Khó Khăn Tâm Lý Trong Ứng Xử Giữa Con Cái Và Người Mẹ Thay Thế Tại Làng Trẻ SOS Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khó khăn tâm lý trong ứng xử giữa con cái và người mẹ thay thế tại làng trẻ sos hà nội, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thị Oanh
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Khó Khăn Tâm Lý Trong Ứng Xử Giữa Con Cái Và Người Mẹ Thay Thế Tại Làng Trẻ SOS Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khó Khăn Tâm Lý Ứng Xử Mẹ Thay Thế Con Cái

Nghiên cứu về khó khăn tâm lý trong gia đình, đặc biệt là trong mối quan hệ mẹ con, đã được quan tâm. Tuy nhiên, những thách thức đặc biệt phát sinh trong mô hình gia đình thay thế tại Làng trẻ SOS Hà Nội ít được khám phá sâu sắc. Gia đình là nền tảng của xã hội, nơi các thành viên gắn kết bởi hôn nhân, huyết thống, sinh hoạt chung và trách nhiệm pháp lý, đạo đức. Môi trường gia đình ảnh hưởng lớn đến sự phát triển nhân cách trẻ, đặc biệt trong giai đoạn ấu thơ. Sự yêu thương, quan tâm, và truyền thống gia đình đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, không phải trẻ em nào cũng may mắn lớn lên trong một gia đình trọn vẹn. Mất mát, mâu thuẫn có thể khiến trẻ phải sống xa người thân, bắt đầu cuộc sống mới tại các trung tâm như Làng trẻ SOS. Ở đây, trẻ em phải thích nghi với một gia đình mới, có anh chị em mới và một người mẹ thay thế. Điều này có thể gây ra rất nhiều khó khăn trong việc ứng xử và hòa nhập.

1.1. Khái Niệm Mẹ Thay Thế và Vai Trò Tại Làng Trẻ SOS

Người mẹ thay thế tại Làng trẻ SOS không phải là người sinh ra trẻ, nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng và chăm sóc hàng ngày, thay thế vai trò của người mẹ ruột. Việc ứng xử giữa trẻ và người mẹ thay thế có những đặc thù riêng. Các em phải thích nghi với những quy định mới, sống chung với nhiều anh chị em không cùng huyết thống, điều này có thể dẫn đến xung đột và khó khăn tâm lý. Theo khảo sát ban đầu, trẻ em tại Làng trẻ SOS thường gặp nhiều khó khăn trong ứng xử với người mẹ thay thế, đặc biệt là trong giai đoạn đầu khi mới đến sống tại Làng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Về Khó Khăn Tâm Lý

Nghiên cứu về khó khăn tâm lý trong ứng xử giữa con cái và người mẹ thay thế tại Làng trẻ SOS Hà Nội là vô cùng quan trọng. Nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những thách thức mà trẻ em và người mẹ thay thế phải đối mặt. Từ đó, có thể đưa ra các giải pháp hỗ trợ tâm lý và giáo dục phù hợp, giúp cải thiện mối quan hệ mẹ con và tạo điều kiện cho sự phát triển toàn diện của trẻ em. Nghiên cứu này mong muốn tìm ra biện pháp làm giảm thiểu những yếu tố gây khó khăn trong ứng xử giữa người mẹ thay thế và các con khi mới vào sống tại làng trẻ.

II. Nhận Diện Thách Thức Khó Khăn Tâm Lý Thường Gặp Ở Trẻ

Khó khăn tâm lý trong ứng xử giữa con cái và người mẹ thay thế tại Làng trẻ SOS Hà Nội có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Những khó khăn này ảnh hưởng đến sự hòa nhập, gắn kết tình cảm, và phát triển tâm lý của trẻ. Trẻ em có thể trải qua cảm giác mất mát, tự ti, ghen tị, hoặc gặp khó khăn trong việc tin tưởng và xây dựng mối quan hệ thân thiết với người mẹ thay thế. Sự khác biệt về tính cách, kỳ vọng, và thách thức nuôi dạy con cái cũng có thể góp phần tạo nên những xung đột và khó khăn trong ứng xử. Các nghiên cứu cho thấy, tác động tâm lý của việc sống trong môi trường mô hình gia đình thay thế có thể rất lớn, đặc biệt là đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

2.1. Khó Khăn Về Nhận Thức và Kỳ Vọng

Trẻ em có thể gặp khó khăn trong việc hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của người mẹ thay thế. Kỳ vọng không thực tế về mối quan hệ mẹ con, sự khác biệt về quan điểm và giá trị sống có thể dẫn đến hiểu lầm và xung đột. Bên cạnh đó, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc chấp nhận sự thật về hoàn cảnh của mình và mất mát người thân.

2.2. Khó Khăn Về Cảm Xúc và Tình Cảm

Những cảm xúc tiêu cực như tự ti, ghen tị, mất mát, và sợ hãi có thể ảnh hưởng đến khả năng xây dựng mối quan hệ gắn bó với người mẹ thay thế. Trẻ có thể cảm thấy khó khăn trong việc thể hiện tình cảm và tin tưởng người khác. Bên cạnh đó, quá trình hòa nhập vào gia đình mới có thể khơi dậy những ký ức đau buồn và tác động tâm lý tiêu cực từ quá khứ.

2.3. Khó Khăn Về Hành Vi và Ứng Xử

Những khó khăn về nhận thức và cảm xúc có thể dẫn đến những biểu hiện hành vi tiêu cực như chống đối, nổi loạn, thu mình, hoặc gây hấn. Trẻ có thể gặp khó khăn trong việc tuân thủ các quy định của gia đình, ứng xử phù hợp với các thành viên khác, và kiểm soát cảm xúc của mình. Những hành vi này có thể gây ra xung đột và khó khăn trong mối quan hệ với người mẹ thay thế và các anh chị em.

III. Phương Pháp Hỗ Trợ Tâm Lý Giải Quyết Khó Khăn Ứng Xử

Để giải quyết khó khăn tâm lý trong ứng xử giữa con cái và người mẹ thay thế tại Làng trẻ SOS Hà Nội, cần có một hệ thống hỗ trợ tâm lý toàn diện. Điều này bao gồm việc cung cấp tham vấn tâm lý cá nhân và gia đình, tổ chức các hoạt động nhóm, và đào tạo kỹ năng ứng xử cho cả trẻ em và người mẹ thay thế. Mục tiêu là giúp trẻ em vượt qua những tác động tâm lý tiêu cực từ quá khứ, xây dựng lòng tin và gắn kết tình cảm với người mẹ thay thế, và phát triển các kỹ năng ứng xử tích cực. Đồng thời, cần trang bị cho người mẹ thay thế những kiến thức và kỹ năng cần thiết để đối phó với những thách thức nuôi dạy con cái đặc biệt.

3.1. Tham Vấn Tâm Lý Cá Nhân và Gia Đình

Tham vấn tâm lý là một công cụ quan trọng để giúp trẻ em và người mẹ thay thế giải quyết những khó khăn trong ứng xử. Chuyên gia tâm lý có thể giúp trẻ em xác định và giải quyết những cảm xúc tiêu cực, xây dựng lòng tin và gắn kết tình cảm với người mẹ thay thế. Tham vấn gia đình có thể giúp các thành viên trong gia đình hiểu nhau hơn, giải quyết xung đột, và xây dựng mối quan hệ hòa thuận.

3.2. Đào Tạo Kỹ Năng Ứng Xử Cho Mẹ và Con

Các chương trình đào tạo kỹ năng ứng xử có thể giúp trẻ em và người mẹ thay thế cải thiện khả năng giao tiếp, giải quyết xung đột, và xây dựng mối quan hệ tích cực. Trẻ em có thể học cách thể hiện cảm xúc một cách lành mạnh, lắng nghe và thấu hiểu người khác. Người mẹ thay thế có thể học cách nuôi dạy con cái một cách hiệu quả, đối phó với những hành vi tiêu cực, và xây dựng mối quan hệ yêu thương với con cái.

3.3. Hoạt Động Nhóm và Giao Lưu

Các hoạt động nhóm và giao lưu có thể tạo cơ hội cho trẻ em và người mẹ thay thế kết nối với nhau, chia sẻ kinh nghiệm, và xây dựng mối quan hệ bạn bè. Các hoạt động này cũng có thể giúp trẻ em cảm thấy được hỗ trợ và chấp nhận, giảm bớt cảm giác cô đơn và tự ti.

IV. Nghiên Cứu Thực Tiễn Kết Quả Về Khó Khăn Và Mong Đợi

Nghiên cứu thực tiễn về khó khăn tâm lý trong ứng xử tại Làng trẻ SOS Hà Nội cho thấy những thách thức cụ thể mà trẻ em và người mẹ thay thế phải đối mặt. Kết quả nghiên cứu cũng làm nổi bật những mong đợi và nhu cầu của cả hai bên. Trẻ em thường mong muốn được yêu thương, quan tâm, và thấu hiểu. Người mẹ thay thế mong muốn được tôn trọng, hợp tác, và chia sẻ trách nhiệm. Việc hiểu rõ những mong đợi này là rất quan trọng để xây dựng các giải pháp hỗ trợ tâm lý hiệu quả.

4.1. Phân Tích Chi Tiết Các Nguyên Nhân Gây Khó Khăn

Nghiên cứu cần phân tích sâu sắc các nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm lý trong ứng xử. Các nguyên nhân này có thể xuất phát từ phía trẻ em (ví dụ: sang chấn tâm lý, thiếu kỹ năng ứng xử), từ phía người mẹ thay thế (ví dụ: thiếu kinh nghiệm nuôi dạy, áp lực công việc), hoặc từ môi trường Làng trẻ SOS (ví dụ: thiếu nguồn lực, quy trình chưa phù hợp). Cần tìm hiểu về cơ chế hoạt động của Làng trẻ SOS, các nguyên nhân từ phía trẻ và các bà mẹ, từ đó đánh giá hậu quả do những khó khăn đem lại cho cả hai bên.

4.2. Tổng Hợp Mong Muốn Của Con Cái và Mẹ Thay Thế

Nghiên cứu cần thu thập và phân tích những mong đợi và nhu cầu của trẻ em và người mẹ thay thế. Trẻ em mong muốn gì từ người mẹ thay thế? Người mẹ thay thế mong muốn gì từ con cái? Việc đáp ứng những mong đợi này có thể góp phần cải thiện mối quan hệ và giảm bớt khó khăn trong ứng xử.

4.3. Các Trường Hợp Điển Hình và Bài Học Kinh Nghiệm

Nghiên cứu có thể sử dụng các trường hợp điển hình để minh họa những khó khăn tâm lý trong ứng xử và những giải pháp thành công. Phân tích những trường hợp này có thể giúp rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá cho việc hỗ trợ tâm lý tại Làng trẻ SOS.

V. Kết Luận Khuyến Nghị Tương Lai Của Mô Hình Gia Đình SOS

Nghiên cứu về khó khăn tâm lý trong ứng xử giữa con cái và người mẹ thay thế tại Làng trẻ SOS Hà Nội có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện chất lượng cuộc sống của trẻ em và người mẹ thay thế. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình hỗ trợ tâm lý hiệu quả, đào tạo kỹ năng ứng xử, và cải thiện môi trường sống tại Làng trẻ SOS. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên gia tâm lý, nhân viên xã hội, và Ban lãnh đạo Làng trẻ SOS để đảm bảo rằng trẻ em và người mẹ thay thế nhận được sự hỗ trợ tốt nhất.

5.1. Khuyến Nghị Dành Cho Ban Lãnh Đạo Làng Trẻ SOS

Ban lãnh đạo Làng trẻ SOS cần tăng cường đầu tư vào các chương trình hỗ trợ tâm lý cho trẻ em và người mẹ thay thế. Cần xây dựng quy trình tiếp nhận và hòa nhập khoa học, tạo điều kiện cho trẻ em làm quen với môi trường mới và xây dựng mối quan hệ với người mẹ thay thế. Cần đảm bảo rằng người mẹ thay thế được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để nuôi dạy con cái đặc biệt.

5.2. Khuyến Nghị Dành Cho Người Mẹ Thay Thế

Người mẹ thay thế cần có sự kiên nhẫn, yêu thương, và thấu hiểu đối với trẻ em. Cần tạo ra một môi trường gia đình ấm áp, an toàn, và khuyến khích trẻ em thể hiện cảm xúc. Cần chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lý khi gặp khó khăn, và tham gia vào các chương trình đào tạo kỹ năng ứng xử.

5.3. Hướng Tới Tương Lai Mô Hình Gia Đình SOS Phát Triển Bền Vững

Để mô hình gia đình thay thế tại Làng trẻ SOS phát triển bền vững, cần có sự quan tâm và hỗ trợ từ cộng đồng. Cần nâng cao nhận thức về những khó khăn mà trẻ em và người mẹ thay thế phải đối mặt, và khuyến khích mọi người tham gia vào các hoạt động tình nguyện, quyên góp, và hỗ trợ tâm lý. Chỉ khi có sự chung tay của cả cộng đồng, chúng ta mới có thể tạo ra một tương lai tốt đẹp hơn cho trẻ em tại Làng trẻ SOS.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài 1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề. Trong lịch sử nghiên cứu các vấn đề tâm lý, vấn đề khó khăn tâm lý đã được nhiều nhà nghiên cứu tâm lý xem xét dưới nhiều góc độ, nhiều lĩnh vực khác nhau. Vấn đề khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử, trong hành vi, trong các mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái cũng được đề cập đến nhiều.

Tuy nhiên việc nghiên cứu vấn đề khó khăn tâm lý của con cái trong ứng xử với người mẹ thay thế tại các làng trẻ SOS còn rất ít. Do phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi không có điều kiện đề cập một cách hệ thống toàn bộ những công trình nghiên cứu về khó khăn tâm lý mà chỉ trình bày một cách tổng quan những công trình tiêu biểu có liên quan đến đề tài. Cụ thể là theo hướng : Nghiên cứu khó khăn tâm lý trong ứng xử.1 Những nghiên cứu ngoài nước. Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi thấy có rất nhiều tài liệu, công trình nghiên cứu về giao tiếp, ứng xử nói chung, nhưng nghiên cứu riêng về ứng xử thì rất ít, gần như không có.

Tuy nhiên, không thể tách rời ứng xử ra khỏi giao tiếp, do ứng xử là những biểu hiện cụ thể thông qua lời nói, hành động mà chỉ xuất hiện trong giao tiếp, thông qua các tình huống giao tiếp cụ thể mới xuất hiện. Do vậy, chúng tôi vẫn tham khảo cả những tài liệu liên quan đến giao tiếp, ứng xử. Tiêu biểu là công trình nghiên cứu của H.Phorvec, hai nhà tâm lý học Đức, tác giả của phương pháp luyện tập xã hội, trong “ Nhập môn Tâm lý học xã hội Macxit ”. Hai tác giả này cho rằng: Quá trình giao tiếp, ứng xử rất phức tạp và khó khăn, khó khăn lớn nhất ở đây là sự thiếu hiểu biết lẫn nhau và thiếu hiểu biết về bản thân của các đối tượng giao tiếp.

Chính các khó khăn về nhận thức này là nguyên nhân dẫn đến các khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử. Cũng theo hai tác giả này có thể phân loại khó khăn tâm lý (LUAN.noi 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong giao tiếp, ứng xử theo phương diện “ Khó khăn tâm lý trong giao tiếp và vấn đề thông tin”. Theo cách phân loại này có thể có 6 dạng khó khăn:  Khó khăn có tính chất tình huống: do cách hiểu khác nhau về tình huống giao tiếp  Khó khăn về ý nghĩa: Do câu nói được tri giác một cách tách rời về ý nghĩa với thông báo thông tin  Khó khăn có tính chất động cơ: Đối tượng giao tiếp che dấu động cơ thông tin hoặc có động cơ không rõ ràng.  Khó khăn do biểu tượng về đối tượng giao tiếp không đầy đủ.

 Khó khăn do thiếu mối liên hệ ngược và do đặc điểm của hình thức thông tin.  Khó khăn mang tính chất ứng dụng của thông tin: phát sinh do có sự khác biệt mang tính ứng dụng giữa hệ thống kí hiệu và người sử dụng kí hiệu.Phorvec đã chỉ ra được một loạt những nguyên nhân, các dạng khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử tuy nhiên vẫn chưa làm rõ được khái niệm khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử là gì.Lomov đã phân tích tính chất phức tạp của giao tiếp và vạch rõ giao tiếp có hai chủ thể, hai đối tượng, hai mục đích, hai phương pháp, hai kênh giao tiếp khác nhau. Ngoài ra quan hệ giữa hai chủ thể, hai đối tượng luôn luôn chuyển hoá nhau rất phức tạp. Ông đã chỉ ra các loại khó khăn sau:  Tính hai mặt của giao tiếp: là khó khăn khách quan của giao tiếp.

 Tính động cơ của nó: giao tiếp với một người hôm nay khác với giao tiếp với người đó vào ngày mai trong điều kiện khác, hoàn cảnh khác.  Giao tiếp có nhiều chức năng ( thông tin, hiểu biết lẫn nhau, tác động qua lại.) mà việc thực hiện các chức năng này không phải là dễ dàng, phụ thuộc vào nhiều điều kiện khách quan.noi 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]  Giao tiếp đòi hỏi tính sáng tạo, linh hoạt. Trong giao tiếp nếu rập khuôn theo bài bản không có sự sáng tạo thì không có kết quả. Kết quả giao tiếp nhiều khi không dự báo được.A Roiac phân loại khó khăn tâm lý theo phương diện “Khó khăn tâm lý trong giao tiếp và vấn đề hoạt động”.

Ông đưa ra hai nhóm khó khăn tâm lý:  Khó khăn có tính chất thao tác: do thiếu kiến thức, kinh nghiệm, phương pháp thực hiện.  Khó khăn có tính chất động cơ: do chưa hình thành đầy đủ nhu cầu giao tiếp chưa hình thành đúng mức động cơ giao tiếp, do các động cơ có mục đích khác nhau chèn lấn động cơ giao tiếp. Căn cứ vào đó ông đưa ra hai loại hàng rào cản trở: hàng rào có tính chất động cơ và hàng rào có tính chất thao tác. Trong công trình nghiên cứu của G.Andrêeva khi phân tích chức năng thông tin về giao tiếp, ứng xử đã chỉ ra một vài nguyên nhân làm nảy sinh các khó khăn tâm lý trong quá trình giao tiếp, ứng xử.

Tác giả cho rằng, những khó khăn này có thể nảy sinh do sự khác biệt về tôn giáo, ngôn ngữ, nghề nghiệp, thiếu đồng nhất trong nhận thức tình huống ứng xử giữa các thành viên tham gia giao tiếp, hoặc do đặc điểm tâm lý cá nhân. Như vậy, ở công trình nghiên cứu này, tác giả đã phát hiện ra một số nguyên nhân làm nảy sinh các khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử nhưng để đưa ra khái niệm khó khăn tâm lý trong ứng xử là gì thì tác giả chưa đề cập tới. Sucanova đã đánh dấu một mốc quan trọng cho việc nghiên cứu vấn đề khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử qua việc đưa ra cuốn sách “Những khó khăn của giao tiếp liên nhân cách”. Trong công trình này tác giả đề cập đến những vấn đề:  Bản chất tâm lý của những khó khăn trong giao tiếp liên nhân cách.

 Vị trí của hiện tượng giao tiếp, khó khăn trong cấu trúc của các vấn đề tâm lý xã hội.noi 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]  Những đặc điểm của việc nhận thức các nguyên nhân gây ra khó khăn trong giao tiếp công việc.  Nghiên cứu thực nghiệm về ảnh hưởng của các yếu tố khó khăn đến quá trình giao tiếp công việc. Trong công trình này tác giả đã phát hiện được một số khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử và nguyên nhân nảy sinh chúng. Song cũng như các tác giả trên, ông chưa đưa ra được định nghĩa về khó khăn tâm lý trong ứng xử và cũng chưa phân loại chúng một cách cụ thể.

Cũng trong năm 1987, trong công trình nghiên cứu về nhân cách sư phạm của giáo viên, V. Cancalic đã nêu ra một số khó khăn trong ứng xử của sinh viên sư phạm như:  Không biết cách dàn xếp tổ chức một cuộc tiếp xúc.  Không hiểu lập trường của đối tượng giao tiếp  Thụ động trong ứng xử  Có tâm trạng lo lắng, sợ hãi  Lúng túng khi điều khiển trạng thái tâm lý của bản thân trong ứng xử.  Không biết cách xây dựng mối quan hệ qua lại và đổi mới quan hệ đó theo nhiệm vụ sư phạm.

 Bắt chước máy móc cách ứng xử của giáo viên khác Như vậy bàn về khó khăn trong giao tiếp, ứng xử có rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu. Các tác giả này đã phát hiện và kể ra được một số khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử, nguyên nhân làm nảy sinh những khó khăn đó. Nhưng để làm rõ khái niệm về khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử, phân loại chúng một cách cụ thể thì chưa có tác giả nào làm được.Những nghiên cứu trong nước. Thực sự, ở Việt Nam, vấn đề khó khăn tâm lý chưa được quan tâm nghiên cứu nhiều.

Khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử cũng có số lượng nghiên (LUAN.noi 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cứu rất ít. Trong cuốn “Vấn đề giao tiếp” của Nguyễn Văn Lê, dưới góc độ thông tin, tác giả đã bàn đến khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử như:  Sự chênh lệch giữa người phát và người thu.  Khả năng xây dựng và trình bầy thông điệp (diễn đạt) của người phát thông tin. Tác giả cũng đưa ra các yếu tố tâm lý gây khó khăn chính trong giao tiếp, ứng xử đó là: Những chấn thương tình cảm, những sự khác nhau về chính kiến, những xung đột, tưởng tượng, sự đánh giá về người khác, định kiến, sự thiện cảm hay ác cảm.

Tuy nhiên công trình này chỉ mang tính chất diễn giải, “chấm phá”, mặc dù tác giả có bàn tới khó khăn tâm lý trong giao tiếp, ứng xử nhưng vẫn không đề cập tới nội hàm của khái niệm đó. Tác giả Huyền Phan với bài viết: “Những khó khăn tâm lý trong giao tiếp” đã cho thấy, nhiều khi giao tiếp, ứng xử không đạt mục đích vì bị các khó khăn tâm lý ngăn cản. Muốn giao tiếp đạt mục đích cần phải vượt qua các khó khăn tâm lý đó là:  Bức tường thành kiến do có ác cảm với một ai đó, do cái nhìn thiên lệch đã tạo ra ấn tượng không tốt đẹp khi giao tiếp, ứng xử.  Bức tường ác cảm nảy sinh khi có định kiến với đối tượng, do có thông tin sai lệch về đối tượng.

 Bức tường sợ hãi xuất hiện do những suy nghĩ băn khoăn dẫn đến tiếp xúc gượng ép, thiếu tự nhiên.  Bức tường thiếu hiểu biết nảy sinh do khi tiếp xúc không hiểu nhau hoặc hiểu không đúng về nhau Như vậy trong bài viết này tác giả đưa ra bốn khó khăn tâm lý nhưng lại không đề cập đến lý luận về khó khăn tâm lý. Một tác giả khác là Phạm Ngọc Viễn trong khi phân tích các biện pháp cơ bản của công tác huấn luyện tâm lý chung cho các vận động viên đã nêu ra các khó khăn tâm lý thể hiện dưới dạng cảm giác sợ hãi, không tin tưởng, do (LUAN.noi 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dự trong quyết định… Những khó khăn tâm lý này xuất hiện thường xuyên trong điều kiện thi đấu bởi các yếu tố nhiễu như: khởi thi không thành công, đối phương kề mình có thành tích thi đấu cao, trọng tài thiếu khách quan. Các khó khăn tâm lý rất đa dạng về mặt nội dung.