Luận văn thạc sĩ kháng nghị giám đốc thẩm tái thẩm trong tố tụng hình sự việt nam 04

Luận văn thạc sĩ phân tích kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam, nêu rõ quy định và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Nguyễn Như Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Kháng Nghị Giám Đốc Thẩm, Tái Thẩm Trong Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM
• 1.1. Khái niệm kháng nghị tố tụng và kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 1.2. Khái niệm kháng nghị tố tụng
• 1.3. Khái niệm kháng nghị giám đốc thẩm
• 1.4. Khái niệm kháng nghị tái thẩm
• 1.5. Đặc điểm của kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 1.6. Mục đích, ý nghĩa của kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 1.6.1. Mục đích của kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 1.6.2. Ý nghĩa của kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 1.7. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của luật TTHS Việt Nam về kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm từ năm 1945 đến nay
• 1.7.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành BLTTHS Việt Nam năm 1988
• 1.7.2. Quy định của BLTTHS Việt Nam năm 1988 và năm 2003 về kháng nghị giám đốc thẩm
• 1.7.3. Quy định của BLTTHS Việt Nam năm 1988 và năm 2003 về kháng nghị tái thẩm
• 1.8. Kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm trong luật TTHS một số nước trên thế giới
• 1.8.1. BLTTHS Liên bang Nga
• 1.8.2. Luật TTHS nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
• 1.8.3. BLTTHS Cộng hòa Liên bang Đức
• 1.9. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM THEO QUY ĐỊNH CỦA BLTTHS NĂM 2003 VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH
• 2.1. Quy định của BLTTHS về kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 2.2. Kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.3. Kháng nghị tái thẩm
• 2.4. Thực tiễn kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 2.4.1. Kết quả đạt được trong kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 2.4.2. Một số tồn tại trong công tác kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 2.4.2.1. Nguyên nhân của những tồn tại trên
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM
• 3.1. Sự cần thiết, định hướng và nguyên tắc hoàn thiện pháp luật về kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3.1.1. Sự cần thiết hoàn thiện pháp luật về kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3.1.2. Định hướng, nguyên tắc hoàn thiện pháp luật về kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3.1.3. Hoàn thiện các quy định của BLTTHS Việt Nam về kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3.2. Các giải pháp khác
• 3.2.1. Tăng cường kiểm tra hoạt động xét xử của Tòa án các cấp
• 3.2.2. Tăng cường giải quyết đơn khiếu nại giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3.2.3. Tăng cường trách nhiệm của người có thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3.2.4. Đổi mới công tác tổ chức, cán bộ, nâng cao trình độ chuyên môn, bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ làm công tác kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3.2.5. Phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là giữa Tòa án với VKS trong công tác kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3.2.6. Nâng cao nhận thức pháp luật trong nhân dân
• 3.3. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về kháng nghị giám đốc thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam

Kháng nghị giám đốc thẩm là một trong những cơ chế quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Nó cho phép các cơ quan có thẩm quyền xem xét lại các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng trong quá trình xét xử. Việc kháng nghị giám đốc thẩm không chỉ giúp sửa chữa những sai lầm trong quá trình xét xử mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003, kháng nghị giám đốc thẩm được thực hiện khi có căn cứ cho rằng bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật có vi phạm nghiêm trọng về pháp luật.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của kháng nghị giám đốc thẩm

Kháng nghị giám đốc thẩm là thủ tục tố tụng đặc biệt, cho phép Tòa án cấp trên xem xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật. Đặc điểm của kháng nghị giám đốc thẩm bao gồm việc phát hiện ra các vi phạm nghiêm trọng trong quá trình xét xử, từ đó có thể sửa chữa sai lầm và đảm bảo áp dụng thống nhất pháp luật.

1.2. Vai trò của kháng nghị giám đốc thẩm trong hệ thống pháp luật

Kháng nghị giám đốc thẩm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo tính công bằng trong xét xử. Nó giúp phát hiện và khắc phục những sai lầm trong quá trình xét xử, từ đó nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp.

II. Vấn đề và thách thức trong kháng nghị giám đốc thẩm tại Việt Nam

Mặc dù kháng nghị giám đốc thẩm có vai trò quan trọng, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn gặp nhiều thách thức. Chất lượng kháng nghị chưa cao, nhiều bản kháng nghị không nêu rõ căn cứ, dẫn đến việc không được chấp nhận. Thời hạn kháng nghị cũng là một vấn đề cần được xem xét, khi nhiều trường hợp không kịp thời phát hiện căn cứ kháng nghị.

2.1. Những hạn chế trong quy trình kháng nghị giám đốc thẩm

Quy trình kháng nghị giám đốc thẩm hiện nay còn nhiều bất cập, như việc thiếu hướng dẫn cụ thể về căn cứ kháng nghị, thời hạn kháng nghị và quy trình thực hiện. Điều này dẫn đến việc nhiều kháng nghị không được thực hiện đúng quy định.

2.2. Nguyên nhân của những tồn tại trong kháng nghị giám đốc thẩm

Nguyên nhân chính của những tồn tại này bao gồm sự thiếu hụt về năng lực của cán bộ thực hiện công tác kháng nghị, cũng như sự không đồng bộ trong các quy định pháp luật liên quan đến kháng nghị giám đốc thẩm.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả kháng nghị giám đốc thẩm

Để nâng cao hiệu quả của kháng nghị giám đốc thẩm, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện quy trình và chất lượng kháng nghị. Việc tăng cường đào tạo cho cán bộ làm công tác kháng nghị, cũng như hoàn thiện các quy định pháp luật là rất cần thiết.

3.1. Đề xuất cải cách quy trình kháng nghị giám đốc thẩm

Cần thiết phải cải cách quy trình kháng nghị giám đốc thẩm để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Việc xây dựng các hướng dẫn cụ thể về căn cứ kháng nghị và quy trình thực hiện sẽ giúp nâng cao chất lượng kháng nghị.

3.2. Tăng cường đào tạo cán bộ làm công tác kháng nghị

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác kháng nghị là một trong những giải pháp quan trọng. Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật và quy trình kháng nghị để nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kháng nghị giám đốc thẩm

Nghiên cứu về kháng nghị giám đốc thẩm không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc thực hiện kháng nghị giám đốc thẩm đã góp phần quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.1. Kết quả đạt được từ kháng nghị giám đốc thẩm

Kháng nghị giám đốc thẩm đã giúp sửa chữa nhiều sai lầm trong quá trình xét xử, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Nhiều bản án đã được xem xét lại và điều chỉnh, đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn kháng nghị giám đốc thẩm

Thực tiễn kháng nghị giám đốc thẩm đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, từ việc nâng cao chất lượng kháng nghị đến việc cải thiện quy trình thực hiện. Những bài học này sẽ là cơ sở để hoàn thiện hơn nữa công tác kháng nghị trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của kháng nghị giám đốc thẩm

Kháng nghị giám đốc thẩm là một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo tính công bằng trong xét xử. Tương lai của kháng nghị giám đốc thẩm cần được định hướng rõ ràng hơn để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

5.1. Định hướng phát triển kháng nghị giám đốc thẩm trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng về phát triển kháng nghị giám đốc thẩm, từ việc hoàn thiện quy định pháp luật đến việc nâng cao năng lực cho cán bộ thực hiện công tác kháng nghị.

5.2. Tầm quan trọng của kháng nghị giám đốc thẩm trong hệ thống pháp luật

Kháng nghị giám đốc thẩm không chỉ là một thủ tục pháp lý mà còn là biểu hiện của sự công bằng và minh bạch trong hệ thống pháp luật. Việc duy trì và phát triển kháng nghị giám đốc thẩm sẽ góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và công cuộc cải cách tư pháp, việc nâng cao hiệu quả công tác kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm trong tố tụng hình sự (TTHS) trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo ước tính, trong những năm gần đây, số lượng bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật (HLPL) bị phát hiện sai sót nghiêm trọng vẫn còn chiếm tỷ lệ đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích toàn diện các quy định pháp luật về kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm theo Bộ luật TTHS năm 2003, đồng thời đánh giá thực tiễn thi hành tại Việt Nam từ năm 2003 đến năm 2014. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật và hoạt động kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm của các cơ quan tiến hành tố tụng trên toàn quốc. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện pháp luật TTHS, góp phần nâng cao hiệu quả công tác xét xử, bảo vệ công lý và quyền con người trong hệ thống tư pháp Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về tố tụng hình sự, đặc biệt tập trung vào:

• Lý thuyết về thủ tục giám đốc thẩm và tái thẩm: Giải thích bản chất, phạm vi và mục đích của thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm trong việc xét lại bản án, quyết định đã có HLPL nhằm khắc phục sai sót pháp luật nghiêm trọng hoặc phát hiện tình tiết mới.
• Mô hình kiểm soát pháp luật trong tố tụng hình sự: Phân tích vai trò của các chủ thể có thẩm quyền kháng nghị (Chánh án Tòa án, Viện trưởng Viện kiểm sát) trong việc bảo đảm tính hợp pháp và thống nhất trong xét xử.
• Khái niệm chính: Kháng nghị tố tụng, kháng nghị giám đốc thẩm, kháng nghị tái thẩm, căn cứ kháng nghị, thẩm quyền kháng nghị, thời hạn kháng nghị, hệ quả pháp lý của kháng nghị.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phân tích pháp lý: Nghiên cứu các quy định của Bộ luật TTHS năm 2003, các văn bản hướng dẫn và các văn bản pháp luật liên quan.
• So sánh pháp luật: Đối chiếu quy định về kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm của Việt Nam với một số nước như Liên bang Nga, Trung Quốc, Đức để rút ra bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp thống kê hình sự: Thu thập và phân tích số liệu về số lượng kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm được giải quyết trong các năm gần đây.
• Nghiên cứu thực tiễn: Đánh giá thực trạng công tác kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm qua các báo cáo, tài liệu của Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
• Cỡ mẫu: Dữ liệu thu thập từ các cơ quan Tòa án và Viện kiểm sát các cấp trên toàn quốc trong giai đoạn 2003-2014.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn mẫu đại diện các vụ án hình sự có kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm để phân tích chi tiết.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2014, tập trung phân tích các quy định pháp luật và thực tiễn thi hành trong giai đoạn 2003-2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng kháng nghị còn hạn chế: Khoảng 30% bản kháng nghị giám đốc thẩm không nêu rõ căn cứ pháp lý hoặc lập luận chưa thuyết phục, dẫn đến việc phải rút kháng nghị hoặc không được Hội đồng giám đốc thẩm chấp nhận.
2. Số lượng kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm còn thấp: Tỷ lệ kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm so với tổng số bản án, quyết định có HLPL chỉ chiếm khoảng 5-7%, thấp hơn nhiều so với nhu cầu thực tế phát hiện sai sót.
3. Thời hạn kháng nghị chưa được tuân thủ nghiêm ngặt: Có khoảng 20% trường hợp phát hiện căn cứ kháng nghị nhưng không kịp thời kháng nghị do hết thời hạn theo quy định tại Điều 278 và 295 Bộ luật TTHS.
4. Phân cấp thẩm quyền kháng nghị chưa rõ ràng: Việc bỏ thẩm quyền kháng nghị của Phó Chánh án TANDTC và Phó Viện trưởng VKSNDTC theo Bộ luật TTHS 2003 gây khó khăn trong việc xử lý kịp thời các vụ việc phức tạp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do quy định pháp luật còn chung chung, thiếu cụ thể về căn cứ kháng nghị, thẩm quyền và thời hạn kháng nghị, gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong áp dụng. So sánh với pháp luật Liên bang Nga và Đức, Việt Nam chưa quy định rõ quyền kháng nghị của đương sự và chưa có hướng dẫn chi tiết về thủ tục bổ sung, rút kháng nghị. Việc này làm giảm hiệu quả của thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm trong việc phát hiện và sửa chữa sai sót pháp luật. Bên cạnh đó, năng lực chuyên môn và trình độ của cán bộ làm công tác kháng nghị còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng các bản kháng nghị. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ kháng nghị thành công và không thành công theo từng năm, bảng phân tích thời hạn kháng nghị và số lượng vụ án bị bỏ sót do hết thời hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ và thẩm quyền kháng nghị: Cần sửa đổi Bộ luật TTHS để quy định rõ ràng, cụ thể hơn về căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, đồng thời phục hồi thẩm quyền kháng nghị cho Phó Chánh án TANDTC và Phó Viện trưởng VKSNDTC nhằm tăng tính linh hoạt và kịp thời trong xử lý vụ án. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.
2. Tăng cường đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ kháng nghị: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật tố tụng hình sự và kỹ năng soạn thảo bản kháng nghị cho cán bộ Tòa án và Viện kiểm sát. Mục tiêu: nâng tỷ lệ kháng nghị đạt chất lượng lên trên 80% trong 3 năm; Chủ thể thực hiện: TANDTC, VKSNDTC.
3. Xây dựng hệ thống hướng dẫn áp dụng pháp luật chi tiết: Ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành về thủ tục kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, bao gồm quy trình bổ sung, rút kháng nghị và xử lý các tình huống đặc biệt. Thời gian: 1 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, TANDTC.
4. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án và Viện kiểm sát trong công tác phát hiện, kháng nghị và giải quyết kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm nhằm nâng cao hiệu quả công tác xét xử. Thời gian: liên tục; Chủ thể thực hiện: TANDTC, VKSNDTC.
5. Nâng cao nhận thức pháp luật trong nhân dân: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, phổ biến pháp luật về kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm để người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ, từ đó phát hiện và thông báo kịp thời các sai sót trong bản án, quyết định. Thời gian: 2 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ Tòa án và Viện kiểm sát: Nâng cao hiểu biết về quy định pháp luật và thực tiễn kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, giúp cải thiện chất lượng công tác xét xử và kiểm sát.
2. Nhà lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật về tố tụng hình sự, đặc biệt là thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm.
3. Giảng viên và sinh viên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu phục vụ giảng dạy, nghiên cứu và học tập.
4. Luật sư và chuyên gia pháp lý: Hỗ trợ trong việc tư vấn, bảo vệ quyền lợi cho người tham gia tố tụng, đặc biệt trong các vụ án có kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Kháng nghị giám đốc thẩm là gì?
   Kháng nghị giám đốc thẩm là thủ tục tố tụng đặc biệt do người có thẩm quyền (Chánh án Tòa án, Viện trưởng Viện kiểm sát) thực hiện bằng văn bản để đề nghị xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật khi phát hiện vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong quá trình giải quyết vụ án.

2. Ai có thẩm quyền kháng nghị tái thẩm?
   Theo quy định hiện hành, chỉ Viện trưởng Viện kiểm sát các cấp có thẩm quyền kháng nghị tái thẩm, không bao gồm Chánh án Tòa án.

3. Thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm là bao lâu?
   Thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm theo hướng không có lợi cho người bị kết án là một năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật; còn kháng nghị theo hướng có lợi không bị giới hạn thời gian.

4. Kháng nghị giám đốc thẩm có làm ngừng thi hành bản án không?
   Không mặc nhiên làm ngừng thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, trừ khi người có thẩm quyền ra quyết định tạm đình chỉ thi hành bản án, quyết định đó.

5. Kháng nghị giám đốc thẩm và tái thẩm khác nhau như thế nào?
   Kháng nghị giám đốc thẩm dựa trên vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong quá trình giải quyết vụ án, còn kháng nghị tái thẩm dựa trên tình tiết mới có thể làm thay đổi cơ bản nội dung bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật.

Kết luận

• Luận văn làm rõ khái niệm, đặc điểm, mục đích và ý nghĩa của kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam.
• Phân tích lịch sử phát triển và so sánh pháp luật Việt Nam với một số nước để rút ra bài học kinh nghiệm.
• Đánh giá thực trạng công tác kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, chỉ ra những hạn chế về chất lượng, số lượng và thời hạn kháng nghị.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm trong giai đoạn tiếp theo.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm sửa đổi pháp luật, đào tạo cán bộ, xây dựng hướng dẫn thi hành và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm bảo đảm công lý và quyền con người trong tố tụng hình sự.

Quý độc giả và các cơ quan liên quan được khuyến khích nghiên cứu sâu hơn và áp dụng các đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả công tác kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM 1. Khái niệm kháng nghị tố tụng và kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm Theo quy định của pháp luật TTHS Việt Nam thì nghĩa vụ chứng minh tội phạm, làm sáng tỏ bản chất của vụ án thuộc về trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, đó là Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án. Kết quả của cả quá trình tố tụng được thể hiện qua bản án, quyết định của Tòa án có HLPL. Khi đó, mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân phải tôn trọng và thi hành bản án, quyết định đó.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, không phải mọi bản án, quyết định của Tòa án có HLPL đều đảm bảo tính khách quan và đúng quy định của pháp luật. Vì thế, để đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người bị kết án và những người tham gia tố tụng khác, BLTTHS có những quy định về trình tự, thủ tục xem xét lại các bản án, quyết định đã có HLPL. Luật TTHS các nước trên thế giới cũng như Việt Nam đều quy định thủ tục xem xét lại bản án, quyết định của Tòa án đã có HLPL. Nhưng khác với luật TTHS đa số các nước trên thế giới chỉ quy định một thủ tục xem xét lại bản án, quyết định của Tòa án đã có HLPL, đó là thủ tục tái thẩm (như Đức [80], Hàn Quốc, Na Uy [Dẫn theo 30, tr.) hoặc thủ tục giám đốc thẩm (như Trung Quốc [82], Đan Mạch [Dẫn theo 30, tr.); luật TTHS Việt Nam lại quy định hai thủ tục xét lại bản án, quyết định đã có HLPL là thủ tục giám đốc thẩm và thủ tục tái thẩm.

Thủ tục giám đốc thẩm là thủ tục tố tụng đặc biệt, để xét lại bản án hoặc quyết định đã có HLPL nhưng bị kháng nghị vì phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc xử lý vụ án. Thủ tục tái thẩm cũng xét lại bản án hoặc quyết định đã có HLPL, nhưng bị kháng 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nghị vì có những tình tiết mới được phát hiện có thể làm thay đổi cơ bản nội dung của bản án hoặc quyết định mà Tòa án không biết được khi ra bản án hoặc quyết định đó [48, Điều 272 và 290]. Hiện nay, trong nghiên cứu khoa học pháp lý và trong thực tiễn áp dụng pháp luật còn có các quan điểm khác nhau về khái niệm giám đốc thẩm như: Quan điểm thứ nhất cho rằng, giám đốc thẩm là một giai đoạn TTHS, trong đó Tòa án cấp trên trực tiếp xét lại vụ án mà bản án đã có HLPL về vụ án đó bị kháng nghị vì phát hiện có vi phạm pháp luật trong việc xử lý vụ án, nhằm khắc phục sai lầm của Tòa án cấp dưới, bảo đảm cho việc áp dụng thống nhất pháp luật. Quan điểm thứ hai cho rằng, giám đốc thẩm là hình thức đặc thù để kiểm tra tính hợp hiến và hợp pháp của các quyết định, bản án của Tòa án [76, tr.

Quan điểm thứ ba cho rằng, giám đốc thẩm trong TTHS là thủ tục do Tòa án có thẩm quyền xét lại những bản án hoặc quyết định hình sự đã có HLPL bị người có thẩm quyền kháng nghị vì phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong hoạt động xét xử của Tòa án, nhằm đảm bảo pháp luật được áp dụng đúng đắn và thống nhất [30, tr. Quan điểm thứ tư cho rằng, giám đốc thẩm là một thủ tục của luật TTHS nhằm xác định và khắc phục vi phạm, sai lầm nghiêm trọng trong bản án, quyết định đã có HLPL của Tòa án dựa trên những căn cứ kháng nghị của người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật [67, tr. Như vậy, hầu hết các quan điểm trên đều cho rằng giám đốc thẩm là việc xét lại bản án, quyết định của Tòa án đã có HLPL, nhưng có quan điểm thì cho rằng giám đốc thẩm là một giai đoạn TTHS, quan điểm khác thì cho là một thủ tục tố tụng. Nhìn chung mỗi quan điểm đều có góc độ tiếp cận khác nhau, với phạm vi nghiên cứu khác nhau; tuy chưa phản ánh đầy đủ các dấu hiệu đặc trưng của giám đốc thẩm, nhưng ở mức độ nào đó thì mỗi quan điểm đều có nhân tố phù hợp nhất định.

9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo chúng tôi để làm rõ nội hàm khái niệm giám đốc thẩm, thì cần phân biệt giám đốc thẩm với xét xử lại và giám đốc việc xét xử. Tại Điều 20 BLTTHS quy định: “Tòa án thực hiện chế độ hai cấp xét xử. Đối với bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị thì vụ án phải được xét xử phúc thẩm” [48]. Như vậy, Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xét xử lại những vấn đề, nội dung đã được Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết, nhưng có kháng cáo, kháng nghị.

Còn Tòa án xét xử giám đốc thẩm không phải là một cấp xét xử, mà là thủ tục tố tụng đặc biệt, kiểm tra tính hợp pháp, tính có căn cứ của bản án, quyết định đã có HLPL. Theo Điều 21 BLTTHS thì “Giám đốc việc xét xử là việc Tòa án cấp trên giám đốc việc xét xử của Tòa án cấp dưới, TANDTC giám đốc việc xét xử của TAND và TAQS các cấp để đảm bảo việc áp dụng pháp luật được nghiêm chỉnh và thống nhất” [48]. Hoạt động giám đốc việc xét xử của Tòa án cấp trên đối với Tòa án cấp dưới bao gồm cả hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo của người tham gia tố tụng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và mọi công dân; kiểm tra, phát hiện các vi phạm pháp luật trong hoạt động xét xử để sửa chữa, khắc phục kịp thời; kháng nghị bản án, quyết định đã có HLPL theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm; xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm và hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật trong công tác xét xử. Do đó, giám đốc thẩm chỉ là một hoạt động của công tác giám đốc việc xét xử và có phạm vi hẹp hơn giám đốc việc xét xử.

Trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và thực tiễn áp dụng các quy định của BLTTHS về giám đốc thẩm, tái thẩm, chúng tôi cho rằng: Giám đốc thẩm, tái thẩm là thủ tục tố tụng đặc biệt để xét lại bản án, quyết định của Tòa án đã có HLPL, nhưng bị người có thẩm quyền kháng nghị vì phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc xử lý vụ án hoặc có tình tiết mới có thể làm thay đổi cơ bản nội dung của bản án, quyết định đã có HLPL mà Tòa án không biết được khi ra bản án, quyết định đó, nhằm đảm bảo cho việc giải quyết vụ án được đúng quy định của pháp luật. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Như vậy, để giải quyết vụ án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm thì trước hết phải có kháng nghị của người có thẩm quyền, được ban hành theo một trình tự, thủ tục chặt chẽ, trên cơ sở căn cứ do BLTTHS quy định. Văn bản kháng nghị phải có những lập luận, đánh giá về các tình tiết của vụ án và phải chỉ ra được sai lầm trong áp dụng pháp luật của Tòa án cấp sơ thẩm, Tòa án cấp phúc thẩm; vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án hoặc có tình tiết mới được phát hiện có thể làm thay đổi cơ bản nội dung của bản án, quyết định đã có HLPL. Đây là văn bản tố tụng mang tính chất pháp lý và là cơ sở để xét lại vụ án theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.

Khái niệm kháng nghị tố tụng Theo quan niệm chung nhất được ghi nhận trong Từ điển tiếng Việt của Nhà xuất bản Từ điển Bách Khoa thì “Kháng nghị là tỏ lòng phản đối” [73, tr. Trong TTHS thì khái niệm kháng nghị gắn liền với việc ra bản án và các quyết định của Tòa án hoặc các cơ quan tiến hành tố tụng. Như vậy, khi kháng nghị sẽ bao gồm đối tượng, nội dung kháng nghị và hệ quả của việc kháng nghị. Trong cuốn “Sổ tay thuật ngữ pháp lý thông dụng”, tác giả Nguyễn Duy Lãm đưa ra khái niệm kháng nghị như sau: “Kháng nghị là việc người có thẩm quyền bằng văn bản của mình gửi đến Tòa án có thẩm quyền, làm ngừng hiệu lực phán quyết của Tòa án trong bản án hoặc quyết định để xét xử theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm nhằm làm cho vụ án được xét xử chính xác, khách quan và đúng pháp luật” [25, tr.

Tuy nhiên, quan điểm này không hoàn toàn chính xác, vì theo quy định của BLTTHS thì kháng nghị giám đốc thẩm và kháng nghị tái thẩm không mặc nhiên làm ngừng HLPL của bản án, quyết định bị kháng nghị, trừ khi người đã kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm ra quyết định tạm đình chỉ thi hành bản án, quyết định đó. Theo cuốn Từ điển Luật học của Viện khoa học 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] pháp lý - Bộ Tư pháp thì “Kháng nghị trong TTHS là việc VKS cùng cấp và VKS cấp trên trực tiếp yêu cầu Tòa án xét lại bản án, quyết định sơ thẩm chưa có HLPL theo thủ tục phúc thẩm, xét lại bản án hoặc quyết định đã có HLPL theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm” [78, tr. Mặc dù đã đưa ra khái niệm về kháng nghị trong TTHS, nhưng định nghĩa trên lại không bao gồm mục đích của kháng nghị và chưa phản ánh đầy đủ chủ thể của kháng nghị giám đốc thẩm, vì ngoài VKS thì Tòa án cũng có thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm. Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những quan điểm trên và nghiên cứu thực tiễn về kháng nghị, chúng tôi cho rằng: Kháng nghị trong TTHS là hoạt động tố tụng của người có thẩm quyền, thể hiện bằng văn bản bày tỏ sự phản đối bản án, quyết định của Tòa án và đề nghị Tòa án có thẩm quyền xem xét lại bản án, quyết định đó, nhằm làm cho việc giải quyết vụ án được đúng quy định của pháp luật.

Khái niệm kháng nghị giám đốc thẩm Để giám đốc thẩm một vụ án hình sự có nhiều hoạt động tố tụng như phát hiện vi phạm pháp luật trong bản án, quyết định của Tòa án đã có HLPL, kháng nghị giám đốc thẩm, tạm đình chỉ thi hành bản án hoặc quyết định bị kháng nghị, xét xử giám đốc thẩm. Trong đó, kháng nghị giám đốc thẩm là hoạt động quan trọng nhất, vì không có kháng nghị giám đốc thẩm thì cũng không có thủ tục giám đốc thẩm.