Phần mở đầu - Phần nội dung + Chƣơng 1: Cơ sở lý luận. + Chƣơng 2: Thực trạng kĩ năng học phân môn Tập làm văn của học sinh lớp 3. + Chƣơng 3: Thử nghiệm biện pháp nhằm nâng cao kĩ năng học phân môn Tập làm văn cho học sinh lớp 3. - Kết luận và kiến nghị +Kết luận.
- Tài liệu tham khảo - Phụ lục 4 NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài khóa luận Vấn đề kĩ năng và kĩ năng học tập đã có nhiều công trình nghiên cứu. Trong khuân khổ của đề tài này, chúng tôi khái quát các hƣớng nghiên cứu kĩ năng. - Hƣớng thứ nhất: Các công trình nghiên cứu kĩ năng ở mức độ đại cƣơng, khái quát về bản chất kĩ năng, các giai đoạn, các quy luật, các điều kiện hình thành kĩ năng, mối quan hệ qua lại giữa kĩ năng, kĩ xảo và năng lực, tiêu biểu là các tác giả: A.Cruchetxiki,… - Hƣớng thứ hai: Các công trình nghiên cứu kĩ năng ở góc độ tâm lí học lao động và giáo dục lao động, xem xét vấn đề kĩ năng trong mối quan hệ con ngƣời và máy móc.
Hƣớng nghiên cứu này có các tác giả nhƣ: V.Tebuseva, Trần Trọng Thuỷ,… - Hƣớng thứ ba: Các công trình nghiên cứu kĩ năng trong hoạt động sƣ phạm, kĩ năng hoạt động học tập của học sinh, đại diện hƣớng này là N.Levitov, Bùi Văn Huệ, Nguyễn Kế Hào,… Điểm chung của các quan niệm về kĩ năng có thể thấy đƣợc đó là một ngƣời đƣợc coi là có kĩ năng về hành động nào đó thì phải có: + Tri thức về hành động. + Tiến hành hành động theo đúng yêu cầu. + Đạt đƣợc kết quả phù hợp với mục đích đề ra. + Có thể hành động có kết quả trong các điều kiện khác.
5 Nghiên cứu kĩ năng học tập của học sinh tiểu học đã đƣợc nhiều tác giả quan tâm. Nguyễn Kế Hào đã chỉ ra hệ thống kĩ năng học tập cơ bản của học sinh tiểu học nhƣ hệ thống kĩ năng thực hiện hành động phân tích, hệ thống kĩ năng thực hiện hành động lập mô hình, hệ thống kĩ năng cụ thể hoá, kĩ năng vận dụng,…Đặng Thành Hƣng đã đƣa ra cơ sở tâm lí học và lí luận dạy học của kĩ năng học tập ở học sinh cấp 1. Vũ Trọng Rỹ đƣa ra cơ sở lí luận về rèn luyện kĩ năng học tập cho học sinh. Nguyễn Thị Mùi nghiên cứu kĩ năng sử dụng mô hình trong giải bài tập toán có lời văn của học sinh lớp 3.
Với hai nhóm kĩ năng: kĩ năng xây dựng mô hình và kĩ năng làm việc trên mô hình. Công trình của Nguyễn Minh Hải về kĩ năng giải bài toán có lời văn của học sinh tiểu học và những điều kiện tâm lí hình thành chúng. Công trình nghiên cứu của Nguyễn Phụ Thông Thái về hình thành kĩ năng học tập cơ bản cho học sinh lớp 1 thông qua một số môn học. Nghiên cứu kĩ năng trong giảng dạy Tiếng Việt nhƣ Lê Phƣơng Nga, Đỗ Xuân Thảo, Lê Hữu Tỉnh và những tác giả khác đã chỉ sự mã hoá và giải mã trong môn Tiếng Việt có liên quan đến sự mã hoá và giải mã nói chung.
Tác giả Nguyễn Trí đã đƣa ra các yêu cầu luyện tập các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết Tiếng Việt cho học sinh tiểu học. Điểm qua các công trình nghiên cứu ở trên đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề lí luận và thực tiễn có liên quan đến đề tài. Tuy nhiên chƣa có công trình nào nghiên cứu thực trạng kĩ năng học phân môn Tập làm văn của học sinh lớp 3 trƣờng Tiểu học Đồng Xuân - Phúc Yên - Vĩnh Phúc. Những vấn đề lí luận liên quan đến đề tài 1.
Hoạt động học tập của học sinh tiểu học 1. Khái niệm hoạt động học tập Hoạt động học tập là hoạt động của học sinh nhằm lĩnh hội nội dung kinh nghiệm xã hội, đó là loại học có chủ định, phân biệt với loại học không 6 chủ định. Hoạt động học tập có thể đƣợc thực hiện khi con ngƣời có khả năng điều khiển và điều chỉnh những hành động của mình một cách có ý thức.Encônhin, hoạt động học tập trƣớc hết là hoạt động nhờ đó diễn ra sự thay đổi trong bản thân học sinh. Đó là hoạt động nhằm tự biến đổi trong chính bản thân chủ thể trong quá trình thực hiện nó.
Quan niệm của Nguyễn Quang Uẩn về học tập có mục đích hay hoạt động học tập phù hợp với điều kiện mở hiện nay: hoạt động học tập đƣợc thực hiện theo phƣơng thức nhà trƣờng, do ngƣời học thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của thầy giáo, nhằm lĩnh hội những tri thức, khái niệm khoa học và hình thành những kĩ năng, kĩ xảo tƣơng ứng, làm phát triển trí tuệ và năng lực con ngƣời để giải quyết các nhiệm vụ do cuộc sống đặt ra [4, trang 160]. Hoạt động học tập là hoạt động chủ đạo của học sinh tiểu học. Hoạt động này có một số đặc điểm sau: + Hoạt động học tập đích thực lần đầu tiên xuất phát ở học sinh tiểu học, là hoạt động có đối tƣợng, có phƣơng pháp và đƣợc tổ chức chuyên biệt. + Hoạt động học tập tạo ra cái mới trong tâm lí học sinh, đó là sự phát triển mạnh của các quá trình tâm lí có chủ định, hình thành các thuộc tính tâm lí và nhân cách học sinh, đáng chú ý ở cấp học này là sự phát triển trí tuệ của các em.
+ Hoạt động học đƣợc hình thành ở học sinh bằng phƣơng pháp nhà trƣờng, do giáo viên tổ chức, chỉ đạo. Cấu trúc của hoạt động học tập Theo Bùi Văn Huệ, Lê Văn Hồng và các tác giả khác thì cấu trúc của hoạt động học tập gồm các thành tố: động cơ học tập, nhiệm vụ học tập và các hành động học tập. Động cơ học tập 7 Động cơ học tập là yếu tố tâm lí thúc đẩy học sinh học, là nguyên nhân của hoạt động học. Có hai loại động cơ: - Động cơ nhận thức (động cơ bên trong) là đối tƣợng của hoạt động học mà kết quả là sau khi học sinh tiếp thu đƣợc đối tƣợng này thì thỏa mãn đƣợc nhu cầu nhận thức.
Nói cách khác cái thôi thúc học sinh học là tri thức. Nảy sinh bên ngoài quá trình học tập, cái thôi thúc học sinh học không phải là tri thức mà là các mối quan hệ xã hội. Cả hai loại động cơ trên đều đƣợc hình thành ở học sinh, tuy nhiên tùy thuộc vào nội dung và phƣơng pháp dạy học mà loại động cơ nào đó nổi trội, giữ vai trò chủ đạo của học sinh. Xét theo quan điểm sƣ phạm thì động cơ nhận thức có giá trị hơn.
Bởi vì động cơ nhận thức không phụ thuộc vào tình huống cụ thể và tạo ra sự say mê trong học tập, tạo ra tính tự giác, hứng thú của học sinh. Động cơ học tập không có sẵn mà đƣợc hình thành trong quá trình học sinh học tập. Nếu nhƣ trong từng tiết học, giáo viên tổ chức đƣợc quá trình học sinh tiếp thu tri thức (hiểu bài) vận dụng đƣợc tri thức để giải bài tập, giáo viên động viên, nhận xét đánh giá kịp thời thì dần dần hình thành mối quan hệ thiết thân giữa học sinh với tri thức. Nghĩa là câu hỏi học để làm gì đƣợc chính các em trả lời qua từng việc làm ở trƣờng và ở nhà.
Học tập dần dần trở thành một nhu cầu không thể thiếu đƣợc. Nó tạo nên sức mạnh tinh thần thƣờng xuyên thúc đẩy các em vƣợt qua mọi khó khăn để giành lấy tri thức. Nhiệm vụ học tập Nhiệm vụ học tập là hình thức cụ thể hóa nội dung học thành mục đích và phƣơng tiện học. - Mục đích học tập là hình thức cụ thể hóa đối tƣợng học, đối tƣợng học là tri thức nói chung còn mục đích học là tri thức trong từng bài.
Mỗi mục đích học hình thành cho học sinh một năng lực mới. Chẳng hạn, khi học khái 8 niệm câu học sinh có năng lực mới là liên kết từ thành câu. Mục đích học chỉ thực sự hình thành khi học sinh thực hiện hành động học. - Phƣơng tiện học là những cái học sinh dùng để đạt đƣợc mục đích học, có hai loại phƣơng tiện: + Phƣơng tiện bên ngoài: Đồ dùng học tập (do quá trình khác làm ra).
+ Phƣơng tiện bên trong: Vốn kinh nghiệm, tri thức đã hình thành ở học sinh, loại phƣơng tiện này do chính mỗi học sinh tạo ra. Đây là phƣơng tiện chủ yếu trong hoạt động học. Quá trình học tập là quá trình học sinh xác lập mối quan hệ mục đích - phƣơng tiện để tạo ra sản phẩm mới là đạt đƣợc mục đích học tập. Trong quá trình học tập luôn có sự chuyển hóa từ mục đích thành phƣơng tiện.
Đó là quy luật cơ bản của hoạt động học. Quá trình học là quá trình giải quyết nhiệm vụ học, mỗi nhiệm vụ học mang lại cho học sinh những cái mới và đƣợc thể hiện ở kết quả học tập, kết quả đó có thể là nắm vững tri thức mới hoặc kĩ năng mới. Để giải quyết đƣợc nhiệm vụ học thì học sinh phải hiểu đƣợc nhiệm vụ học trên cơ sở phân tích nhằm phát hiện các yếu tố và mối quan hệ giữa các yếu tố trong nhiệm vụ học cũng nhƣ mối quan hệ giữa các yếu tố đó với tri thức cũ. Từ đó, học sinh vạch ra kế hoạch để giải quyết nhiệm vụ học.
Đây là giai đoạn định hƣớng hành động, giai đoạn này quyết định chất lƣợng phần thực hiện hành động. Hành động học tập Học sinh thực hiện nhiệm vụ học bằng các hành động học. Có ba loại hành động học. + Hành động phân tích là hành động tiên quyết trong quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh.
Đó là quá trình học sinh phân giải đối tƣợng thành các yếu tố và mối liên hệ giữa chúng. Mục đích của hành động phân tích là phát hiện ra nguồn gốc, cấu trúc của khái niệm. 9 + Hành động mô hình hoá là quá trình học sinh xác lập mối quan hệ giữa đối tƣợng và mô hình của nó bằng phép tƣơng ứng hay đẳng cấu. Thông qua mô hình học sinh nghiên cứu gián tiếp đối tƣợng.
Học sinh lập mô hình phải dựa vào kết quả của hành động phân tích. + Hành động cụ thể hoá là quá trình học sinh vận dụng tri thức, phƣơng pháp chung để giải bài tập, hình thành kĩ năng, kĩ xảo. Mục đích của hoạt động này là vận dụng mối quan hệ tổng quát của khái niệm vào trƣờng hợp cụ thể.