MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Chó từ xưa đến nay luôn là người bạn trung thành. Con người sử dụng chó vào nhiều mục đích như trông nhà, làm cảnh, kéo xe.Gần đây 1 số dòng chó được nhập về VN với mục đích huấn luyện làm chó nghiệp vụ. Chó đã được huấn luyện để sử dụng trong hoạt động tuần tra canh gác, bảo vệ vùng biên giới lãnh thổ. Trong lực lượng công an, chó là vũ khí chiến đấu hiệu quả không thể thiếu được.
Chó được dùng để truy bắt tội phạm, phát hiện ma tuý, bom mìn, chất nổ… Do chăn nuôi chó có mục đích đa dạng như vậy nên trong những năm gần đây, việc nuôi chó ở nước ta đã phát triển rộng rãi ở thành phố cũng như các vùng nông thôn. Số lượng chó được nuôi ngày một tăng, thành phố Sầm Sơn Thanh Hóa, phong trào nuôi dạy chó nghiệp vụ, chó cảnh đã và đang phát triển mạnh. Với điều kiện thời tiết nhiệt đới nóng ẩm đặc trưng, đàn chó được nuôi ở Việt Nam nói chung và thành phố Sầm Sơn nói riêng đang thường xuyên phải đối mặt với hàng loạt dịch bệnh khác nhau, đặc biệt là các bệnh về đường tiêu hóa và hô hấp trong đó có bệnh viêm ruột tiêu chảy. Viêm ruột tiêu chảy trên chó xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng.
đã gây ra những trở ngại cho nuôi dưỡng đàn chó đặc biệt nguy hiểm khi chó mắc các bệnh tiêu chảy do virus gây ra. Chính vì vậy mà các nghiên cứu về bệnh của chó đang ngày được quan tâm và thực hiện nhiều hơn. Xuất phát từ thực tế trên, với mục đích đánh giá khái quát tình hình bệnh tiêu chảy trên đàn chó và có phác đồ trị bệnh có hiệu quả cao, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Khảo sát thực trạng bệnh viêm ruột tiêu chảy trên chó và thử nghiệm điều trị tại phường Trường Sơn, thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa”. Mục tiêu, yêu cầu 1.
Mục tiêu chung Đánh giá được tình hình mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy của chó nuôi tại phường Trường Sơn, thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Mục tiêu cụ thể. - Xác định được tỷ lệ bệnh viêm ruột tiêu chảy của chó nuôi tại phường Trường Sơn, thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa. - Lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả cho bệnh viêm ruột tiêu chảy của chó nuôi tại phường Trường Sơn, thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Yêu cầu đạt được Đánh giá được thực trạng mắc bệnh viêm ruột tiêu chảy của chó và lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả tại phường Trường Sơn, thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa 1. Ý nghĩa thực tiễn. Ý nghĩa khoa học. Kết quả nghiên cứu của đề tài là những tài liệu góp phần nâng cao hiểu biết bệnh viêm ruột tiêu chảy của chó nuôi tại phường Trường Sơn, thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Ý nghĩa thực tiễn. - Cung cấp những thông tin cụ thể về tỷ lệ mắc bệnh theo nhóm tuổi, triệu chứng của bệnh viêm ruột tiêu chảy của chó nuôi tại phường Trường Sơn, thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa. - Giúp chẩn đoán sớm và lựa chọn được phác đồ điều trị hiệu quả cho bệnh viêm ruột tiêu chảy của chó nuôi tại phường Trường Sơn, thành phố Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa. 2 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cấu tạo và chức năng sinh lý bộ máy tiêu hóa của chó Đường tiêu hoá là một ống dài từ miệng đến hậu môn. Trong đó có đoạn phình to, có đoạn hình ống túi, hoặc thành tổ chức tuyến, mô mềm, để thực hiện các chức năng khác nhau phục vụ cho việc tiêu hoá bao gồm: lấy thức ăn, nước uống, nghiền nát, nhào trộn tiêu hoá, phân giải thức ăn thành những thành phần đơn giản để hấp thu vào máu nuôi cơ thể. Phần cặn bã không tiêu hoá được thải ra ngoài qua hậu môn gọi là phân. Về chức năng, ống tiêu hoá phân biệt thành ba phần: phần trước, phần giữa và phần sau.
Tiêu hoá ở miệng Chó dùng mõm và lưỡi để lấy thức ăn, nếu thức ăn là thịt khối dùng răng nanh để xé. Các loại thức ăn vào khoang miệng được nhai sơ bộ, có nước bọt làm ướt chuyển xuống dạ dày theo thực quản. Nước bọt có các muối vô cơ, các chất hữu cơ, các men tiêu hoá như Amilaza, Mantaza. Tiêu hoá ở dạ dày Ở dạ dày thức ăn được tiêu hoá bằng hai quá trình cơ học và hoá học.
Tiêu hoá bằng hoá học chủ yếu là tác dụng của dịch vị. Dịch vị có các chất vô cơ HCl, các chất hữu cơ, chất nhầy muxin, nguyên men Pepsinogen, men Proteaza, men Lipaza. Pepsinogen nhờ có HCl xúc tác biến thành Pepsin hoạt động, phân huỷ các chất protit thức ăn thành polypeptit. Proteaza thường thấy ở dạ dày con vật còn đang bú sữa, có tác dụng tiêu hoá đạm của sữa.
Lipaza phân huỷ những hạt mỡ đã nhũ tương hoá thành glycerol và axit béo. HCl tác dụng biến Pepsinogen thành Pepsin hoạt động, ngăn thức ăn khỏi lên men thối trong dạ dày, điều khiển sự đóng mở van hạ vị, gián tiếp kích thích tuỵ tạng tiết dịch tuỵ. Cuối cùng thức ăn vào dạ dày chó biến thành nhuyễn chất gọi là dưỡng chất. Dưỡng chất gồm có những chất bột đã chín tiêu hoá dở tiếp tục tiêu hoá ở dạ dày thành đường Mantose.
Chất Protit vào dạ dày được thuỷ phân thành Polypeptid và một số axit amin. Cũng ở dạ dày một số rất ít lipit được tiêu hoá. 3 Tiêu hoá ở ruột non Niêm mạc ruột non có hai loại tuyến có nhiệm vụ tiết dịch ruột: tuyến Brunner, Liberkiihe. Dịch ruột mang tính kiềm (pH = 7,4 - 7,7) gồm có các chất vô cơ và các chất hữu cơ (chất nhầy, men maltaza, lactaza, saccaraza, amilaza.
Tham gia tiêu hoá ở ruột non có gan tuỵ và tuỵ. Tuỵ tiết dịch gồm các chất vô cơ và hữu cơ như: Amilapsin, nguyên men Trypsinogen, men Lipaza và Maltaza. Gan tiết mật tiêu hoá mỡ, mật trung hoà dưỡng chất để men trypsin hoạt động, mật sát trùng chống lên men thối, làm tăng nhu động ruột, gan còn có nhiệm vụ phân huỷ và tổng hợp chất đường, tổng hợp urê, giải độc, tiêu huỷ hay dự trữ mỡ, sản xuất fibrinogen làm đông máu và heparin chống đông máu trong quá trình tuần hoàn, sản xuất và tiêu hủy hồng cầu, dự trữ sắt, biến caroten thành vitamin A. Ở ruột: protide được tiêu hoá theo quá trình phân giải của men trypsin.
Nguyên men trypsinogen ở tuỵ mới tiết ra chưa hoạt động, nhờ men enterokinaza do ruột tiết ra tác động mới biến thành trypsin hoạt động phân giải protide thành glycopeptide và tiếp tục biến thành polypeptit thành các axit amin. Ngoài ra pepsin cũng biến Polypeptid thành các axit amin. Tiêu hoá ở ruột già Những chất còn lại chưa tiêu hoá hết ở ruột non bị tống xuống ruột già, tiếp tục tiêu hoá nhờ các men từ ruột non cùng chuyển xuống. Ở ruột già còn có sự lên men thối và sinh ra các chất độc ở đây còn có quá trình tái hấp thụ nước và muối khoáng, nên phân thường rắn và tạo khuôn thải ra ngoài.
Phân gồm những chất cặn bã của quá trình tiêu hoá thức ăn, các biểu mô của niêm mạc bong ra, các muối và vi sinh vật. Bệnh viêm ruột tiêu chảy ở chó Tiêu chảy là một thuật ngữ diễn tả biểu hiện lâm sàng hội chứng bệnh lý đặc thù của bệnh đường tiêu hoá. Bệnh viêm ruột tiêu chảy phổ biến ở các loài gia súc, các loài chó cảnh và chó nghiệp vụ. Bệnh có quanh năm, nhưng thường xảy ra vào 4 mùa Xuân, mùa Hạ khi thời tiết nóng và ẩm ướt.
Theo dõi dịch bệnh của chó nghiệp vụ ở khu vực Hà Nội, thấy khoảng 80% số chó bị chết là do mắc bệnh viêm dạ dày, ruột cấp. Chó con dưới 6 tháng tuổi khi mắc bệnh tỷ lệ chết rất cao (60%- 70%) (Trần Minh Châu, 1988)[21]. Fairbrother (1992)[30] đã nhận xét: tiêu chảy là một bệnh gây thiệt hại đáng kể cho ngành chăn nuôi trên thế giới. Bệnh tiêu chảy là hiện tượng ỉa nhanh, nhiều lần, trong phân có nhiều nước do ruột tăng cường co bóp (Tạ Thị Vịnh, 1991)[19].
Theo David McClugage (2005)[28], ở chó, ỉa chảy theo nghĩa hẹp là ỉa phân lẫn nước. Song trong thực tế định nghĩa này rộng hơn, bao gồm phân nhão hơn bình thường, có khi phân lẫn rất nhiều nước, phân rất lỏng, phân có màu sắc khác thường. Bệnh viêm ruột tiêu chảy ở chó xuất hiện ở mọi lứa tuổi, mọi giống chó và ở tất cả các mùa trong năm và là một trong những bệnh có tỷ lệ tử vong cao nếu như không được phát hiện và điều trị kịp thời.1 Nguyên nhân gây tiêu chảy Nguyên nhân của ỉa chảy rất phức tạp, đã có rất nhiều tác giả dày công nghiên cứu nguyên nhân của hội chứng tiêu chảy. Tuy nhiên tiêu chảy là một hiện tượng bệnh lý, có liên quan đến rất nhiều yếu tố, có yếu tố là nguyên nhân tiên phát, có yếu tố là nguyên nhân thứ phát.
Vì vậy, việc xác định đâu là nguyên nhân gây tiêu chảy chỉ mang tính chất tương đối. Song dù bất cứ nguyên nhân nào gây tiêu chảy cũng dẫn đến hậu quả là gây viêm nhiễm, tổn thương thực thể đường tiêu hoá, và cuối cùng là một quá trình nhiễm trùng. Theo Vũ Văn Ngữ và Nguyễn Thị Hoa (1979)[24], do một tác nhân nào đó, trạng thái cân bằng của khu hệ vi sinh vật đường ruột bị phá vỡ, tất cả hoặc chỉ một loài nào đó sinh sản lên quá nhiều sẽ gây ra hiện tượng loạn khuẩn. Nguyễn Vĩnh Phước (1970)[14] cho biết khi sức đề kháng của cơ thể giảm sút, vi khuẩn gây thối là nguồn gây bệnh đường ruột.
Các nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tiêu chảy ở chó bao gồm nguyên nhân do vi khuẩn, nguyên nhân do virus, do ký sinh trùng hay đơn giản do thời tiết khí hậu, chế độ chăm sóc nuôi dưỡng. Đoàn Băng Tâm (1987)[2], cho biết mầm 5 bệnh trong tự nhiên xâm nhập vào cơ thể động vật chủ yếu thông qua thức ăn, nước uống bị nhiễm khuẩn. Hội chứng tiêu chảy ở chó thường do các nguyên nhân chủ yếu sau: a. Điều kiện ngoại cảnh: Điều kiện khí hậu thay đổi đột ngột: quá nóng, quá lạnh, mưa gió, ẩm ướt… kết hợp với chuồng trại không hợp vệ sinh.
Hồ Văn Nam và cs (1997)[3] cho biết khi gia súc bị lạnh ẩm ướt kéo dài sẽ làm giảm phản ứng miễn dịch, giảm tác dụng thực bào do đó chó dễ bị vi khuẩn sẵn có trong đường ruột có cơ hội bội nhiễm, tăng cường độc lực gây bệnh. Chế độ chăm sóc nuôi dưỡng: Thức ăn có chất lượng kém, ôi thiu, khó tiêu hoá.