Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu Chương 2: Thực trạng hứng thú học tập môn Tự nhiên và xã hội của học sinh lớp 3, trường tiểu học Tiên Dương. Nguyên nhân của thực trạng đó và biện pháp nâng cao hứng thú học tập cho học sinh. Chương 3: Thử nghiệm tác động. Kiến nghị, kết luận của đề tài.
3 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu của vấn đề Hứng thú là thuộc tính tâm lý cá nhân, nó có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong học tập của con người nên đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước tập trung nghiên cứu, từ nghiên cứu lý luận đến nghiên cứu thực tiễn về hứng thú trong các dạng hoạt động khác nhau, đặc biệt hứng thú nhận thức nói chung và các môn học nhà trường khác nhau. Nghiên cứu lý luận về hứng thú. Những công trình nghiên cứu lý luận về hứng thú đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của hứng thú, có thể khái quát thành 3 hướng nghiên cứu chính sau: - Xu hướng thứ nhất: giải thích bản chất tâm lý học của hứng thú Đại diện xu hướng này có A.F Beliaep với đề tài luận án tiến sĩ năm 1994 “Tâm lý học hứng thú”, nội dung cơ bản là những vấn đề lí luận tổng quát về hứng thú khoa học tâm lý.
- Xu hướng thứ hai: Xem xét hứng thú trong mối quan hệ với phát triển nhân cách nói chung và vốn tri thức của cá nhân nói riêng. Tiêu biểu cho xu hướng này có các tác giả sau: L.L Bôgiovich với vấn đề “hứng thú trong quan hệ hình thành nhân cách” Lukin, Levitop nghiên cứu “hứng thú trong quan hệ với năng lực” I.G Xinhen nghiên cứu việc “Kích thích hứng thú và xu hướng trong giáo dục đoàn viên”.Ngoài ra còn có một số tác giả khác như: M.A Godon… Trong những công trình nghiên cứu của mình các tác giả đã phân tích những điều kiện và khả năng giáo dục hứng thú trong quá trình học tập và lao động của học sinh. 4 Nhìn chung các công trình nghên cứu lý luận về hứng thú đã đưa ra nhiều quan điểm về xung quanh vấn đề hứng thú, đưa ra các khái niệm hứng thú và sự hình thành hứng thú. Đây là những vấn đề lý luận cốt lõi đặt cơ sở cho việc nghiên cứu hứng thú ở mức độ sâu hơn trong các lĩnh vực hoạt động - Xu hướng 3: Nghiên cứu sự hình thành và phát triển hứng thú theo giai đoạn lứa tuổi Sukina đã “Nghiên cứu hứng thú riêng lẻ của từng trẻ em ở các lứa tuổi”.A Nherxky “Bàn về vấn đề giáo dục hứng thú cho học sinh cấp 1 và trung học” L.U Serop nghiên cứu “Hứng thú của học sinh ngoài nhà trường”.
Những công trình nghiên cứu này đã phân tích đặc điểm hứng thú của từng lứa tuổi, những điều kiện và khả năng giáo dục hứng thú trong các giai đoạn phát triển lứa tuổi của trẻ em. Nghiên cứu thực tiễn về hứng thú Trong thực tiễn cuộc sống của con người, hứng thú có mặt trong tất cả các mặt của hoạt động. Nhiều tác giả đã đi sâu nghiên cứu hứng thú trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau như: Hứng thú nhận thức, hứng thú nghề nghiệp, hứng thú học tập các bộ môn… * Nghiên cứu hứng thú nhận thức: Những công trình nghiên cứu hứng thú nhận thức chủ yếu đi sâu nghiên cứu hứng thú nhận thức của học sinh.Tiêu biểu là các tác giả sau đây: I.U Lipkop nghiên cứu “Sự hình thành hứng thú nhận thức của thiếu niên trong quá trình giáo dục của giáo viên chủ nhiệm lớp” năm 1968.Macsimova cũng nghiên cứu “Tác dụng của giảng dạy nêu vấn đề đến hứng thú nhận thức của học sinh” năm 1974. Marosova nghiên cứu “Hứng thú trong mối quan hệ với hoạt động nâng cao hiệu quả giờ lên lớp”.
5 Nhìn chung các tác giả này đi sâu nghiên cứu hứng thú trong lĩnh vực giáo dục đặc biệt là hứng thú nhận thức. Các công trình nghiên cứu cho thấy hứng thú nhận thức là một trong những động cơ học tập có ý nghĩa nhất. Nghiên cứu hứng thú nghề nghiệp: Hứng thú nghề nghiệp là điều kiện để nâng cao năng suất lao động và cũng là điều kiện để người lao động thích ứng nhanh chóng với nghề nghiệp. Nhiều tác giả trong và ngoài nước đã đi sâu nghiên cứu lĩnh vực này.
+ Các tác giả nước ngoài: Svichenlop và U.I Vavilop đã nghiên cứu “Hứng thú nghề nghiệp của học sinh”. Kudomina nghiên cứu “Hứng thú nghề nghiệp của giáo viên”. + Các tác giả trong nước: Phạm Tất Dong nghiên cứu “Vài đặc điểm hứng thú nghề nghiệp của học sinh lớn và nhiệm vụ hướng nghiệp”. Luận án năm 1973, theo tác giả, hứng thú học tập bộ môn của học sinh là cơ sở để đề ra nhiệm vụ hướng nghiệp một cách khoa học.
Hoài Kim Thu đã phân tích “Việc hình thành hứng thú nghề nghiệp cho học sinh qua giảng dạy môn Vật lý”. Tác giả đã chỉ rõ mối quan hệ giữa hứng thú học tập bộ môn với hứng thú nghề nghiệp của học sinh. Điểm chung giữa những công trình nghiên cứu về hứng thú nghề nghiệp là tìm hiểu, phân tích, vận dụng mối quan hệ giữa hứng thú học tập bộ môn với xu hướng nghề nghiệp của học sinh. Nghiên cứu hứng thú học tập các bộ môn: Vì hứng thú học tập giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học nên việc nghiên cứu hứng thú học tập các bộ môn được rất nhiều tác giả nghiên cứu.
6 Nguyễn Minh Tuệ nghiên cứu “Hứng thú học tập Tâm lý học và biện pháp hình thành” Luận văn năm 1981. Tác giả đưa ra biện pháp tác động đến ý nghĩa thực tiễn – xã hội của bộ môn nhờ nội dung giáo trình để hình thành hứng thú học tập Tâm lý học cho sinh viên. Bùi Quốc Đạt đã nghiên cứu “Hứng thú và năng lực tiếp nhận tác phẩm văn học trong chương trình phổ thông trung học của lớp 12 miền núi Thanh Hóa”, luận văn năm 1987. Theo kết quả nghiên cứu của tác giả thì sự tác động của các tác phẩm văn học, phương pháp giảng dạy của giáo viên và nội dung chương trình là ba yếu tố tác động đến hứng thú và năng lực tiếp nhận tác phẩm văn học của học sinh.
Phạm Thị Ngạn: “Nghiên cứu hứng thú học tập tâm lý học của sinh viên CĐSP Cần Thơ”, luận văn năm 2002. Biện pháp nâng cao hứng thú học tập tâm lý học, theo tác giả là cải tiến sử dụng hợp lý bài tập thực hành tâm lý học vào chương trình giảng dạy. Nhìn chung các công trình nghiên cứu về hứng thú học tập bộ môn tiến hành trên phạm vi rộng, từ trung học cơ sở đến đại học. Các công trình này chủ yếu chỉ ra thực trạng hứng thú và các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú.
Một số tác giả khi nghiên cứu hứng thú học tập môn Tâm lý học của sinh viên đã đưa ra biện pháp tác động nhằm nâng cao hứng thú cho người học. Như vậy, nhìn tổng quát, ở bậc Tiểu học vấn đề hứng thú còn ít được nghiên cứu, đặc biệt là với môn Tự nhiên và xã hội. Hứng thú nhận thức 1. Hứng thú nhận thức Các nhà tâm lý học đã quy ước coi hứng thú học tập, hứng thú đối với sự tìm hiểu tri thức khoa học – một trường hợp riêng lẻ của hứng thú – là hứng thú nhận thức.
7 Hứng thú nhận thức có liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau của hoạt động nhận thức của con người. Hứng thú nhận thức là xu hướng lựa chọn của cá nhân nhằm vào việc nhận thức được một hoặc một số lĩnh vực khoa học, nhằm vào mặt nội dung của nó, cũng như nhằm vào quá trình hoạt động. Trong đó cá nhân không chỉ dừng lại ở những đặc điểm bên ngoài của sự vật, hiện tượng mà có xu thế đi sâu hơn vào cái bản chất bên trong của sự kiện, hiện tượng muốn nhận thức. Như vậy có thể nói: “Hứng thú nhận thức là sự định hướng có lựa chọn của cá nhân vào những sự vật và hiện tượng của thực tế xung quanh.
Yếu tố đặc trưng của hứng thú nhận thức là nó bao hàm thái độ nhận thức phức tạp đối với đối tượng, đối với kiến thức về sự vật hiện tượng, đối với ngành khoa học nghiên cứu sự kiện, hiện tượng đó.Thái độ nhận thức đó được thể hiện ra ở việc thường xuyên nghiên cứu sâu sắc, độc lập, tiếp thu kiến thức thuộc lĩnh vực mình thích thú, hoàn thiện phương pháp học tập, kiên trì khắc phục khó khăn nắm kiến thức và phương pháp tiếp thu kiến thức. Do đó, có thể nói các quá trình suy nghĩ là hạt nhân của hứng thú nhận thức. Nhưng trong hứng thú nhận thức, các quá trình suy nghĩ mang màu sắc xúc cảm rõ rệt. Hứng thú nhận thức có liên quan chặt chẽ với một số hiện tượng gần gũi với nó như nhu cầu nhận thức, tính tò mò, ham hiểu biết,… nhưng không đồng nhất với chúng.L Rubinstein thì nhu cầu làm nảy sinh nguyện vọng muốn nắm bắt đối tượng, còn hứng thú nhận thức thể hiện mong muốn hiểu biết đối tượng.
Nhu cầu khi được thỏa mãn thì dẫn đến trạng thái mãn nguyện, bão hòa. Ngược lại, khi hứng thú nhận thức được thỏa mãn thì lại có được một “kích thích” mới khiến cho hứng thú nhận thức được tiếp tục củng cố. Như vậy nhu cầu không đồng nhất với hứng thú nhưng nó là cơ sở để hình thành hứng thú. Hơn nữa bản thân hứng thú cũng trở thành nhu cầu của cá nhân.
8 Tính tò mò là sự chú ý mạnh mẽ vào yếu tố bất ngờ, cái thay đổi, cái mới xuất hiện ở môi trường bên ngoài. Sự chú ý này có thể kéo dài và đầy xúc cảm nhưng chỉ xuất phát từ khía cạnh bên ngoài mà không đi sâu vào bản chất đối tượng. Tính tò mò bao gồm cả những xúc cảm đúng đắn lẫn động cơ trực tiếp, nhưng không bao hàm yếu tố nhận thức. Do đó tính tò mò sẽ mất đi nếu như không gây được ở học sinh lòng mong muốn tìm hiểu đối tượng một cách sâu sắc hơn.Một đứa trẻ ham hiểu biết thường “hứng thú” với mọi thứ xung quanh nhưng không có hứng thú đặc biệt sâu sắc với đối tượng nào.
Các giai đoạn phát triển của hứng thú nhận thức và tiêu chuẩn nhận biết nó Để thấy rõ tính biến động của hứng thú nhận thức và ý nghĩa của nó trong đời sống tâm lý của con người, tiến sĩ N.