đặt vấn đề cho việc nghiên cứu, lí giải về trường hợp Vũ Bằng và vị trí của ông trong văn học Việt Nam hiện đại. Tóm lại, trong hơn sáu mươi năm (kể từ 1937- mốc thời gian nhà văn Khái Hưng viết phê bình Một mình trong đêm tối trên báo Phong hoá), Vũ Bằng và tác phẩm của ông đã được dư luận quan tâm với nhiều bài nghiên cứu đa dạng và phong phú. Tuy nhiên, việc nghiên cứu một cách hệ thống về con người và sự nghiệp Vũ Bằng để từ đó khẳng định vị trí của ông trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại vẫn còn ở phía trước. Trên cơ sở kế thừa và vận dụng thành quả của những người đi trước, chúng tôi tiếp tục nghiên cứu để bổ khuyết những công trình trước kia hầu làm sáng tỏ vị trí của Vũ Bằng trong nền văn học Việt Nam hiện đại.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Xuất phát từ đối tượng, phạm vi và mục đích nghiên cứu, chúng tôi sử dụng các phương pháp sau: 5.Phương pháp nghiên cứu lịch sử Vũ Bằng là nhà văn sống và viết qua nhiều giai đoạn lịch sử xã hội khác nhau. Ông lại là nhà văn đa tài, sáng tác nhiều thể loại. Không chỉ viết văn, ông còn viết báo và hoạt động chính trị xã hội. Cuộc đời sáng tạo và văn nghiệp của Vũ Bằng luôn gắn với những biến cố lịch sử dân tộc và tình hình chính trị xã hội của đất nước.
Vì vậy, khi nghiên cứu, không thể không có quan điểm lịch sử. Bởi vì quan điểm lịch sử coi trọng các nguyên tắc kế thừa như một tất yếu trong nhận thức về đối tượng, xét đối tượng trong quá trình hình thành và phát triển, trong những mối liên hệ với điều kiện lịch sử xã hội văn hoá cụ thể. Nghiên cứu văn nghiệp Vũ Bằng trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại theo quan điểm lịch sử cụ thể cũng có nghĩa là tìm hiểu quá trình sáng tác và cuộc đời của nhà văn trong quá trình lịch sử, phân tích những ảnh hưởng của xã hội, văn hoá, chính trị đến cuộc đời và văn nghiệp của ông, để từ đó có cơ sở xác định các chuẩn giá trị về vị trí của Vũ Bằng trong văn học Việt Nam hiện đại; có cái nhìn khách quan và khoa học hơn về những hạn chế cũng như những đóng góp của ông cho nền văn học dân tộc. Phương pháp nghiên cứu hệ thống – thi pháp học Vũ Bằng là một nhà văn từng gắn với nhiều mối quan hệ chính trị xã hội đa phương, đa chiều.
Không những thế, sự nghiệp sáng tác của ông cũng phong phú và đa dạng. Vũ Bằng không chỉ là nhà văn, nhà báo mà còn là nhà biên khảo, nhà nghiên cứu. Ông viết nhiều thể loại: truyện, tiểu thuyết, bút kí, hồi kí, phóng sự, biên khảo… Vì vậy, việc vận dụng phương pháp hệ thống để xác lập các giá trị về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác và các tác phẩm cụ thể của Vũ Bằng, là việc làm có ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Bởi lẽ, chỉ trên cơ sở hệ thống hoá quá trình sáng tác của ông theo từng giai đoạn lịch sử, từng đặc trưng thể loại, từng tư tưởng chủ đề, từng cảm hứng sáng 16 tạo…, chúng ta mới có cơ sở để đánh giá một cách khoa học và khách quan vị trí của ông trong nền văn học hiện đại nước nhà.
Tác phẩm văn học là kết quả sáng tạo của nhà văn, là “một cấu trúc thẩm mĩ với một kiểu tổ chức độc đáo, bao gồm các yếu tố thuộc về ngôn từ, hình tượng, kết cấu – thể loại và tư tưởng” [250, tr. Do đó, nghiên cứu tác phẩm cụ thể, xem tác phẩm văn học như một chỉnh thể, một hệ thống và khai thác, khám phá ý nghĩa, giá trị, mối quan hệ của các yếu tố tạo nên cấu trúc tác phẩm; phát hiện vẻ đẹp, sức sống của tác phẩm là cách tiếp cận khoa học và thuyết phục. Bởi lẽ từ đó, người đọc tìm ra những tìm tòi, sáng tạo của nhà văn và nhận ra cảm hứng, tư tưởng mà nhà văn muốn gửi gắm. Phương pháp nghiên cứu so sánh Xác định vị trí của Vũ Bằng trong lịch sử Việt Nam hiện đại thực chất cũng là đánh giá quá trình tiếp nhận tác phẩm của ông.
Đây cũng là một phương diện của hoạt động tiếp nhận văn học nên tùy thuộc rất nhiều vào tầm đón đợi của người đọc. Thế nên, việc đối sánh sự tiếp nhận của công chúng cũng như của các nhà nghiên cứu phê bình về cuộc đời và sự nghiệp văn học của Vũ Bằng qua các thời điểm lịch sử, các giai đoạn xã hội là một việc làm thể hiện tư duy khoa học và thực tiễn trong việc nghiên cứu văn học. Không những thế, bản thân cuộc đời và văn nghiệp Vũ Bằng là quá trình hình thành và phát triển trong sự vận động của lịch sử văn học dân tộc với nhiều biến cố xã hội, nhiều trào lưu, khuynh hướng sáng tác khác nhau. Do vậy, việc đối sánh văn nghiệp của ông với văn nghiệp của các nhà văn cùng thời, cũng như các thế hệ nhà văn trước và sau ông qua các thời kì, thiết nghĩ cũng là một việc làm có ý nghĩa khoa học để xác định đúng vị trí của ông trong tiến trình vận động và phát triển của văn học Việt Nam hiện đại.
Vì vậy, cùng với phương pháp lịch sử, phương pháp hệ thống, phương pháp so sánh cũng được chúng tôi vận dụng để nghiên cứu đề tài. Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng một số phương pháp bổ trợ khác như phân tích, tổng hợp, thống kê… 17 6. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN Đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu về Vũ Bằng, trong đó, Vũ Bằng bên trời thương nhớ của Văn Giá được xem là công trình nghiên cứu tương đối toàn diện. Nhưng với tác giả, đây mới chỉ là công trình bước đầu nghiên cứu, nhằm phác họa gương mặt văn học của Vũ Bằng.
Theo Văn Giá, “để trả lời cho được câu hỏi: tầm vóc và vị trí của Vũ Bằng trong nền văn học Việt Nam hiện đại thực sự như thế nào, chắc chắn cần phải có thời gian và nhất là sự chung góp của nhiều người trong giới nghiên cứu phê bình văn học và độc giả” [240, tr. Những yêu cầu này đã gợi mở cho việc nghiên cứu của chúng tôi: tìm hiểu cuộc đời hoạt động và sự nghiệp sáng tác của Vũ Bằng một cách hệ thống để khẳng định vị trí của nhà văn trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Khi nghiên cứu tác giả Vũ Bằng, chúng tôi thống nhất với quan niệm: “Trình bày một tác giả mà giai đoạn nào, đề tài nào, thể loại nào cũng sàn sàn như nhau chắc là chưa nhận ra con đường thật sự của tài năng họ” [323, tr. Vũ Bằng là một nhà văn và cũng là một nhà báo.
Ông viết về nhiều đề tài và cũng là người có khả năng chiếm lĩnh nhiều thể loại. Tuy nhiên, không phải ở đề tài nào và ở thể loại nào tài năng Vũ Bằng cũng được bộc lộ. Qua khảo sát trên bình diện khái quát (hoàn cảnh lịch sử, tình hình văn học,) và trên bình diện cụ thể (tiểu sử và văn nghiệp, tình yêu văn hoá dân tộc và các sáng tác kí), luận án góp phần làm rõ phạm vi hoạt động và những đóng góp của Vũ Bằng, khẳng định vị trí của ông trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại; đem lại cho người đọc một cái nhìn toàn diện về Vũ Bằng. Đây là những điểm mới mà luận án chúng tôi hướng đến khi nghiên cứu đề tài.
Mặt khác, trong quá trình thu thập tư liệu, chúng tôi tìm thấy nhiều sáng tác của Vũ Bằng mà trong công trình trước đây của Văn Giá, Tuyển tập Vũ Bằng, Toàn tập Vũ Bằng chưa có. Chúng tôi xem đây cũng là đóng góp mới của luận án. Luận án có thể được sử dụng như một chuyên đề giảng dạy về tác gia văn học Việt Nam hiện đại; phục vụ công tác nghiên cứu và giảng dạy bộ môn văn học trong nhà trường các cấp. CẤU TRÚC LUẬN ÁN Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận án gồm ba chương: Chương 1: Nhà văn Vũ Bằng qua ba chặng đường hoạt động Chương 2: Tình yêu văn hoá dân tộc - Cảm hứng chủ đạo trong sáng tác của Vũ Bằng Chương 3: Đặc điểm sáng tác văn chương của Vũ Bằng 19 NỘI DUNG CHƯƠNG 1 NHÀ VĂN VŨ BẰNG QUA BA CHẶNG ĐƯỜNG HOẠT ĐỘNG Từ cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, văn học Việt Nam bắt đầu quá trình hiện đại hoá.
Hoạt động sáng tác của nhà văn, sự tồn tại và phát triển của tác phẩm, việc tiếp nhận của công chúng… là những phương diện thể hiện tính hiện đại của văn học. Bởi lẽ, “hiện đại hoá trong văn học thực chất là quá trình đổi mới của một nền văn học” [346, tr. Là một nhà văn, Vũ Bằng không thể vượt thoát ra khỏi hoàn cảnh lịch sử xã hội mà mình đang sống để sáng tác. Hơn nữa, ông lại là nhà văn có số phận khá đặc biệt, vừa sáng tác như một nhà văn chuyên nghiệp; lại vừa dùng văn chương như một vỏ bọc cần thiết để thực thi nhiệm vụ cách mạng với tư cách của một nhà tình báo.
Vì vậy, có thể nói, Vũ Bằng là một nhà văn có số phận đặc biệt mà cuộc đời luôn bị quy định bởi hoàn cảnh lịch sử. Hoạt động sáng tác của ông chịu sự chi phối của lịch sử văn học và chịu ảnh hưởng từ những biến động của chính trị xã hội. Và ngược lại, chính hoạt động nhiều mặt và số phận đặc biệt của ông cũng là một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử văn học hiện đại. Văn nghiệp của Vũ Bằng là một giá trị không thể phủ nhận trong lịch sử văn học hiện đại của dân tộc và vị trí của ông trên văn đàn cần được khẳng định.Cuộc sống và hoạt động những năm trước 1945 1.Cuộc sống những năm trước 1945 Những năm trước 1945, Vũ Bằng sống cuộc đời của một thanh niên sôi nổi, đầy khát khao nhưng cũng nhiều lầm lạc.
Vũ Bằng tên thật là Vũ Đăng Bằng. Ông sinh ngày mùng 3 tháng 6 năm 1913 tại Hà Nội. Bình tro thi hài ông ở chùa Vĩnh Nghiêm ghi năm sinh là 1913. Trên thực tế, ngoài công trình nghiên cứu của Thế Phong, Văn Giá và Từ điển văn học xác định Vũ Bằng sinh năm 1913; các bài viết trên sách báo đều cho rằng Vũ Bằng sinh năm 1914.