Chương I:CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN DU LỊCH 1. Khái niệm về du lịch: Du lịch lâu nay vẫn được hiểu đơn giản là nghỉ ngơi, tham quan giải trí từ vùng này sang vùng khác. Tuy nhiên, trên thực tế du lịch có một hình ảnh tươi sáng hơn hình ảnh của một ngành kinh doanh mới, năng động và đang bùng nổ trên đất nước của chúng ta. Du lịch là một hoạt động mang tính xã hội, được phát triển rất sớm, xuất phát từ nhu cầu tín ngưỡng của những người hánh hương từ vùng này sang vùng khác, rồi từ nhu cầu du ngoạn của ting lớp quý tộc, thăm viếng người thân, dự lễ hội, tham gia các hoạt động vui chơi giải trí, thể thao, trao đổi buôn bán.
Du lịch được đan vào cơ cấu nền kinh tế mà ý nghĩa của nó ít được biết đến. Nó bao gồm nhiều loại hình kinh doanh khác nhau cung cấp một loạt các sản phẩm du lịch khác nhau. Chính tính đa dang của ngành du lịch làm cho nó khó được định nghĩa. Từ những góc độ tiếp cận du lịch khác nhau, các học giả trên thế giới đã đưa ra nhiều khái niệm khác nhau về du lịch.
Tuy nhiên, theo Hiệp hội du lịch thế giới thì: “du lịch là quá trình hoạt động của con người rời quê hương đến một nơi khác với mục đích chủ yếu là để thẩm định những giá trị vật chất và tinh thần đặc sắc, SVTH: Nguyễn Thị Bảo Linh l3 Khoa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.Ts Phạm Xuân Hậu độc đáo, khác lạ với quê hương họ chứ không nhằm mục đích sinh lợi tính trên ". đồng tiền Khái niệm này vừa chỉ rõ nhu cấu, mục đích của khách du lịch vừa chỉ rõ được nội dung của hoạt động du lịch.2 Khái niệm về tài nguyên du lịch: TNDL hiểu theo nghĩa rộng gồm tất cả các nguồn nguyên liệu, năng lượng và thông tin có trên trái đất và trong không gian vũ trụ mà con người có thể sử dụng cho cuộc sống và sự phát triển của mình. Tài nguyên được phân loại thành tài nguyên thiên nhiên gắn liền các nhân tố tự nhiên và tài nguyên nhân văn gắn lién với các nhân tố về con người và xã hội dua vào khả năng tái tạo, tài nguyên được phân thành tài nguyên tái tạo được và tài nguyên không tái tạo được. TNDL là một đa dạng đặc sắc của tài nguyên nói chung, khái niệm tài nguyên du lịch luôn gắn lién với khái niệm du lich.
Theo pháp lệnh du lịch Việt Nam (1999) thì khái niệm TNDL được nêu như sau: “TNDL là cảnh quan thiên nhiên, di tích cách mang giá trị nhân văn, công trình lao động sáng tạo của con người có thể được sử dụng nhằm thỏa mãn nhu cầu du lịch, là yếu tố căn bản để hình thành các điểm du lịch bao gồm các yếu tố liên quan đến các diéu kiện tự nhiên hay con người tạo dựng nên. Các yếu tố này luôn luôn tổn tại và gắn kết với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội đặc thù của mỗi địa phương, mỗi quốc gia, tạo nên yếu tố này được phát triển, được khai thác và sử dụng cho nhu cẩu trực tiếp hoặc gián tiếp góp phan khôi phục và phát triển thể lực và trí lực của con người, khả năng và sức Theo pháp lệnh du lịch Việt Nam SVTH: Nguyễn Thị Bảo Linh I4 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: PGS.Phạm Xuân Hậu (1999) thì khái niệm TNDL được nêu như sau: “TNDL là cảnh quan thiên nhiên, di tích lịch sử, di tích cách mạng giá trị nhân văn, công trình lao động sáng tạo của con người có thể được sử dụng nhằm thỏa mãn nhu cẩu du lịch, là yếu tố căn bản để hình thành các điểm du lịch, khu du lịch nhằm tạo sự hấp dẫn du lich”. Có thể nói: tài nguyên du lịch bao gém các yếu tố liên quan đến các diéu kiện tự nhiên hay con người tạo dựng nên. Các yếu tố này luôn luôn tổn tại và gắn liền với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội đặc thù của mỗi địa phương, mỗi quốc gia, tạo nên yếu tố này được phát triển, được khai thác và sử dụng cho nhu cẩu trực tiếp hoặc gián tiếp góp phan khôi phục và phát triển thể lực và trí lực của con người, khả năng và sức khỏe của họ, cho mục đích phát triển du lịch thì chúng sẽ trở thành TNDL.
Tóm lại, TNDL được xem như tién để để phát triển ngành du lịch. Thực tế cho thấy, tài nguyên du lịch càng phong phú, đặc sắc bao nhiêu thì sức hấp dẫn và hiệu quả hoạt động càng bấy nhiêu. Khái niệm điểm du lịch Điểm du lịch là cấp bậc thấp nhất trong hệ thống phân vị. Về mặt lãnh thổ, điểm du lịch có quy mô nhỏ.
Trên bản 46 các vùng du lịch, người ta thể hiện điểm du lịch là những điểm riêng biệt. Tuy nhiên trong thực tế, dù có quy mô rất nhỏ, điểm du lịch cũng chiếm một điện tích nhất định trong không gian và thời gian. Sự chênh lệch về diện tích giữa các điểm du lịch có thể tương đối lớn. Điểm du lịch là nơi tập trung một loại tài nguyên du lịch nào đó (Tự nhiên văn hóa = lịch sử hay kinh tế - xã hội) hoặc một loại công trình riêng biệt phục vụ du lịch có thể được chia làm hai loại: điểm tự nhiên và điểm chức năng.
SVTH: Nguyễn Thị Bảo Linh 15 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: PGS.Phạm Xuân Hậu TNDL chỉ trở thành điểm du lịch khi chúng mang tính chất kinh doanh du lịch với hệ thống cơ sở vật chất ha tầng phục vu du lịch như khách sạn phương tiện giao thông liên lạc, cơ sở dịch vụ ăn uống và mua sắm các sản phẩm du lịch. Những điều kiện trên có thể đã có sẵn trước khi được coi là điểm du lịch thì được coi là điểm du lịch tiểm năng. Các điểm du lịch được nối với nhau được gọi là tuyến du lịch. Trong từng trường hợp cụ thể, các tuyến du lịch có thể là tuyến nội vùng(á vùng, tiểu vùng, trung tâm) hay là tuyến liên vùng(giữa các vùng ) Phân loại các điểm du lịch: Có thể chia điểm du lịch thành 4 nhóm: Nhóm 1:bao gồm các điểm du lịch phụ thuộc vào các nhân tố thiên nhiên nhóm này bao gồm các điểm du lịch; - Điểm du lịch rừng núi.
- Điểm du lịch ven biển. - Điểm du lịch đơn yếu tố. - Điểm du lịch thiên nhiên tổng hợp Nhóm 2: các điểm du lịch phụ thuoc vào nhân tố nhân văn - Điểm du lịch cảnh quan thành phố. - Điểm du lịch tôn giáo - Điểm du lịch liên quan đến phong tục - tập quán - Điểm du lịch lịch sử cách mạng Nhóm 3: các điểm du lịch dựa trên các nhân tố kinh tế - chính trị.
- Các trung tâm kinh tế — du lịch. SVTH: Nguyễn Thị Bảo Linh 16 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: PGS.Phạm Xuân Hậu - Các trung tâm chính trị của quốc gia hoặc vùng Nhóm 4: Các điểm du lịch dựa trên yếu tố giao thông vận tải Căn cứ để xác định vị trí của các điểm - Điều kiện tự nhiên: - Khoảng cách giữa các điểm và vùng thị trường. - Khả nang của thị trường - Sự quyết định của chính quyền Các nguyên tắc quy hoạch điểm du lich - Nguyên tắc thị trường - Nguyên tắc hiệu quả và lợi ích - Nguyên tắc sắc thái đặc thù - Nguyên tắc bảo vệ - Nguyên tắc toàn cục Quy trình quy hoạch các điểm du lịch Bước 1: Xác định, mục tiêu quy hoạch Bước 2: Tổ chức điều tra nghiên cứu (điều kiện bên trong, bên ngoài của điểm du lịch) Bước 3: Xác định nguyên tắc du lịch và quy định hệ thống chỉ tiêu đánh giá Bước 4: Lên phương án quy hoạch (nhân lực, tài lực) Bước 5: Phân tích, đánh giá các phương án Bước 6: Chọn phương ấn ưu tiên Bước 7: Thực thi quy hoạch SVTH: Nguyễn Thị Bảo Linh 17 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: PGS.Pham Xuân Hậu 1. Khái niệm cụm du lịch (trung tâm du lịch là một trường hợp đặc biệt của cụm du lịch) Là đơn vị tổ chức lãnh thổ du lịch, kết hợp lãnh thổ của các điểm du lịch giống hay khác chức năng thuận tiện đi lại cho du khách, có sức hấp dẫn lớn hơn điểm du lịch.
Vì thế có khả năng lưu lại của du khách lâu hơn. Ví dụ: cụm du lịch Hà Tiên - Bạc Liêu - Cà Mau. Cum du lịch tương đối đa dạng loại hình du lịch, đảm bảo về an toàn du lịch.K hái niệm vùng du lịch: Là cấp cao nhất trong hệ thống đơn vị. Đó là một kết hợp lãnh thổ của các Á vùng, trung tâm và điểm du lịch có những nét đặc trưng riêng về chất lượng và số lượng.
Nói cách khác, vùng du lịch như một tổng thể của các đối tượng tự nhiên — Nhân văn — Xã hội xung quanh với chuyên môn hóa nhất định trong lĩnh vực du lịch, nói tdi vùng du lịch không thể không để cập tới chuyên môn hóa. Nó chính là bản sắc của vùng, làm cho vùng này khác hẳn với vùng khác.Khái niệm tuyến du lịch: Tuyến du lịch không phải là đơn vị tổ chức lãnh thổ du lịch. Tuyến du lịch là sự kết hợp nối các điểm riêng lẽ hoặc các cụm du lịch khác nhau, thuận tiện về giao thông đường bộ, đường thủy, đường hàng không. Tuyến du lịch có thể nằm trọn trong một tiểu vùng, một vùng du lịch nhưng cũng có thể nằm trong nhiều vùng lãnh thổ du lịch khác nhau.
Tại Việt Nam, phạm vi các lãnh thổ hiện nay của tuyến du lịch thường dưới 150 km cho tuyến trong và cho trên 150 km cho tuyến dài ngày. Khoảng cách này không cố định, khi hệ thống đường giao thông và phương tiện giao thông được hiện đại hóa, khoảng cách các tuyến đường có thể dài SVTH: Nguyễn Thị Bảo Linh l8 Khoá luận tốt nghiệ GVHD: PGS.Pham Xuân Hậu hơn. Đặc trưng cơ bản là phải có sức hấp dẫn cao để có lưu khách du lịch trong thời gian du lịch lâu hơn (ít nhất từ 3 ngày trở lên) thỏa mãn nhiều nhu cầu thưởng thức danh lam thắng cảnh và mua sắm của du khách. Quan điểm thiết kế tuyến du lịch: ePhải gắn với chủ trương, đường lối của nhà nước về phát triển du lịch.
®Phải đáp ứng nhu cầu gia tăng của khách du lịch theo cơ sở dự báo. ePhải phan ánh được bản sắc văn hóa của địa phương ePhải thỏa mãn được nhu câu của khách. e Tuyến du lịch phải nắm bắt xu thế du lịch của thế giới.