỹ thời gian dạy học của GV, kích thích được sự niềm đam mê, hứng thú, sự ham học hỏi, trí tò mò và tư duy sáng tạo của các em. Quan điểm biên soạn sách Tiếng Việt lớp 2 bộ Kết nối tri thức với cuộc sống 1. Đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh SGK Tiếng Việt lớp 2 bộ sách KNTTVCS, được biên soạn theo Chương trình Giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (Tiếng Việt ở cấp Tiểu học) năm 2018 với mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực của HS.
Nội dung sách Tiếng Việt lớp 2 đáp ứng các yêu cầu cần đạt và nội dung dạy học được quy định trong Chương trình Tiếng Việt lớp 2. Các bài học được thiết kế theo cách tạo cơ hội cho HS tăng cường tham gia những hoạt động giao tiếp tự nhiên. Một số kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và văn học được tích hợp trong quá trình dạy học đọc, viết, nói và nghe. Các ngữ liệu được lựa chọn và sắp xếp phù hợp với khả năng tiếp nhận của HS, giúp các em sử dụng tiếng Việt thành thạo, để giao tiếp hiệu quả trong cuộc sống, học tốt các môn học, tham gia tích cực vào các hoạt động giáo dục; bước đầu hình thành và phát triển năng lực văn học, đồng thời bồi dưỡng cho HS những phẩm chất tốt đẹp với các biểu hiện cụ thể như: tình yêu đối với gia đình, mái trường, thiên nhiên, đất nước; có ý thức đối với cội nguồn, có lòng nhân ái, có cảm xúc lành mạnh, có hứng thú học tập, yêu lao động,.
Phát huy tính tích cực của học sinh Để đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực của HS, SGK Tiếng Việt lớp 2 chú ý phát huy tính tích cực của HS trong học tập thông qua các hoạt động phù hợp với đặc điểm nhận thức và cách học của HS Tiểu học. Những hoạt động này rất đa dạng, có tính chất và vai trò khác nhau trong quá trình học tập của HS, từ khởi động (giúp HS huy động những hiểu biết, trải nghiệm của các em để tiếp nhận bài học mới); khám phá, hình thành kiến thức (giúp HS phát hiện, tìm hiểu kiến thức, giá trị mới trong bài học dựa trên những hiểu biết đã có) đến luyện tập, vận dụng (giúp HS thực hành để phát 11 triển các kĩ năng và vận dụng để giải quyết các vấn đề trong học tập và đời sống của chính các em).