CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.Một số khái niệm về chất thải y tế 1.Khái niệm Chất thải rắn là chất thải rắn được hiểu là tất cả các chất thải phát sinh do các hoạt động của con người và động vật tồn tại ở dạng rắn, được thải bỏ khi không còn hữu dụng hay khi không muốn dùng nữa. Chất thải rắn y tế là chất thải chứa yếu tố nguy hại cho sức khỏe con người và môi trường như dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này không được tiêu hủy an toàn. Chất thải rắn nguy hại là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật nhằm biến đổi, loại bỏ, cách ly, tiêu huỷ hoặc phá huỷ tính chất, thành phần nguy hại của chất thải nguy hại (kể cả việc tái chế, tận thu, thiêu đốt, đồng xử lý, cô lập, chôn lấp) với mục đích cuối cùng là không gây tác động xấu đến môi trường và sức khoẻ con người. Chất thải y tế nguy hại là chất thải y tế chứa yếu tố nguy hại cho sức khỏe con người và môi trường như dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này không được tiêu hủy ăn toàn.
Chất thải thông thường (hay chất thải không nguy hại) là chất thải không chứa các yếu tố lây nhiễm, hóa học nguy hại, phóng xạ, dễ cháy nổ, bao gồm: chất thải sinh hoạt phát sinh từ các buồng bệnh (trừ các buồng bệnh cách ly); chất thải phát sinh từ các hoạt động chuyên môn y tế (chai, lọ thủy tinh, chai lọ huyết thanh, các vật liệu nhựa, các loại bột bó trong gãy xương kín. Những chất thải này không dính máu, dịch sinh học và các chất hóa học nguy hại); chất thải phát sinh từ các công việc hành chính (giấy , báo, tài liệu, túi nilon.); chất thải ngoại cảnh (lá cây, rác ở các khu vực ngoại cảnh). Rác sinh hoạt y tế là chất thải không được xếp chất thải nguy hại, không có khả năng gây độc, không cần lưu giữ, không cần xử lý đặc biệt ; là chất thải phát sinh từ các khu vực bệnh viện: giấy, plastic, thực phẩm, chai lọ… SV: Bùi Quang Huy 2 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐHDL HẢI PHÒNG 1.Nguồn phát sinh chất thải y tế Chất thải y tế là chất thải từ các hoạt động khám chữa bệnh, chăm sóc, xét nghiệm, nghiên cứu… Chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động của các cơ sở y tế, bao gồm chất thải y tế nguy hại, chất thải y tế thông thường và nước thải y tế. Chất thải nói chung và chất thải y tế nói riêng là mối quan tâm của cộng đồng và toàn xã hội bởi tính nguy hại của nó đối với sức khỏe của con người và các sinh vật sống trong môi trường tự nhiên.
Chất thải y tế là chất thải phát sinh trong các cơ sở y tế từ hoạt động khám chữa bệnh, chăm sóc, xét nghiệm, nghiên cứu đào tạo, chất thải y tế có thể ở dạng rắn lỏng khí.1: Nguồn phát sinh chất thải y tế Phòng bệnh nhân không lây nhiễm Buồng tiêm Phòng mổ Phòng bệnh nhân truyền nhiễm Phòng xét nghiệm Khu bào chế dược chụp và rửa phim phẩm Khu vực hành Phòng cấp chính cứu Đường thải chung Chất thải sinh hoạt Chất thải lâm sang Bình áp xuất Chất thải phóng xạ Chất thải hóa học Nguồn (Công ty Môi trường - Đô thị Hải Phòng ) SV: Bùi Quang Huy 3 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐHDL HẢI PHÒNG Chất thải nguy hại là chất thải có một trong các thành phần như máu, dịch cơ thể, chất bài tiết, các bộ phận hoặc cơ quan người, bơm kim tiêm và các vật sắc nhọn, dược phẩm, hóa chất và các chất phóng xạ dung trong y tế, Ta thấy rằng chất thải bệnh viện gồm 2 thành phần chính là phần không độc hại được xử lý đơn giản như rác thải sinh hoạt và phân độc hại cần những biện pháp xử lý thích hợp.Phân loại chất thải y tế Chất thải lây nhiễm: Nhóm chất thải gây lây nhiễm gồm băng gạc bẩn, bông, đồ băng bó, quần áo, găng tay, tất cả vật tư hay thiết bị tiếp xúc với máu và chất thải của người bệnh. Chất thải hóa học : Rác thải hóa học từ nhiều nguồn, chủ yếu từ hoạt động xết nghiệm và chuẩn đoàn bao gồm: Dược phẩm quá hạn, không còn khả năng sử dụng Chất hóa học nguy hại Chất gây độc tế bào: vở các loại chai thuốc và chất tiết từ người bệnh được điều trị hóa liệu Các chất độc hại chứa kim loại nặng: thủy ngân,. Chất thải phóng xạ: Gồm các chất thải phóng xạ rắn, lỏng và khí phát sinh từ các hoạt động chuẩn đoán, điều trị, nghiên cứu và sản xuất. Bình chứa áp xuất: Bao gồm bình đựng oxy, CO2,bình ga, bình khí dung.Các bình này dễ gây cháy, gây nổ khi thiêu đốt.
Chất thải thông thường: là các loại rác thải sinh hoạt phát sinh thông thường bao gồm các hộp giấy, thức ăn, chai nhựa, lọ thủy tinh.Thành phần chất thải y tế a) Thành phần vật lý - Đồ bông vải sợi gồm bông, gạc, băng, quần áo cũ, khăn là, vải trải. - Đồ giấy: hộp đựng dụng cụ, giấy gói, giấy thải từ nhà vệ sinh. SV: Bùi Quang Huy 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐHDL HẢI PHÒNG - Đồ thuỷ tinh: chai lọ, ống tiêm, bơm tiêm thuỷ tinh, ống nghiệm. - Đồ nhựa: hộp đựng, bơm tiêm, dây truyền máu, túi đựng hàng.
- Đồ kim loại: kim tiêm, dao mổ, hộp đựng. - Bệnh phẩm, máu mủ dính ở băng gạc. - Rác rưởi, lá cây, đất dá.Các thông số vật lý của chất thải y tế STT Các thông số Hàm lượng 1 Tỷ lệ dễ cháy 83-99% Khô: 573 kcal/kg 2 Trị số nhiệt trị Ướt: 90 kcal/kg 0% cho túi nilong 3 Tỷ lệ độ ẩm 90% cho chất thải phẫu thuật 4 Mật độ vật lý chất thải 0,11 kg/lít 5 Hàm lượng Clo 0,42% 6 Hàm lượng Hg 2,41 mg/kg 7 Hàm lượng Cd 1,53 mg/kg 8 Hàm lượng Pb 28,84 mg/kg 9 Khối lượng 0,44 kg Nguồn : Bệnh viện Việt Tiệp b) Thành phần hóa học - Những chất vô cơ, kim loại, bột bó, chai thuỷ tinh, sỏi đá, hoá chất thuốc thử. - Những chất hữu cơ: đồ vải sợi, giấy, phần cơ thể, đồ nhựa.
Nếu phân tích nguyên tố thì thấy gồm những thành phẩm: C, H, O, N, S, P, Cl và một phần tro. Thành phần hoá học điển hình của các loại chất thải y tế ước tính khoảng 50% cacbon, 20% ôxy, 6% hydro và nhiều nguyên tố khác. b) Thành phần sinh học Máu, những loại dịch tiết, những động vật làm thí nghiệm, bệnh phẩm đặc biệt là những vi trùng gây bệnh. SV: Bùi Quang Huy 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐHDL HẢI PHÒNG 1.
Ảnh hưởng của chất thải y tế tới môi trường 1. Ảnh hưởng chất thải y tế tới môi trường đất Khi chất thải bệnh viện không được phân loại mà thải chung với rác thải sinh hoạt và đem chôn lấp tại các bãi rác, không đúng quy cách, nước rác sẽ ngấm vào đất, rác tồn đọng trong đất sẽ gây ra sự thay đổi các thành phần và gây ô nhiễm đất nơi chôn lấp. Các quá trình hấp phụ các chất độc hại, trao đổi iôn với đất, quá trình kết tủa và phân huỷ sinh học. đều làm cho thành phần đất bị ảnh hưởng theo hướng xấu đi.
Ảnh hưởng chất thải y tế tới môi trường nước Rác thải bệnh viện chứa nhiều hoá chất độc hại, vi sinh vật gây bệnh truyền nhiễm do vậy nếu không được quản lý theo đúng quy định chúng sẽ phát tán vào môi trường nước gây ô nhiễm nguồn nước. Mặt khác, nước thải từ các bệnh viện không qua khâu xử lý, mà thải vào hệ thống cống rãnh chung là nguồn ô nhiễm độc hại đối với các nguồn nước mặt và nước ngầm ở khu vực xung quanh. Ở các nước đang phát triển, hầu hết các bệnh viện đều có hệ thống xử lý nước thải đã quá cũ không vận hành được hoặc không chú trọng lắp đặt hệ thống xử lý nước thải do thiếu kinh phí, vì vậy chất lượng nước mặt và nước ngầm xung quanh bệnh viện bị suy giảm nghiêm trọng. Ảnh hưởng chất thải y tế tới môi trường không khí Hiện nay, nhiều nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam xử lý chất thải bệnh viện chủ yếu bằng phương pháp chôn lấp và thiêu đốt.
Các phương pháp này có nguy cơ tác động rất lớn đến môi trường không khí nếu quy trình kỹ thuật không được đảm bảo đúng yêu cầu. Như trong khâu thu gom, vận chuyển rác thải tới nơi thiêu đốt, chôn lấp bụi trong rác thải sẽ phát tán trong không khí và được gió phát tán đi xa. Tại những bãi chôn lấp do hoạt động của các xe chở rác, những người thu gom phế liệu, mà một số lượng lớn bụi rác, đặc biệt là bào tử của nhiều loại vi sinh vật phát tán vào không khí cùng với sự bay hơi của các dung môi hoá chất độc hại. SV: Bùi Quang Huy 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐHDL HẢI PHÒNG Các chất hữu cơ có trong rác thải bị phân huỷ dưới tác dụng của các vi sinh vật hiếu khí và yếm khí tuỳ theo từng điều kiện tại những nơi thu gom, vận chuyển, chôn lấp sẽ sinh ra các khí độc hại khác nhau.
Trong điều kiện phân huỷ yếm khí sẽ sinh ra CH4, NH3, H2S.Trong rác thải sinh hoạt xảy ra các quá trình lý, hoá khác nhau như quá trình thuỷ phân, quá trình hoà tan.làm cho pH giảm, các vi sinh vật gây bệnh phát triển mạnh bám vào các hạt bụi và lan toả khắp nơi có thể gây bệnh dịch nguy hiểm. Ảnh hưởng chất thải y tế tới môi trường con người Các nghiên cứu dịch tễ học trên thế giới đã chứng minh rằng các chất thải y tế có ảnh hưởng rất lớn đến sức khoẻ cán bộ, nhân viên y tế, đến cộng đồng dân cư nếu như việc quản lý không thực hiện đúng yêu cầu vệ sinh. Các bệnh có nguy cơ lây lan rất lớn qua rác thải bệnh viện là bệnh tả, lỵ, thương hàn, viêm gan B, HIV - AIDS. đối tượng dễ bị lây nhiễm nhất là y tá, bác sỹ, hộ lý, và đặc biệt là những người nhặt, thu gom rác thải.
Họ thường không có các trang thiết bị bảo hộ an toàn như : găng tay, kính mắt. Theo công bố của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thì trong chất thải y tế, tổ chức này e ngại đến 29 đồng phân độc nhất.