CHƯƠNG 1. Tình hình cung ứng với thuốc và mạng lưới bán lẻ thuốc ở Việt Nam * Thị trường thuốc Việt Nam hiện nay Nền kinh tế phát triển của nước ta tuy trên đà phục hồi do ảnh hưởng biến động của kinh tế thế giới và tình hình chính trị trên thế giới diễn biến hết sức phức tạp đã làm sức mua giảm, hàng tồn kho lớn, áp lực về nguồn vốn, số lượng doanh nghiệp bị giải thể tăng … nhưng hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành dược vẫn duy trì tương đối ổn định và đảm bảo cung ứng kịp thời, đủ thuốc phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh và phòng chống dịch bệnh thiên tai. * Chiến lược phát triển ngành dược Việt Nam Chiến lược quốc gia phát triển ngành dược Việt Nam giai đoạn từ nay đến 2020 và tầm nhìn 2030 tại Quyết định số 68/QĐ- TTg ngày 10/01/2014 của Thỉ tướng Chính phủ. Để tăng cường việc tiếp, sử dụng thuốc sản xuất trong nước bên cạnh triển khai đồng bộ các giải pháp tại Đề án“ Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam”, Bộ Y tế đã có kế hoạch để triển khai chương trình truyền thông“ Con đường thuốc Việt”,“ Ngôi sao thuốc Việt ” * Chất lượng thuốc: Chất lượng thuốc đã được quản lý chặt chẽ toàn diện ở tất cả các khâu từ sản xuất, bảo quản, lưu thông, phân phối, bán buôn bán lẻ với việc áp dụng hệ thống quản lý chất lượng toàn diện trong việc triển khai các tiêu chuẩn thực hành tốt[12].
* Vấn đề giá thuốc: Bộ Y tế đã phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Công thương, UBND các tỉnh, thành phố triển khai nhiều giải pháp quyết liệt về quản lý giá thuốc, đấu thầu thuốc theo quy định tại Thông tư 50/2011/ TTLT- BYT- BTC- BCT, Thông tư 01/2012/ TTLT- BYT- BCT, Thông tư 11/ 2012/ TT-BYT. Các quy định mới về đấu thầu đã được đảm bảo công bằng và minh bạch, cải cách thủ tục hành chinh nên đã giảm được 20-30% so với giá kế hoạch,góp phần bình ổn thị trường dược phẩm trong bố cảnh chung của nền kinh tế, không để 3 Luan van thac si xãy ra trường hợp tăng giá đột biết và bất hợp lý. Theo số liệu thống kê của Tổng cục thống kê, mức độ tăng giá của nhóm hàng dược phẩm năm 2013 là 3,45% và thấp hơn mức độ tăng giá của hàng hoá tiêu dùng chung (CPI là 6,04%)[21]. * Tổng giá trị tiền thuốc: Tổng giá trị tiền thuốc ước sử dụng ước sử dụng năm 2013 là 2.775 triệu USD, tăng 6,7% so với năm 2012.
Giá trị thuốc sản xuất trong nước năm 2013 ước tính đạt khoảng 1.300 triệu USD, tăng 8,3% so với năm 2012[4].Vài nét về hệ thống hành nghề dược ở Việt Nam * Hệ thống cung ứng thuốc: Đến năm 2014 hệ thống cung ứng thuốc ở Việt Nam phát triển rộng khắp, đảm bảo đưa thuốc đến tận tay người dân, bao gồm các loại hình, gồm: - Công ty cổ phần dược phẩm; - Công ty trách nhiệm hữu hạn dược phẩm; - Doanh nghiệp tư nhân dược; - Nhà thuốc tư nhân; - Đại lý thuốc của doanh nghiệp; - Quầy thuốc; - Tủ thuốc trạm y tế; - Cơ sở chuyên bán thuốc đông y, thuốc từ dược liệu. *Số lượng: Các loại hình hành nghề dược trên ngày càng tăng cả về số lượng lẫn chất lượng và phát triển cả lên vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa. *Phân bố: Các loại hình hành nghề tư nhân phân bố tập trung chủ yếu ở các tỉnh thành phố lớn, có nền kinh tế phát triển như: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Cần Thơ, Đà Nẳng…Khác nhau giữa các vùng kinh tế như: Công ty cổ phần bao gồm cả Công ty tư nhân và doanh nghiệp Nhà nước đã dược cổ phần hoá, Công ty TNHH, Nhà thuốc tư nhân, mật độ phân bố tập trung chủ yếu ở vùng Đông Nam Bộ và vùng Đồng bằng Sông Hồng, Nhà thuốc, quầy thuốc, Đại lý bán lẻ thuốc tập trung chủ yếu ở vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long. 4 Luan van thac si - Sự phân bố cơ sở bán lẻ thuốc cũng không đồng đều tập trung chủ yếu ở thành thị, khu đông dân cư; còn thiếu hoặc yếu ở vùng sâu, vùng xa.
- Cho đến nay, mạng lưới hành nghề bán lẻ thuốc phát triển mạnh về số lượng, phong phú về chủng loại thuốc, hoạt động hành nghề dược nói chung, hoạt động của mạng lưới bán lẻ thuốc nói riêng là một khâu quan trọng trong quá trình cung ứng thuốc, nó đã có nhiều đóng góp đưa thuốc đến tận tay người dân, tích cực phục vụ tốt cho nhu cầu phòng và chữa bệnh cho nhân dân. - Hoạt động hành nghề bán lẻ thuốc đã khẳng định vai trò và vị trí của mình trong nền kinh tế thị trường, đã mang lại lợi ích cho xã hội, cho người tham gia hành nghề và cho cả ngành Y tế đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, vẫn còn một số vấn đề bất cập xãy ra trong quá trình hoạt động hành nghề dược như: đường đi của thuốc phức tạp, qua nhiều giai đoạn trung gian đã ảnh hưởng đến giá cả và chất lượng thuốc, vẫn còn một số cơ sở bán lẻ thuốc vi phạm những quy định của Ngành còn nhiều thiếu sót, đã ảnh hưởng đến uy tín và kết quả hoạt động chung của Ngành. Một số cơ sở chưa nhận thức rõ hoạt động kinh doanh thuốc là kinh doanh loại hàng hoá đặc biệt, đã có xu hướng chạy theo lợi nhuận, bán thuốc vi phạm các qui chế của chuyên môn: bán tự do một số thuốc mà theo quy định bán phải theo đơn, hoặc gợi ý cho bệnh nhân mua những thuốc mà mình muốn bán, bán thuốc quá hạn dùng, thuốc kém phẩm chất hoặc coi nhẹ công tác tư vấn sử dụng thuốc…trong việc sử dụng thuốc hợp lý an toàn và hiệu quả.
Các yêu cầu về hành nghề bán lẻ thuốc * Chỉ tiêu về tiêu chuẩn cung ứng thuốc cho cộng đồng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra các tiêu chuẩn cung ứng thuốc cho tuyến y tế cơ sở, tạo điều kiện cho người dân lựa chọn thuốc dễ dàng, phù hợp với sinh hoạt, phong tục tập quán của địa phương theo bảng 1 như sau: 5 Luan van thac si Bảng 1. Các chỉ tiêu về tiêu chuẩn cung ứng thuốc cho cộng đồng. - Điểm bán thuốc gần dân: Người dân có thời gian đi mua thuốc Thuận trong thời gian 30 đến 60 phút bằng phương tiện thông thường. tiện - Dưa vào: Dân số, diện tích, bán kính bình quân một điểm bán thuốc phục vụ cho 2000 dân.
Có sẵn, đủ các loại thuốc đáp ứng nhu cầu thuốc cùng loại để thay Kịp thời thế, các thuốc thiết yếu, đủ lượng thuốc đáp ứng người mua. Đảm bảo chất lượng: Không bán thuốc chưa co số đăng ký, chưa Chất được phép nhập khẩu, sản xuất thuốc giả, thuốc kém chất lượng, lượng thuốc hết hạn dùng. Có niêm yết giá công khai, đúng quy định, giá cả hợp lý, không tăng giá khi nhu cầu tăng, ổn định tương đối, có đủ các loại thuốc Giá cả cùng chủng loại tuy nguồn gốc khác nhau, thuốc nội, thuốc ngoại, hợp lý thuốc mang tên gốc, biệt dược phù hợp với khả năng tài chính của người mua. - Người bán thuốc có trình độ chuyên môn đúng quy định.
- Đạo đức: Tôn trọng quyền lợi của người bệnh, không vì lợi nhuận. Sử dụng - Hướng dẫn tận tình cho khách hàng về kiến thức sử dụng thuốc. an toàn hợp lý - Không bán thuốc phải bán theo đơn cho người mua không có đơn. - Chấp hành nghiêm chỉnh các quy chế quản lý thuốc gây nghiện, thuốc hướng tâm thần và cac quy chế chuyên môn khác, chế độ kế toán và nộp thuế cho Nhà nước đầy đủ.
Đảm bảo đủ lợi ích điều trị, chi phí hợp lý, tiết kiệm chi phí cho cộng đồng và cá thể, thực hiện đúng, đủ các chính sách kinh tế, Kinh tế thuế cho Nhà nước, đảm bảo thu nhập và lãi suất hợp lý cho người bán thuốc. * Các chỉ tiêu tham gia phục vụ của mạng lưới cung ứng thuốc Mạng lưới cung ứng thuốc được đánh giá theo chỉ tiêu số dân, diện tích phục vụ, bán kính bình quân một điểm bán thuốc phục vụ được thể hiện qua bảng 2 như sau: 6 Luan van thac si Bảng 2. Các chi tiêu tham gia phụ vụ của mạng lưới cung ứng thuốc. Bình quân một điểm Công STT Chú thích bán thuốc phục vụ thức P: Số dân bình quân cho một điểm bán thuốc.
N: Tổng số dân trong khu vực. 1 Dân số ( người ) P= N/M M: Tổng số điểm bán thuốc trong khu vực. s: Diện tích phục vụ cho một điểm bán thuốc. S: Diện tích khu vực.
2 Diện tích( km2) s= S / M M: Tổng số điểm bán thuốc trong khu vực. R: Bán kinh phục vụ cho một điểm bán thuốc. S: Diện tích khu vực.M M: Tổng số điểm bán thuốc trong khu vực. NGUYÊN TẮC, TIÊU CHUẨN “THỰC HÀNH TỐT NHÀ THUỐC"- GPP VÀ LỘ TRÌNH THỰC HIỆN GPP Ở VIỆT NAM 1.1 Thực hành tốt nhà thuốc - GPP * Khái niệm "Thực hành tốt nhà thuốc" (Good Pharmacy Practice), viết tắt: GPP) là văn bản đưa ra các nguyên tắc, tiêu chuẩn cơ bản trong thực hành nghề nghiệp tại nhà thuốc của dược sỹ và nhân sự dược trên cơ sở tự nguyện tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức và chuyên môn ở mức cao hơn những yêu cầu pháp lý tối thiểu.
* Mục đích Nguyên tắc, tiêu chuẩn “Thực hành tốt nhà thuốc” ban hành kèm theo Thông tư 46/2011 của Bộ Y tế là điều kiện kinh doanh thuốc đối với cơ sở bán lẻ thuốc theo Lộ trình quy định tại Thông tư số 43/2010/TT-BYT ngày 15 tháng 12 năm 2010 của Bộ Y tế quy định Lộ trình thực hiện nguyên tắc, tiêu chuẩn “ Thực hành tốt nhà thuốc ”- GPP, địa bàn và phạm vi hoạt động của cơ sở bán lẻ thuốc. 7 Luan van thac si Đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, có hiệu quả là một trong hai mục tiêu cơ bản của Chính sách Quốc gia về thuốc của Việt Nam. Mọi nguồn thuốc sản xuất trong nước hay nhập khẩu đến được tay người sử dụng hầu hết đều trực tiếp qua hoạt động của các cơ sở bán lẻ thuốc. Góp phần đạt được mục tiêu: “ Nâng cao chất lượng hoạt động cung ứng thuốc, đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, có hiệu quả và thực hiện những cam kết trong quá trình hội nhập quốc tế.
* Các nguyên tắc “Thực hành tốt nhà thuốc” “Thực hành tốt nhà thuốc” phải đảm bảo thực hiện các nguyên tắc sau: 1. Đặt lợi ích của người bệnh và sức khoẻ của cộng đồng lên trên hết.