Luận Văn Thạc Sĩ: Xây Dựng Từ Điển Động Từ Với Kết Trị Cú Pháp Dành Cho Người Nước Ngoài

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích tiến tới xây dựng một từ điển động từ với kết trị cú pháp dùng cho người nước ngoài, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: GS.TS Đinh Văn Đức
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Tiến Tới Xây Dựng Một Từ Điển Động Từ Với Kết Trị Cú Pháp (Dùng Cho Người Nước Ngoài)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Nội dung nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Động từ trong hệ thống từ loại tiếng Việt
• 1.3. Cương vị của động từ trong các phát ngôn giao tiếp
• 1.3.1. Vị trí của động từ
• 1.4. Lý thuyết về kết trị
• 1.4.1. Lịch sử nghiên cứu kết trị
• 1.4.2. Khái niệm kết trị
• 1.4.3. Khái niệm kết trị của động từ
• 1.4.4. Các khái niệm diễn tố (argument), chu tố (satellite), nút. Các kiểu kết trị của động từ
• 1.4.4.1. Kết trị nội dung và kết trị hình thức
• 1.4.4.2. Kết trị bắt buộc và kết trị tự do
• 1.5. Lý thuyết từ điển
• 1.5.1. Khái niệm từ điển và từ điển học
• 1.5.2. Vị trí của nghiên cứu từ điển học trong ngôn ngữ học
• 1.5.3. Phân loại từ điển
• 1.6. Từ điển động từ dành cho người nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ TẢ TƯ LIỆU
• 2.1. Nguyên tắc lập danh sách động từ tiếng Việt
• 2.1.1. Khái niệm bảng từ và các đơn vị từ ngữ trong bảng từ
• 2.1.1.1. Khái niệm bảng từ
• 2.1.1.2. Các đơn vị từ ngữ trong bảng từ
• 2.1.2. Khái niệm và đặc điểm của định nghĩa
• 2.1.2.1. Khái niệm về định nghĩa
• 2.1.2.2. Đặc điểm của định nghĩa
• 2.1.3. Khái niệm và đặc điểm của ví dụ
• 2.1.3.1. Đặc điểm và vai trò của ví dụ
• 2.1.3.2. Nguyên tắc giải nghĩa (ví dụ)
• 3. CHƯƠNG 3: BẢNG ĐỘNG TỪ TIẾNG VIỆT DƯỚI DẠNG MỘT TỪ ĐIỂN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về từ điển động từ

Từ điển động từ dành cho người nước ngoài là một công cụ quan trọng trong việc học tiếng Việt. Từ điển động từ không chỉ cung cấp nghĩa của từ mà còn giúp người học hiểu rõ cách sử dụng trong ngữ cảnh cụ thể. Việc xây dựng từ điển này nhằm đáp ứng nhu cầu học tiếng Việt ngày càng tăng của người nước ngoài. Động từ là một phần thiết yếu trong ngôn ngữ, đóng vai trò trung tâm trong cấu trúc câu. Theo thống kê, động từ chiếm khoảng 88% trong các câu tiếng Việt. Do đó, việc hiểu và sử dụng đúng động từ là rất quan trọng trong quá trình học tập. Từ điển này sẽ giúp người học nắm vững ngữ pháp tiếng Việt, từ đó cải thiện khả năng giao tiếp và hiểu biết về văn hóa Việt Nam.

1.1. Lý do xây dựng từ điển

Nhu cầu học tiếng Việt của người nước ngoài ngày càng tăng do sự hội nhập quốc tế. Việc học tiếng Việt không chỉ giúp họ giao tiếp mà còn hiểu rõ hơn về văn hóa và con người Việt Nam. Tuy nhiên, hiện tại chưa có tài liệu nào cung cấp danh sách động từ một cách hệ thống và chuyên nghiệp. Do đó, việc xây dựng một từ điển động từ với kết trị cú pháp là cần thiết. Từ điển này sẽ giúp người học dễ dàng tra cứu và sử dụng động từ trong các tình huống giao tiếp thực tế.

II. Cơ sở lý luận về động từ

Động từ là một trong hai loại từ cơ bản trong tiếng Việt, bên cạnh danh từ. Theo định nghĩa, động từ biểu thị hành động, trạng thái và có chức năng làm vị ngữ trong câu. Ngữ pháp tiếng Việt quy định rằng động từ có thể kết hợp với các thành phần khác trong câu để tạo thành nghĩa hoàn chỉnh. Lý thuyết về kết trị (valence) cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích động từ. Kết trị của động từ giúp xác định các thành phần cần thiết để tạo thành câu hoàn chỉnh. Việc hiểu rõ về động từ và kết trị của nó sẽ giúp người học sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và tự nhiên hơn.

2.1. Đặc điểm của động từ trong tiếng Việt

Động từ trong tiếng Việt có nhiều đặc điểm nổi bật. Đầu tiên, động từ có khả năng tự mình làm vị ngữ hoặc làm trung tâm ngữ pháp trong câu. Thứ hai, động từ có thể kết hợp với các từ khác để tạo thành các cấu trúc ngữ pháp phức tạp. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của động từ trong việc hình thành câu và diễn đạt ý nghĩa. Hơn nữa, động từ còn có thể được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau dựa trên chức năng và ý nghĩa, như động từ chỉ hành động, trạng thái, hoặc cảm xúc.

III. Phương pháp xây dựng từ điển

Việc xây dựng từ điển động từ được thực hiện thông qua nhiều bước nghiên cứu và phân tích. Đầu tiên, tài liệu tham khảo chính là cuốn Từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê, với hơn 10,660 động từ. Các động từ được phân loại và liệt kê theo thứ tự xuất hiện. Sau đó, các đặc trưng ngữ pháp của động từ được phân tích để xác định cách sử dụng trong ngữ cảnh cụ thể. Cuối cùng, danh sách động từ được tổ chức dưới dạng một bản từ điển rõ ràng, mạch lạc, giúp người học dễ dàng tra cứu và áp dụng trong thực tế.

3.1. Nguyên tắc lập danh sách động từ

Nguyên tắc lập danh sách động từ dựa trên việc xác định các động từ thường gặp trong tiếng Việt. Mỗi động từ sẽ được mô tả kèm theo các đặc điểm ngữ pháp quan trọng, như cách kết hợp và chức năng trong câu. Việc này không chỉ giúp người học hiểu rõ hơn về động từ mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng trong giao tiếp hàng ngày. Từ điển sẽ bao gồm các ví dụ minh họa cụ thể để người học có thể hình dung rõ hơn về cách sử dụng động từ trong ngữ cảnh thực tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và giao lưu văn hóa ngày càng sâu rộng, nhu cầu học tiếng Việt của người nước ngoài tăng mạnh, phản ánh qua sự gia tăng số lượng người nước ngoài đến Việt Nam sinh sống, học tập và làm việc. Theo ước tính, số lượng động từ trong tiếng Việt lên tới khoảng 10.660 từ, chiếm hơn 88% trong hệ thống từ loại, đóng vai trò trung tâm trong cấu trúc câu và giao tiếp. Tuy nhiên, hiện nay chưa có một công trình nào xây dựng một từ điển động từ tiếng Việt chuyên biệt, có kết trị cú pháp, dành riêng cho người học tiếng Việt như một ngoại ngữ. Luận văn này nhằm mục tiêu tiến tới xây dựng một từ điển động từ với kết trị cú pháp, phục vụ cho người nước ngoài học tiếng Việt, góp phần chuyên nghiệp hóa và hệ thống hóa việc giảng dạy tiếng Việt. Nghiên cứu tập trung vào việc nhận diện, phân loại và mô tả các đặc trưng ngữ pháp, ngữ nghĩa của động từ tiếng Việt, đặc biệt là khả năng kết hợp cú pháp (kết trị) của chúng. Phạm vi nghiên cứu dựa trên tài liệu từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (2010), với dữ liệu sơ cấp gồm 10.660 động từ, cùng các lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại về động từ và kết trị cú pháp. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa khoa học trong lĩnh vực ngôn ngữ học mà còn có giá trị thực tiễn trong việc phát triển tài liệu dạy học tiếng Việt cho người nước ngoài, góp phần nâng cao vị thế của tiếng Việt trên trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết chính: lý thuyết về động từ trong tiếng Việt và lý thuyết kết trị cú pháp. Lý thuyết động từ được xây dựng dựa trên các công trình của Nguyễn Kim Thản, Đinh Văn Đức, Nguyễn Thị Quy, Lê Kính Thắng, tập trung vào đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa và chức năng của động từ trong câu. Động từ được định nghĩa là từ loại biểu thị hành động, trạng thái, làm trung tâm vị ngữ trong câu, chiếm khoảng 88% số câu trong tiếng Việt. Lý thuyết kết trị cú pháp, xuất phát từ ngôn ngữ học cấu trúc và phát triển bởi các nhà ngôn ngữ học như L. Tesnière, S.D Kaselson, N.T Japkna, tập trung vào khả năng kết hợp của động từ với các thành tố cú pháp khác (diễn tố, chu tố). Kết trị được phân thành kết trị nội dung (mối quan hệ ngữ nghĩa) và kết trị hình thức (mối quan hệ về hình thức ngữ pháp). Ngoài ra, luận văn còn áp dụng lý thuyết từ điển học hiện đại, đặc biệt là cấu trúc vĩ mô và vi mô của từ điển giải thích, nhằm xây dựng cấu trúc từ điển động từ phù hợp với người học tiếng Việt như ngoại ngữ.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm:

• Động từ: từ biểu thị hành động, trạng thái, làm vị ngữ trong câu.
• Kết trị cú pháp: khả năng của động từ tạo ra các vị trí mở cần hoặc có thể làm đầy bởi các thành tố cú pháp bắt buộc hoặc tự do.
• Từ điển giải thích: công trình tra cứu cung cấp định nghĩa, ví dụ minh họa, và các thông tin ngôn ngữ khác về từ vựng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là cuốn Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (2010), với 39.924 mục từ, trong đó có 10.660 động từ được ký hiệu rõ ràng. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Thống kê và liệt kê: phân loại toàn bộ động từ theo thứ tự bảng chữ cái, xác định các nhóm động từ chính dựa trên đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa.
• Phân tích định tính: dựa trên lý thuyết kết trị cú pháp để mô tả khả năng kết hợp của từng động từ với các thành tố cú pháp (bổ ngữ, trạng ngữ).
• Phương pháp miêu tả: trình bày các đặc trưng ngữ pháp, ngữ nghĩa của động từ, cách sử dụng trong ngữ cảnh cụ thể, minh họa bằng ví dụ thực tế.
• Xây dựng cấu trúc từ điển: áp dụng nguyên tắc từ điển học hiện đại, xây dựng bảng từ (cấu trúc vĩ mô) và cấu trúc mục từ (cấu trúc vi mô) với định nghĩa rõ ràng, ví dụ minh họa sinh động, dễ hiểu cho người học.
• Timeline nghiên cứu: nghiên cứu được thực hiện trong năm 2017, bắt đầu từ thu thập tài liệu, phân tích lý thuyết, xử lý dữ liệu, đến soạn thảo bản từ điển động từ sơ khởi.

Cỡ mẫu gồm toàn bộ 10.660 động từ trong từ điển Hoàng Phê, phương pháp chọn mẫu toàn bộ nhằm đảm bảo tính đại diện và đầy đủ cho nghiên cứu. Phương pháp phân tích kết hợp định lượng (thống kê, phân loại) và định tính (miêu tả, phân tích kết trị) nhằm đảm bảo kết quả nghiên cứu có tính khoa học và ứng dụng cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại động từ thành 7 nhóm chính:

   • Động từ tình thái (ví dụ: nên, cần, phải)
   • Động từ ngôn hành (ví dụ: chào, mời)
   • Động từ cảm nghĩ - nói năng (ví dụ: nghĩ, nói, định)
   • Động từ chỉ hướng (ví dụ: ra, vào, lên, xuống)
   • Động từ hành động (ví dụ: ăn, uống, chạy)
   • Động từ tư thế trạng thái (ví dụ: nằm, ngồi, đứng)
   • Động từ quá trình (ví dụ: phát triển, biến đổi)
     Phân loại này dựa trên đặc điểm ngữ nghĩa và khả năng kết hợp cú pháp, giúp người học có cái nhìn đa chiều về động từ tiếng Việt.

2. Kết trị cú pháp của động từ được phân thành kết trị bắt buộc và kết trị tự do:

   • Kết trị bắt buộc yêu cầu các thành tố cú pháp như chủ thể, đối tượng (ví dụ: động từ “đọc” đòi hỏi chủ thể và đối tượng).
   • Kết trị tự do bao gồm các thành tố như trạng ngữ chỉ thời gian, nơi chốn (ví dụ: “đọc sách ở thư viện”).
     Tỷ lệ động từ có kết trị bắt buộc chiếm phần lớn, phản ánh tính bắt buộc của các thành tố trong cấu trúc câu.

3. Vai trò quan trọng của kết trị hình thức trong tiếng Việt:
   Mặc dù tiếng Việt là ngôn ngữ không biến hình, kết trị hình thức vẫn được thể hiện qua vị trí từ và phương thức kết hợp (trực tiếp hay gián tiếp). Ví dụ, câu “Tôi sách đọc” không hợp lệ do không tuân thủ kết trị hình thức, trong khi “Tôi đọc sách” là đúng.

4. Xây dựng cấu trúc từ điển động từ với các mục từ rõ ràng, có định nghĩa ngắn gọn, chính xác và ví dụ minh họa sinh động:
   Mỗi mục từ bao gồm bảng từ, định nghĩa, ví dụ minh họa, chú thích ngữ pháp, giúp người học dễ dàng tiếp cận và vận dụng động từ trong giao tiếp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc phân loại động từ theo đặc điểm ngữ nghĩa và kết trị cú pháp giúp làm rõ vai trò và chức năng của từng nhóm động từ trong tiếng Việt, phù hợp với xu hướng dạy ngữ pháp giao tiếp hiện đại. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã mở rộng và hệ thống hóa kiến thức về động từ tiếng Việt, đặc biệt là kết trị cú pháp, một khía cạnh còn ít được chú ý. Việc xây dựng từ điển động từ với kết trị cú pháp không chỉ giúp người học hiểu rõ hơn về cách sử dụng động từ mà còn hỗ trợ giáo viên trong việc thiết kế bài giảng và tài liệu dạy học. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố các nhóm động từ, bảng so sánh kết trị bắt buộc và tự do, giúp minh họa trực quan các đặc điểm ngữ pháp. Ngoài ra, việc áp dụng lý thuyết kết trị cú pháp vào biên soạn từ điển là bước tiến quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng dạy học tiếng Việt cho người nước ngoài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển hoàn chỉnh từ điển động từ với kết trị cú pháp:
   Tiếp tục mở rộng và hoàn thiện bản từ điển động từ, bổ sung thêm các ví dụ thực tế, chú thích ngữ pháp chi tiết, nhằm nâng cao tính ứng dụng trong giảng dạy và học tập. Thời gian thực hiện dự kiến 2 năm, chủ thể thực hiện là các nhà ngôn ngữ học và biên soạn từ điển.

2. Ứng dụng từ điển trong các chương trình đào tạo tiếng Việt cho người nước ngoài:
   Tích hợp từ điển vào giáo trình, bài giảng và tài liệu học tập, giúp người học nắm vững cách sử dụng động từ trong giao tiếp thực tế. Thời gian áp dụng trong vòng 1 năm, chủ thể là các trung tâm đào tạo và giảng viên tiếng Việt.

3. Đào tạo chuyên sâu cho giáo viên về lý thuyết kết trị và phương pháp dạy động từ:
   Tổ chức các khóa bồi dưỡng, hội thảo nhằm nâng cao năng lực giảng dạy, giúp giáo viên hiểu và vận dụng hiệu quả lý thuyết kết trị trong giảng dạy. Thời gian thực hiện 6 tháng, chủ thể là các trường đại học và trung tâm đào tạo giáo viên.

4. Nghiên cứu mở rộng về kết trị cú pháp của các từ loại khác trong tiếng Việt:
   Tiếp tục nghiên cứu kết trị của danh từ, tính từ, trạng từ để xây dựng các từ điển chuyên biệt, phục vụ đa dạng nhu cầu học tập và nghiên cứu. Thời gian dự kiến 3 năm, chủ thể là các viện nghiên cứu ngôn ngữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ học:
   Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn về động từ và kết trị cú pháp, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy ngữ pháp tiếng Việt.

2. Giáo viên dạy tiếng Việt cho người nước ngoài:
   Tài liệu giúp hiểu rõ đặc điểm ngữ pháp của động từ, cách sử dụng trong giao tiếp, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy và thiết kế bài học.

3. Người học tiếng Việt như ngoại ngữ:
   Từ điển động từ với kết trị cú pháp giúp người học nắm bắt cách dùng động từ chính xác, vận dụng trong các tình huống giao tiếp thực tế.

4. Nhà biên soạn từ điển và tài liệu học tiếng Việt:
   Luận văn cung cấp phương pháp và nguyên tắc biên soạn từ điển động từ, làm cơ sở phát triển các công trình từ điển chuyên ngành và tài liệu học tập.

Câu hỏi thường gặp

1. Kết trị cú pháp là gì và tại sao quan trọng trong học tiếng Việt?
   Kết trị cú pháp là khả năng của động từ kết hợp với các thành tố cú pháp bắt buộc hoặc tự do để tạo thành câu hoàn chỉnh. Nó giúp người học hiểu cách sử dụng động từ đúng ngữ cảnh, tránh lỗi ngữ pháp phổ biến.

2. Tại sao cần xây dựng từ điển động từ riêng cho người nước ngoài?
   Vì động từ tiếng Việt có đặc điểm phức tạp về kết hợp cú pháp và ngữ nghĩa, từ điển chuyên biệt giúp người học dễ tiếp cận, hiểu và sử dụng chính xác hơn trong giao tiếp.

3. Phân loại động từ trong luận văn dựa trên tiêu chí nào?
   Phân loại dựa trên đặc điểm ngữ nghĩa (tình thái, ngôn hành, cảm nghĩ, chỉ hướng, hành động, tư thế trạng thái, quá trình) và khả năng kết hợp cú pháp (kết trị bắt buộc và tự do).

4. Ví dụ minh họa trong từ điển có vai trò gì?
   Ví dụ giúp làm rõ định nghĩa, thể hiện cách dùng động từ trong ngữ cảnh thực tế, giúp người học dễ hiểu và vận dụng từ đúng cách.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy tiếng Việt?
   Giáo viên có thể sử dụng từ điển động từ để thiết kế bài giảng, tập trung vào các nhóm động từ và kết trị cú pháp, giúp học viên luyện tập sử dụng động từ chính xác trong giao tiếp.

Kết luận

• Luận văn đã nhận diện và phân loại 10.660 động từ tiếng Việt thành 7 nhóm chính, làm rõ đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa của từng nhóm.
• Vận dụng lý thuyết kết trị cú pháp để mô tả khả năng kết hợp của động từ với các thành tố cú pháp, phân biệt kết trị bắt buộc và tự do.
• Xây dựng cấu trúc từ điển động từ với định nghĩa ngắn gọn, chính xác và ví dụ minh họa sinh động, phù hợp với người học tiếng Việt như ngoại ngữ.
• Đề xuất các giải pháp phát triển từ điển, ứng dụng trong giảng dạy và đào tạo giáo viên nhằm nâng cao chất lượng dạy học tiếng Việt.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng về kết trị cú pháp và xây dựng từ điển chuyên ngành khác là bước đi tiếp theo nhằm hoàn thiện hệ thống tài liệu dạy học tiếng Việt.

Khuyến khích các nhà nghiên cứu và giảng viên áp dụng kết quả luận văn vào thực tiễn giảng dạy, đồng thời tham gia phát triển từ điển động từ hoàn chỉnh hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1.1 Hiện nay, nhu cầu học tiếng Việt của người nước ngoài ngày càng tăng. Đó là một hệ quả tất yếu của sự hội nhập quốc tế và giao lưu văn hóa. Nước ta đang từng bước khẳng định vị trí của mình trên toàn thế giới với một nền kinh tế tăng trưởng mạnh và là một thị trường đầu tư hấp dẫn.

Do đó, hàng năm lượng người nước ngoài đến sinh sống học tập và làm việc ở nước ta ngày càng tăng. Phần lớn họ đều có nhu cầu học tiếng Việt. Việc này giúp họ phá vỡ rào cản ngôn ngữ để giao tiếp và hiểu rõ hơn về con người, văn hóa Việt Nam. Đáp ứng nhu cầu đó, hoạt động dạy tiếng Việt cũng ngày càng đa dạng hơn, cả về đối tượng học và về người dạy học.

Việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến hoạt động dạy tiếng Việt cho người nước ngoài đã có khá nhiều, tuy nhiên chưa thực sự triệt để và chuyên nghiệp. Việc dạy tiếng Việt cho người nước ngoài đã diễn ra từ nhiều năm nay. Dạy tiế ng Viê ̣t cho người nước ngoài đã và đang dầ n dầ n trở thành mô ̣t phong trào trong nước và ngoài nước. Trong điề u kiê ̣n hô ̣i nh ập, phong trào da ̣y và ho ̣c tiế ng Viê ̣t đang có xu hướng phát triể n ngày mô ̣t ma ̣nh mẽ hơn.

Vì vậy, nô ̣i dung và phương pháp dạy tiếng Việt đang từng bước được cải tiến , trên cả ba phương diê ̣n ngữ âm , từ vựng, ngữ pháp.2 Từ thập niên 90 cho đến nay, hầu hết các nước trên thế giới đã và đang áp dụng “tiến trình giao tiếp” (the Communicative Language Teaching Approach) để giảng dạy ngôn ngữ. Sở dĩ tiến trình giao tiếp được toàn cầu hóa như vậy là do những công trình nghiên cứu và kết quả những cuộc thử nghiệm và áp dụng giảng dạy. Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp, và mục đích của việc học ngôn ngữ là để giao tiếp. Theo quan điểm truyền thống, dạy ngôn ngữ theo tiến trình cấu trúc 6 z (structural approach), việc dạy ngôn ngữ chú trọng dạy cho học sinh nhiều kiến thức về từ pháp và cú pháp, đặc biệt chú trọng về từ loại.

Trái lại, quan điểm của tiến trình giao tiếp là dạy cho người học biết về đặc điểm cấu trúc của ngôn ngữ nhưng là để dùng trong giao tiếp chứ không phải biết nhiều mà không dùng được. Riêng về phương diê ̣n ngữ pháp , trong việc giảng dạy ngoại ngữ nói chung, việc dạy và học tiếng Việt nói riêng, ngày nay người ta đang có xu thế chuyển dần từ da ̣y ngữ pháp mô tả sang ngữ pháp giao tiế p , với các phát ngôn là đố i tươ ̣ng chính. Hạt nhân của các phát ngôn là các sự tình (state affairs). Trong tiế ng Viê ̣t, đa phầ n các sự tin ̀ h đươ ̣c biể u thi ̣bằ ng Vi ̣ngữ – Động từ.

Như vâ ̣y, nế u muố n đa ̣t hiê ̣u quả trong dạy và học tiế ng Viê ̣t t hì viê ̣c ho ̣c và rèn luyê ̣n đô ̣ng từ cũng như cách dùng động từ tất yếu cần được ưu tiên.3 Để bắt đầu học bất kì một ngoại ngữ nào người ta cũng đều bắt đầu từ “từ” – đơn vị nhỏ nhất có nghĩa, mà trong đó, vị từ được coi là loại từ có tính phổ quát nhất, có vai trò thiết yế u nhất trong việc tạo câu (đơn vị giao tiếp cơ bản nhất của con người). Vị từ là những từ có khả năng tự mình làm vị ngữ hoặc hạt nhân ngữ nghĩa của một vị ngữ biểu thị nội dung sự tình của thế giới đươ ̣c nói đế n trong câu. Động từ là loại từ có số lượng rất lớn và có đặc tính hết sức phức tạp. Về vai trò ngữ pháp, động từ là trung tâm của phần lớn câu tiếng Việt.

Trong tiếng Việt, người ta đã thống kê được, số câu mà có vị ngữ là động từ chiếm 88% (theo Nguyễn Kim Thản, 1977). Do có địa vị quan trọng trong hệ thống từ loại mà động từ luôn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu. Qua một số công trình nghiên cứu như: Từ loại tiếng Việt I & II của Đinh Văn Đức, Cụm động từ tiếng Việt của Nguyễn Phú Phong, Các động từ chỉ hướng trong tiếng Việt của Nguyễn Kim Thản, Kết trị của động từ Tiếng Việt của Nguyễn Văn Lộc. ta thấy diện mạo của động từ ngày càng trở nên rõ ràng hơn.

7 z Bên cạnh đó, lí thuyết kết trị (theory of valence) là một lí thuyết ngôn ngữ học quan trọng. Sau khi ra đời, lí thuyết kết trị đã có ảnh hưởng lớn và được vận dụng rộng rãi vào việc nghiên cứu ngữ pháp, ngữ nghĩa của các ngôn ngữ, trong đó có các ngôn ngữ đơn lập.4 Cho đế n nay , chưa có bấ t kì mô ̣t tài liê ̣u nào lâ ̣ p danh sách đô ̣ng từ với tư cách là một hướng dẫn cho người học. Bởi vâ ̣y , ở luận văn này , chúng tôi chủ trương bù đắ p vào sự thiế u hu ̣t đó , bằ ng cách tiế n tới xây dựng mô ̣t từ điể n đô ̣ng từ với mu ̣c đić h hướng đế n người học, hướng dẫn và phu ̣c vu ̣ nhu cầ u da ̣y và ho ̣c tiế ng Viê ̣t. Mục đích nghiên cứu Luận văn “Tiến tới xây dựng một từ điển động từ dưới kết trị cú pháp (dành cho người nước ngoài)”, dưới góc độ ngôn ngữ học, mà cụ thể ở đây chúng tôi vận dụng những kiến thức, hiểu biết về động từ và các kết trị, bước đầu mô tả các động từ tiếng Việt khi đứng cạnh các kết trị cú pháp của nó (bổ ngữ, trạng ngữ) Bên cạnh đó, qua luận văn này, chúng tôi cũng có tham vọng đặt nền móng xây dựng một từ điển động từ, phục vụ mục đích dạy tiếng với đối tượng chính là người nước ngoài học tiếng Việt.

Từ đó góp phần đưa tiếng Việt trở thành một ngoại ngữ được giảng dạy một cách bài bản, có hệ thống, từng bước nâng cao vị thế của ngôn ngữ này so với các ngoại ngữ khác. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu quan trọng nhất của luận văn này là động từ tiếng Việt. Chúng tôi nhận diện động từ tiếng Việt, từ đó lập danh sách miêu tả dưới các phương pháp phân tích từ vựng ngữ pháp trên phương diện từ loại, phương pháp phân loại,… 8 z Tiế p đó , chúng tôi mong muốn lập được danh sách những động từ thường gặp , với những đă ̣c trưng ngữ pháp quan yế u (về phương diê ̣n kế t hơ ̣p và phương diê ̣n chức năng thành phầ n câu). Nô ̣i dung nghiên cƣ́u 4.1 Nhận diê ̣n đô ṇ g từ thông qua mô ̣t từ điể n phổ du ̣ng , đươ ̣c nhiề u người biế t.

Ở đây, chúng tôi lựa chọn từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, chỉnh lý và tái bản năm 2010. Công trình khoa học từ điển giải nghĩa tiếng Việt được biên soạn và cách thức tổ chức làm việc quy mô rất công phu, từ ngữ được giải thích chính xác, trình bày khoa học, hợp lý với khối lượng ngữ liệu đồ sộ và hệ thống lý luận từ điển học. Các mục từ được xử lý hợp lý, đầy đủ và chính xác trên hê ̣ thố ng tư liê ̣u đồ sô ,̣ có độ tin cậ y cao đưa ra nhiều thí dụ phong phú, đa dạng, chuẩn mực và mang tính điển hình rất cao.2 Lập danh sách các động từ. Trong cuốn từ điển tiếng Việt, mà trong luận văn này chúng tôi xin phép được gọi là từ điển Hoàng Phê, động từ được đánh dấu một cách rõ ràng bằng ký hiệu đg.3 Lập danh sách động từ.

Công việc này được tiến hành dựa chủ yếu trên nguồn tài liệu sơ cấp là cuốn từ điển Hoàng Phê. Chúng tôi xem xét và lập danh sách tất cả những động từ thường gặp với các đặc trưng ngữ pháp quan yếu, cả về phương diện kết hợp lẫn chức năng thành phân câu, phục vụ cho mục đích dạy tiếng Việt cho người nước ngoài.4 Phân loại động từ. Như đã khẳng định, động từ chiếm một khối lượng lớn trong hệ thống từ loại tiếng Việt (hơn 88%). Trong luận văn này, chúng tôi chia động từ ra thành các nhóm sau: nhóm động từ tình thái, nhóm động từ ngôn hành, nhóm động từ cảm nghĩ nói năng, nhóm động từ chỉ hướng, nhóm động từ hành động, nhóm động từ tư thế trạng thái, nhóm động từ quá trình.

Dựa vào sự phân loại này, chúng tôi mong muốn đưa lại cái nhìn đa chiều hơn về động từ tiếng Việt.5 Mô tả những đặc trưng lớn trong việc sử dụng. Những đặc trưng này được chúng tôi xem xét dưới đầy đủ các khía cạnh về mặt ý nghĩa, cách sử dụng thông thường và trong các ngữ cảnh cụ thể (mà ở đây nó được thể hiện qua các ví dụ minh họa).6 Tổ chức danh sách động từ dưới dạng một bản từ điển. Nội dung bản từ điển này được trình bày rất rõ ràng, mạch lạc theo thứ tự bảng chữ cái ở chương 3. Có thể nói, đây là nền móng cho một cuốn từ điển hướng đến đối tượng và mục đích sử dụng rõ ràng.

Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn này được tiến hành dựa trên tài liệu sơ cấp là cuốn Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, do Hoàng Phê chủ biên (NXB Từ điển Bách khoa, tái bản năm 2010) với 10660 động từ tiếng Việt. Để tiến hành nghiên cứu nguồn tài liệu này, chúng tôi sử dụng các thủ pháp thống kê các động từ lần lượt theo thứ tự xuất hiện; liệt kê, phân loại động từ trong hệ thống từ loại đa dạng và phong phú của tiếng Việt. Các thủ pháp liệt kê, thống kê, phân loại sẽ giúp chúng tôi có tư liệu rõ ràng và đầy đủ để phân tích định lượng dựa trên mẫu tài liệu sơ cấp này. Phương pháp miêu tả chủ yếu được dùng để miêu tả kết trị cú pháp của các động từ tiếng Việt.

Phương pháp phân tích dựa trên khung lý thuyết về kết trị, tính nội động/ngoại động của động từ tiếng Việt,… giúp miêu tả làm rõ phương thức hoạt động của chúng.