Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng bai tập nhận thức theo tiếp cận PISA phục vụ dạy học Dia lí lớp 11 - Chương 2. Xây đựng và sử dụng bài tập nhận thức theo tiếp cận PISA phục vu day học Dia lí lớp 11 - Chương 3. Thực nghiệm sư phạm.
PHAN NỘI DUNG CHUONG 1. CO SO LI LUAN VA THUC TIEN CUA VIEC XAY DUNG VA SU DUNG BAI TAP NHAN THUC THEO TIEP CAN PISA PHUC VU DAY HỌC DIA Li LỚP 11 1. Một số quan điềm day học hiện đại 1. Dạy học kién tạo Quan điềm dạy học kiến tạo với tư tưởng nên tảng là đặt vai trò của chủ thể nhận thức lên vị trí hàng đầu của quá trình nhận thức, trong đó mỗi người học là một quá trình kiến tạo tích cực, tự phản ánh thế giới theo kinh nghiệm riêng của bản thân.
Theo quan điểm nảy, năng lực của HS là một sản phẩm kiến tạo của từng cá nhân trong quá trình tương tác với nội dung học tập. Quan điểm này nhân mạnh nội dung học tập của HS phải mang tính phức hợp, gắn liền với đời sống thực tiễn; hệ thống các bài tập, nhiệm vụ học tập hỗ trợ khả năng vận dụng và sáng tạo. Xét về mặt phương pháp, quan điểm day học kiến tạo cho rằng: học tập trong nhóm có ¥ nghĩa quan trọng: học qua sai lâm là điều có ý nghĩa. Ngoài ra, mục đích học tập la kiến tạo kiến thức của bản thân, do đó khi đánh giá kết quả học tập không định hướng chỉ dia vào các san phẩm học tập, mà cần dựa vào những tiền bộ trong quá trình học tập va tình hudng học tập phức hợp (Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, 2016).
Như vậy, dựa trên quan điểm dạy học kiến tạo, BTNT là một trong những công cụ có thẻ phát huy được công tác độc lập. tỉnh sáng tạo và sự tiến bộ của từng HS trong một chuỗi BTNT được sử dụng trong suốt quá trình dạy học. Dạy học lấy người học làm trung tam Quan điểm day học truyền thong nhắn mạnh vai trò của người thay làm trung tâm còn quan điểm day học hiện đại chú trọng lấy người học làm trung tâm. Quan điềm này hình thành ở HS sự mạnh dạn, có tính cach, tự tin, biết cách học, biết cách làm, biết cách giao tiếp xã hội, biết cách khang định chân li, tạo nên con người rat thực tế, dẫn đến sự năng động va sáng tạo trong tư duy, trong hoạt động cuộc sống.
Như vậy, thông qua BTNT HS sẽ chủ động trong việc tìm hiểu, khai thác thông tin dé giải quyết các bai tap, từ đó hình thành tri thức va năng lực. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là xu thế phát triển của giáo dục Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung. Quan điểm này chủ trương giúp HS không chỉ biết học thuộc, ghi nhớ mà còn phải biết làm; thông qua các hoạt động cụ thé, sử dụng những tri thức học được dé giải quyết các tình huỗng xuất phat từ thực tiễn cuộc sống. Ngoài ra, day học theo định hướng phát triển năng lực không chỉ 10 quan tâm đến các chất liệu (kiến thức, kĩ năng, thái độ) mà rat chú ý đến cách thức, phương pháp dạy học (Lê Thông, Nguyễn Minh Tuệ và nnk, 2018).
Do đó người GV đóng vai trò rất quan trọng trong việc định hướng, nêu vẫn dé, giao nhiệm vụ. tô chức hoạt động học tập dé HS tham gia và hình thành, phát triển năng lực, phẩm chất. Như vậy, BTNT là một công cụ hiệu quả giúp GV đóng vai tro thiết kế, HS thi công dé giải quyết các van đẻ, từ đó huy động, hình thành kiến thức khoa học địa lí. Bài tập nhận thức 1.
Quan niệm về BTNT BINT đã được sử dụng trong quá trình day học do những ưu điểm nôi trội trong việc phát triển tư duy cho HS. Trong nhiều tài liệu, BTNT được khái quát theo nhiều hướng khác nhau. Theo Hướng dẫn biên soạn và giải bai tập Địa lí 11 của Trần Đức Tuan vào năm 2007, BTNT là một bộ phận cơ bản của hệ thong bai tập địa lí; hạt nhân của công tác độc lập của HS; các bài toán nhận thức. Thứ nhất, BTNT lả một bộ phận cơ bản của hệ thống bài tập Địa lí đó là việc trong quá trình day học, bài tập đóng vai trò rat quan trọng dé phát huy tính tích cực và độc lập nhận thức cho HS.
BTNT với mục đích hảng đầu là tạo ra những cơ hội, tình huống day học dé HS phải tư duy, làm việc một cách chủ động. độc lap, hợp tác với các bạn trong lớp đẻ tiếp thu kiến thức mới, phát triển các thao tác tư duy và hình thành các nhận thức thé giới quan. Thứ hai, BTNT là hạt nhân của công tác độc lập của HS vì được coi là đối tượng nhận thức. Vì bên trong mỗi BTNT đều chứa đựng các tinh huống xung đột.
mâu thuẫn giữa cái đưa ra và cái cần tìm. Ngoài ra, việc tăng cường công tác độc lập của HS trong day học Địa lí la một xu hướng phát triển mạnh mẽ của phương pháp dạy học hiện đại ở nhà trường phô thông. Thứ ba, BTNT là các bài toán nhận thức đo đều được cấu trúc bao gồm cái cho, cái tim và chương trình giải. Trong trường hoc, bài toán vừa là mục đích, vừa là nội dung, vừa là phương pháp day học rất hiệu qua vì cung cap cho HS kiến thức và con đường tìm thấy kiến thức đó.
Như vậy, BTNT thực chất là công cụ dạy học góp phần giúp HS hình thành và phát triển tư duy, đây là điểm nỗi bật và khác với các loại bài tập truyền thông chỉ giúp HS phát triển các kĩ năng chung và bộ môn. Vai trò của BTNT trong day học Hướng dẫn biên soạn và giải bài tập Địa lí 11 của Trần Đức Tuan vào năm 2007 dé cập BTNT trong day học nói chung va day học Địa lí nói riêng có vai trò là công cụ. phương tiện đề tăng cường tính tích cực và độc lập nhận thức của HS: Thứ nhất, lí luận dạy học hiện đại đã chứng minh trong day học khi HS tích H cực và độc lập trong quá trình nhận thức HS nắm vững tri thức. BINT dong vai trò quan trọng trong việc phát huy tính tích cực, tăng cường hoạt động độc lập của HS bởi vì thông qua đó, HS sẽ nắm vững tri thức khoa học dé vận dụng giải quyết các van dé mang tính thực tiễn.
Bên cạnh việc phát trién năng lực Địa lí, BTNT còn góp phần hình thành, phát trién các năng lực chung, phẩm chất thông qua quá trình hợp tác giải quyết các bai tập, tự bản thân tim ra các cách giải,. Thứ hai, BTNT là một trong những công cụ hiệu quả dé hình thành kiến thức mới và hoàn thiện kiến thức đã có bởi vì việc HS tích cực, độc lập giải BTNT giúp HS hiểu rõ hơn về bản chất của vấn đề, mối liên hệ nhân quả giữa các sự vật, hiện tượng vả quá trình địa lí. Thứ ba, trong qua trình giải BTNT được coi là một hoạt động nhận thức độc lập của HS, là phương tiện quan trọng đề hình thành thế giới quan khoa học. Trong đó việc tô chức cho HS tích cực, độc lập giải BTNT là con đường hiệu qua dé góp phan hình thành và phát trién nang lực nhận thức thé giới theo quan điểm không gian — một trong thành phan năng lực được khái quát ở chương trình GDPT 2018 môn Địa lí, Thứ tư, BTNT là công cụ quan trọng dé phát triển tư duy và năng lực thực hành ở HS vì để giải được các BTNT HS không chỉ cần có kiến thức, kĩ năng mà còn phiải nắm vững các thao tác trí tuệ (so sánh, phân tích, xác định các môi liên hệ nhân quả, khái quát héa,.
BTNT lả công cụ dạy học được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau. Lí luận đạy học hiện đại coi việc tô chức cho HS tích cực, độc lập giải BTNT là một phương pháp dạy học hiện đại, một công cụ dé đôi mới quá trình dạy học Địa lí ở trường phô thông theo quan điểm lấy HS làm trung tâm và lí thuyết kiến tạo. Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (Programme for International Student Assessment - PISA) 1. Khái quát về PISA Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (Programme for International Student Assessment) viết tắt là PISA được xây dựng và điều phối bởi tổ chức hợp tác và phat trién kinh tế (OECD) vào cuỗi thập niên 90.
Khảo sát PISA được thiết kế nhằm đưa ra đánh giá có chất lượng và đáng tin cậy vẻ hiệu quả của hệ thông giáo dục (chủ yếu là đánh giá năng lực của HS ở các lĩnh vực đọc hiểu, toán học và khoa học) với đối tượng là HS ở độ tuôi 15 đây là tuổi sắp kết thúc chương trình giáo dục bắt buộc ở hau hết các nước thành viên OECD (Cục Quản lí chất lượng Trung tâm đánh giá chất lượng giáo dục). Đặc điểm về PISA Chương trình đánh giá học sinh quốc tế - PISA theo Tai liệu tập huan PISA 2015 và các dạng câu hỏi do OECD phát hành lĩnh vực Đọc hiéu của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2014 gom các đặc điểm cơ bản: - Quy mô của PISA rất lớn và có tính toàn cầu. Tính đến năm 2018 đã trải qua 7 cuộc khảo sát đánh giá (Phùng Thanh Quang, 2021), ngoài các nước thuộc khối OECD còn có rất nhiều quốc gia la đối tác của khối OECD đăng ký tham gia: - PISA được thực hiện thường xuyên theo chu kì (3 năm | lan) tạo điều kiện cho các quốc gia có thé theo đõi sự tiến bộ của nên giáo dục đổi với việc phan dau dat được các mục tiêu giáo dục cơ bản; - Tính đến thời điểm hiện nay, PISA là cuộc khảo sát giáo dục duy nhất chỉ tập trung đánh giá về năng lực phô thông của HS ở độ tuôi 15 - độ tuôi kết thúc giáo dục bắt buộc ở hau hết các quốc gia trên thé giới. - PISA chú trọng xem xét va đánh giá một số vấn đề sau: + Chính sách công (public policy): Các chính phủ, các nhà trường, GV và phụ huynh đều muốn có câu trả lời cho tất cả các câu hỏi như "Nha trường của chúng ta đã chuẩn bị đầy đủ cho những người trẻ tuôi trước những thách thức của cuộc sống của người trưởng thành chưa?", "Phải chăng một số loại hình giảng day và học tập của những nơi này hiệu quả hơn những nơi khác?