Khám Phá Văn Hóa Nam Bộ Qua Tác Phẩm Của Phi Vân

Tài liệu nghiên cứu Văn hóa và con người nam bộ trong văn xuôi nghệ thuật của phi vân, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Văn Học
• Đề tài: Khám Phá Văn Hóa Nam Bộ Qua Tác Phẩm Của Phi Vân
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Lịch sử vấn đề
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận văn
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1. Bối cảnh lịch sử xã hội
• 1.2. Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Phi Vân
• 2. CHƯƠNG 2: VĂN HÓA NAM BỘ TRONG SÁNG TÁC CỦA PHI VÂN
• 2.1. Không gian sông nước ruộng đồng trong sáng tác của Phi Vân
• 2.2. Những tập tục tín ngưỡng còn đọng lại
• 2.3. Những biến đổi trong loại sống giữa buổi giao thời
• 2.4. Âm vang những giai điệu trên vùng đất mới
• 3. CHƯƠNG 3: CON NGƯỜI NAM BỘ TRONG SÁNG TÁC CỦA PHI VÂN
• 3.1. Con người “hiền như đất cúc”
• 3.2. Con người nhân ái, nghĩa tình
• 3.3. Con người phóng khoáng, tài tử
• 3.4. Con người ngang tàng nghĩa khí
• THƯ MỤC THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khám Phá Văn Hóa Nam Bộ Qua Phi Vân

Văn học Nam Bộ những năm 40 của thế kỷ XX ghi dấu ấn đậm nét của nhà văn Phi Vân. Các tác phẩm của ông tập trung vào đề tài nông thôn, khắc họa nỗi thống khổ và không khí ngột ngạt của vùng quê Nam Bộ dưới chế độ thực dân nửa phong kiến. Đọc Phi Vân, người đọc cảm nhận được sự chân thực, sống động về đời sống thôn quê, với những tập tục dị đoan lỗi thời và nạn áp bức bóc lột của địa chủ, hương chức. Phi Vân nhận thấy sự vắng bóng của người dân phương Nam trong văn chương, đặc biệt là những người dân đồng ruộng "sằn dã quê mùa nơi tận cùng mũi đất của bán đảo Đông Dương". Vì thế, ông đã viết về họ như một trách nhiệm cao cả. Dù số lượng tác phẩm không nhiều, nhưng thể hiện sự hiểu biết sâu sắc, tấm lòng cảm thông chân thành và nỗi xót xa của nhà văn về đời sống người dân nông thôn Nam Bộ.

1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Xã Hội Ảnh Hưởng Đến Tác Phẩm Phi Vân

Nam Bộ thời kỳ Phi Vân sáng tác chịu sự đô hộ của Pháp, với nhiều biến động về kinh tế, xã hội. Kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, người dân sống bằng nghề làm ruộng. Thực dân Pháp khai thác tài nguyên, bóc lột nhân công, khiến đời sống người dân nghèo khó, đói rách. Chính sách điền địa bất công, tô thuế cao là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Tác phẩm của Phi Vân phản ánh chân thực bối cảnh lịch sử này, ghi lại những khó khăn, vất vả của người dân Nam Bộ.

1.2. Phong Cách Viết Độc Đáo Của Phi Vân Về Văn Hóa Miền Tây

Phong cách viết của Phi Vân chân thực, sống động, vừa bi thương vừa hài hước, khiến người đọc vừa cười vừa khóc. Ông xây dựng tâm lý nhân vật không bằng phân tích trực diện mà thông qua phác họa ngắn gọn hình dáng, cử chỉ, lời nói. Tình yêu đôi lứa được khai thác tinh tế từ cái liếc xéo, khuôn mặt đỏ rần, lời nói cộc lốc, giọt nước mắt long lanh. Lời văn thuần chất Nam Bộ, bật lên bản sắc riêng của con người, vùng đất. Phi Vân được xem là một Nam Cao, một Ngô Tất Tố của miền Nam, với chất liệu và bút pháp rất miền Nam.

II. Vấn Đề Thiếu Nghiên Cứu Sâu Về Tác Phẩm Của Phi Vân

Trong thời chiến tranh, sự tồn vong của đất nước là cực kỳ quan trọng, vì thế các nhà nghiên cứu không có điều kiện dõi theo hết tất cả các nhà văn trong vùng bị tạm chiếm, nhất là các tác giả sống và viết vào những thời điểm quá khứ tương đối xa. Tác phẩm của Phi Vân cũng nằm trong tình trạng đó, dù ít nhiều ông cũng có đóng góp thực sự trong tiến trình văn học dân tộc, đặc biệt là mảng văn học Nam Bộ. Giờ đây, đất nước hoàn toàn thống nhất thì việc góp nhặt từng trang viết của các nhà văn, trong đó có Phi Vân, là cần thiết. Hiện nay, nhìn văn học dưới góc độ văn hóa là một xu hướng được các nhà nghiên cứu văn học Việt Nam cũng như thế giới quan tâm. Tác phẩm văn học là công trình sáng tạo của nhà văn, luôn mang đậm dấu ấn văn hóa của thời đại nhà văn đang sống. Cho nên, nhìn văn học dưới góc độ văn hóa sẽ mang tính lịch sử cụ thể, tránh được tình trạng phiến diện, chủ quan áp đặt. Ngược lại, muốn nhìn một nền văn hóa ở một thời điểm nào đó trong quá khứ, ta có thể dựa vào tác phẩm văn học, vì tác phẩm văn học, sự kiện văn học chính là một loại chứng tích văn hóa.

2.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Về Phi Vân Và Văn Học Nam Bộ

Nghiên cứu về Phi Vân còn hạn chế do chiến tranh và điều kiện lịch sử. Tên tuổi ông thường chỉ tồn tại trong ký ức một số người có tuổi. Tuy nhiên, trước và sau ngày đất nước thống nhất, vẫn có một số bài viết về nhà văn Nam Bộ này. Các bài viết thường tập trung vào giới thiệu tiểu sử tác giả, nhận định về nội dung và nghệ thuật tác phẩm, chưa khai thác hết giá trị khác. Đặc biệt, chưa có công trình nghiên cứu về vấn đề văn hóa và con người trong tác phẩm Phi Vân.

2.2. Giá Trị Văn Hóa Và Lịch Sử Trong Tác Phẩm Phi Vân

Tác phẩm của Phi Vân ghi lại phong tục, tập quán, con người vùng đất phía cực Nam Tổ quốc một cách chân thực. Ông dẫn người đọc đi trong cảnh ngộ những ngày xưa cũ còn áp bức nô lệ, nhưng đi đâu ông cũng đem theo sinh khí, tiếng cười. Đằng sau những cảnh ngộ, những cuộc đời đó, người đọc phát hiện ra tấm lòng chân thành của tác giả. Lời văn thuần chất Nam Bộ, bật lên bản sắc riêng của con người, vùng đất. Các sáng tác của Phi Vân có nhiều giá trị văn liệu, thể hiện sự hiểu biết sâu sắc của tác giả về nông thôn, thói tục miền Nam.

III. Phương Pháp Phân Tích Văn Hóa Nam Bộ Trong Tác Phẩm

Luận văn sử dụng phương pháp hệ thống để có cái nhìn cụ thể, logic về văn hóa và con người Nam Bộ. Toàn bộ sáng tác văn xuôi nghệ thuật của Phi Vân được xem như một hệ thống xuyên suốt, từ đó nhận ra mối liên hệ nội tại giữa các bộ phận, các yếu tố trong từng tác phẩm; mối liên hệ giữa tác phẩm với toàn bộ sáng tác của nhà văn mà phân tích, khái quát nhằm làm rõ vấn đề. Phương pháp so sánh, đối chiếu được sử dụng để so sánh sáng tác của Phi Vân với sáng tác của một số nhà văn cùng thời cũng như lịch đại, nhất là các nhà văn cùng viết về đề tài nông thôn như Phi Vân. Đối chiếu với đời sống văn hóa và con người trong thực tế để thấy được những nét hiện thực về văn hóa và con người Nam Bộ trong tác phẩm nghệ thuật của Phi Vân.

3.1. Phương Pháp Hệ Thống Để Nghiên Cứu Văn Hóa Nam Bộ

Phương pháp hệ thống giúp người viết xem toàn bộ các sáng tác văn xuôi nghệ thuật của Phi Vân như một hệ thống xuyên suốt. Từ đó, nhận ra mối liên hệ nội tại giữa các bộ phận, các yếu tố trong từng tác phẩm. Mối liên hệ giữa tác phẩm với toàn bộ sáng tác của nhà văn được phân tích, khái quát nhằm làm rõ vấn đề. Cách tiếp cận này giúp có cái nhìn toàn diện và sâu sắc về văn hóa Nam Bộ trong tác phẩm của Phi Vân.

3.2. So Sánh Đối Chiếu Tác Phẩm Phi Vân Với Các Tác Giả Khác

So sánh sáng tác của Phi Vân với sáng tác của một số nhà văn cùng thời cũng như lịch đại, nhất là các nhà văn cùng viết về đề tài nông thôn như Phi Vân. Đối chiếu với đời sống văn hóa và con người trong thực tế để thấy được những nét hiện thực về văn hóa và con người Nam Bộ trong tác phẩm nghệ thuật của Phi Vân. Điều này giúp làm nổi bật những đặc điểm riêng biệt và đóng góp của Phi Vân trong việc phản ánh văn hóa Nam Bộ.

IV. Ứng Dụng Văn Hóa Nam Bộ Trong Đồng Quê Dân Quê Tình Quê

Đối tượng khảo sát chủ yếu của đề tài luận văn là bộ ba tác phẩm của Phi Vân: Đồng Quê, Dân Quê và Tình Quê. Qua các tác phẩm của Phi Vân, luận văn sẽ đi vào tìm hiểu các biểu hiện văn hóa cũng như những đặc điểm tính cách con người mang bản sắc đặc thù của vùng Tây Nam Bộ, nơi cực Nam của Tổ quốc. Các tác phẩm này là nguồn tư liệu quý giá để khám phá và phân tích văn hóa Nam Bộ trong giai đoạn lịch sử cụ thể. Phi Vân đã tái hiện một cách chân thực và sinh động đời sống, phong tục, tập quán của người dân Nam Bộ thông qua những câu chuyện và nhân vật gần gũi.

4.1. Không Gian Sông Nước Ruộng Đồng Trong Tác Phẩm Phi Vân

Không gian sông nước, ruộng đồng là một phần không thể thiếu trong văn hóa Nam Bộ và được Phi Vân miêu tả một cách chân thực trong các tác phẩm của mình. Những dòng sông, con rạch, cánh đồng lúa bát ngát không chỉ là bối cảnh mà còn là nơi diễn ra các hoạt động sinh hoạt, sản xuất của người dân. Phi Vân đã khắc họa một cách sinh động mối quan hệ gắn bó giữa con người và thiên nhiên, giữa cuộc sống và môi trường xung quanh.

4.2. Tập Tục Tín Ngưỡng Truyền Thống Trong Văn Hóa Nam Bộ

Các tập tục, tín ngưỡng truyền thống là một phần quan trọng của văn hóa Nam Bộ và được Phi Vân phản ánh trong các tác phẩm của mình. Những lễ hội, nghi thức cúng bái, phong tục cưới hỏi, ma chay... được miêu tả một cách chi tiết và sinh động. Phi Vân đã cho thấy sự ảnh hưởng của các tín ngưỡng dân gian đến đời sống tinh thần của người dân Nam Bộ, đồng thời cũng ghi lại những biến đổi trong lối sống giữa buổi giao thời.

V. Kết Quả Đóng Góp Của Phi Vân Cho Văn Học Nam Bộ

Luận văn góp phần tìm hiểu thêm về Phi Vân, một nhà văn - nhà báo đáng trân trọng của vùng đất Nam Bộ. Việc nghiên cứu các sáng tác của Phi Vân, cũng như các sáng tác của các nhà văn Nam Bộ khác, là một sự bổ khuyết cần thiết làm cho diện mạo văn học nước nhà được thêm toàn diện, đầy đủ và phong phú. Trong tình hình đất nước đang tiến lên hội nhập với thế giới, dù muốn hay không, chúng ta chấp nhận một sự giao lưu sâu đậm cần thiết nhưng phức tạp trên mọi phương diện. Nếu không khéo chúng ta sẽ dễ dàng bị đánh mất chính mình. Vì hội nhập không phải là hòa tan. Cho nên, sống chung mà không bị triệt tiêu là một bản lĩnh. Vấn đề bản sắc văn hóa trở nên hết sức quan trọng trong tình hình hiện nay.

5.1. Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Nam Bộ

Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Nam Bộ, chúng ta cần hiểu rõ bản sắc văn hóa của mình, cả trong hiện tại và quá khứ. Nghiên cứu về văn hóa và con người Nam Bộ trong văn xuôi nghệ thuật của Phi Vân chính là để chúng ta tự hiểu mình, biết được những chỗ mạnh, những chỗ yếu của mình để khắc phục sửa đổi, tiếp biến và tiến bộ. Các tác phẩm của Phi Vân, với những giá trị nổi trội, sẽ là một tài liệu lịch sử sống động và vô cùng quý giá.

5.2. Tác Phẩm Phi Vân Tài Liệu Lịch Sử Sống Động Về Nam Bộ

Về mặt thực tiễn, việc nghiên cứu nội dung các tác phẩm của Phi Vân sẽ giúp chúng ta có điều kiện nhìn lại phong tục, tập quán, lề lối sinh hoạt của xã hội Nam Bộ trong những năm đầu của thế kỷ XX mà lịch sử không thể ghi nhận hết. Tác phẩm Phi Vân không chỉ là những trang văn mà còn là những thước phim quay chậm về một giai đoạn lịch sử, về cuộc sống của những con người bình dị nhưng giàu lòng yêu thương và nghị lực.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Phi Vân Và Văn Hóa

Nghiên cứu về Phi Vân và văn hóa Nam Bộ cần được tiếp tục và mở rộng trong tương lai. Cần có những công trình nghiên cứu chuyên sâu hơn về các khía cạnh khác nhau trong tác phẩm của Phi Vân, như: ảnh hưởng của văn hóa Pháp đến sáng tác của ông, mối quan hệ giữa Phi Vân và các nhà văn Nam Bộ khác, giá trị của Phi Vân trong việc bảo tồn và phát huy văn hóa Nam Bộ. Đồng thời, cần có những hoạt động quảng bá, giới thiệu tác phẩm của Phi Vân đến đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

6.1. Mở Rộng Nghiên Cứu Về Các Khía Cạnh Khác Của Phi Vân

Cần mở rộng nghiên cứu về các khía cạnh khác của Phi Vân, như ảnh hưởng của văn hóa Pháp đến sáng tác của ông, mối quan hệ giữa Phi Vân và các nhà văn Nam Bộ khác, giá trị của Phi Vân trong việc bảo tồn và phát huy văn hóa Nam Bộ. Điều này sẽ giúp có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về sự nghiệp văn chương của Phi Vân và đóng góp của ông cho văn học Nam Bộ.

6.2. Quảng Bá Tác Phẩm Phi Vân Đến Thế Hệ Trẻ

Cần có những hoạt động quảng bá, giới thiệu tác phẩm của Phi Vân đến đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Điều này có thể được thực hiện thông qua các chương trình giáo dục, các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, các phương tiện truyền thông... Việc giới thiệu tác phẩm Phi Vân đến thế hệ trẻ sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về văn hóa Nam Bộ và trân trọng những giá trị truyền thống của dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MUÏC LUÏC MÔÛ ÑAÀU 1. Lí do choïn ñeà taøi. Lòch söû vaán ñeà. Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu.

Phöông phaùp nghieân cöùu. Ñoùng goùp cuûa luaän vaên. Caáu truùc cuûa luaän vaên. 9 CHÖÔNG 1: GIÔÙI THIEÄU CHUNG.

Boái caûnh lòch söû xaõ hoäi. Cuoäc ñôøi vaø söï nghieäp saùng taùc cuûa Phi Vaân. 25 CHÖÔNG 2: VAÊN HOÙA NAM BOÄ TRONG SAÙNG TAÙC CUÛA PHI VAÂN. Khoâng gian soâng nöôùc ruoäng ñoàng trong saùng taùc cuûa Phi Vaân 35 2.

Nhöõng taäp tuïc tín ngöôõng coøn ñoïng laïi. Nhöõng bieán ñoåi trong loái soáng giöõa buoåi giao thôøi. AÂm vang nhöõng giai ñieäu treân vuøng ñaát môùi. 62 CHÖÔNG 3: CON NGÖÔØI NAM BOÄ TRONG SAÙNG TAÙC CUÛA PHI VAÂN.

Con ngöôøi “hieàn nhö ñaát cuïc”. Con ngöôøi nhaân aùi, nghóa tình. Con ngöôøi phoùng khoaùng, taøi töû. Con ngöôøi ngang taøng nghóa khí.

111 THÖ MUÏC THAM KHAÛO. 115 1 MÔÛ ÑAÀ U 1- LÍ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI Vaøo khoaûng nhöõng naêm 40 cuûa theá kæ XX, Phi Vaân laø moät trong nhöõng nhaø vaên ñöôïc nhieàu ñoäc giaû yeâu thích, khoâng chæ trong Nam maø coøn treân phaïm vi caû nöôùc, bôûi taùc phaåm oâng coù nhieàu neùt ñaëc saéc. Haàu heát caùc saùng taùc cuûa Phi Vaân ñeàu höôùng veà ñeà taøi noâng thoân, ñieàu ñoù theå hieän roõ ngay treân caùc töïa ñeà : Ñoàng queâ, Daân queâ, Tình queâ, Coâ gaùi queâ, Nhaø queâ trong khoùi löûa. Vì theá, beân caïnh Hoà Bieåu Chaùnh, Sôn Nam, Bình Nguyeân Loäc …, Phi Vaân ñaõ goùp phaàn phôi baøy nhöõng noãi thoáng khoå, mieâu taû khoâng khí ngoät ngaït cuûa vuøng ñoàng queâ Nam boä, cuï theå laø Taây Nam boä vaøo nhöõng naêm thaùng döôùi cheá ñoä thöïc daân nöûa phong kieán tröôùc Caùch maïng.

Ñoïc Phi Vaân, ta coù caûm giaùc nhö ñang ñi giöõa nhöõng laøng queâ thoân xoùm xa xoâi heûo laùnh sau luõy tre, beân raëng döøa vaø ñöôïc gaëp nhöõng ngöôøi daân queâ chaát phaùc gaàn nhö coå loã, vôùi nhöõng taäp tuïc dò ñoan loãi thôøi. Ñôøi soáng ôû nhöõng nôi naøy quaù cöïc nhoïc, quaù toái taêm vôùi naïn ñieàn chuû boùc loät, höông chöùc loäng quyeàn. Nhaø vaên ñaõ daãn ngöôøi ñoïc trôû veà vôùi quaù khöù daân toäc baèng nhöõng caâu chuyeän cuï theå ñöôïc nhaøo naën bôûi buùt phaùp chaân thöïc, soáng ñoäng, vöøa mang tính bi thöông vöøa pha laãn chaát haøi höôùc khieán ngöôøi ñoïc ñang cöôøi boãng ngheïn ngaøo tuoân rôi nöôùc maét. Cho neân, ngöôøi ñoïc khoù laãn Phi Vaân vôùi moät taùc giaû naøo khaùc cuøng thôøi.

Phi Vaân nghó ngöôøi daân phöông Nam coøn vaéng boùng trong vaên chöông, nhaát laø nhöõng ngöôøi daân ñoàng ruoäng “saèn daõ queâ muøa nôi taän cuøng muõi ñaát cuûa baùn ñaûo Ñoâng Döông”. Vì theá, oâng ñaõ vieát veà hoï nhö moät traùch nhieäm cao caû 2 cuûa mình. Tuy soá löôïng taùc phaåm khaù khieâm toán, nhöng trong ñoù theå hieän söï hieåu bieát tinh töôøng, taám loøng caûm thoâng chaân thaønh, yeâu thöông ñaèm thaém cuøng noãi xoùt xa cuûa nhaø vaên veà ñôøi soáng ngöôøi daân noâng thoân Nam boä. Trong thôøi chieán tranh, söï toàn vong cuûa ñaát nöôùc laø cöïc kì quan troïng, vì theá caùc nhaø nghieân cöùu khoâng coù ñieàu kieän doõi theo heát taát caû caùc nhaø vaên trong vuøng bò taïm chieám, nhaát laø caùc taùc giaû soáng vaø vieát vaøo nhöõng thôøi ñieåm quaù khöù töông ñoái xa.

Taùc phaåm cuûa Phi Vaân cuõng naèm trong tình traïng ñoù, duø ít nhieàu oâng cuõng coù ñoùng goùp thöïc söï trong tieán trình vaên hoïc daân toäc, ñaëc bieät laø maûng vaên hoïc Nam boä. Giôø ñaây, ñaát nöôùc hoaøn toaøn thoáng nhaát thì vieäc goùp nhaët töøng trang vieát cuûa caùc nhaø vaên, trong ñoù coù Phi Vaân, laø caàn thieát. Hieän nay, nhìn vaên hoïc döôùi goùc ñoä vaên hoùa laø moät xu höôùng ñöôïc caùc nhaø nghieân cöùu vaên hoïc Vieät Nam cuõng nhö theá giôùi quan taâm. Taùc phaåm vaên hoïc laø coâng trình saùng taïo cuûa nhaø vaên, luoân mang ñaäm daáu aán vaên hoùa cuûa thôøi ñaïi nhaø vaên ñang soáng.

Cho neân, nhìn vaên hoïc döôùi goùc ñoä vaên hoùa seõ mang tính lòch söû cuï theå, traùnh ñöôïc tình traïng phieán dieän, chuû quan aùp ñaët. Ngöôïc laïi, muoán nhìn moät neàn vaên hoùa ôû moät thôøi ñieåm naøo ñoù trong quaù khöù, ta coù theå döïa vaøo taùc phaåm vaên hoïc, vì taùc phaåm vaên hoïc, söï kieän vaên hoïc chính laø moät loaïi chöùng tích vaên hoùa. Do ñoù, nghieân cöùu caùc saùng taùc Phi Vaân cuõng laø moät caùch ñeå chuùng ta nhìn laïi vaên hoùa vaø con ngöôøi Nam boä trong thôøi kì lòch söû ñaõ qua moät caùch thieát thöïc. 2- LÒCH SÖÛ VAÁN ÑEÀ Noâng thoân khoâng phaûi laø ñeà taøi xa laï trong vaên hoïc Vieät Nam, vì Vieät Nam laø ñaát nöôùc noâng nghieäp, ña soá ngöôøi Vieät soáng baèng ngheà noâng hoaëc neáu 3 khoâng cuõng lieân quan tôùi ngheà noâng.

Cho neân, moät taùc phaåm phaûn aùnh ñôøi soáng ngöôøi Vieät khoù taùch rôøi khung caûnh noâng thoân. Coù theå noùi noâng thoân ñaõ trôû thaønh ñoái töôïng phaûn aùnh chuû yeáu trong caùc taùc phaåm vaên hoïc nöôùc ta töø tröôùc tôùi nay. Nhieàu nhaø vaên Vieät Nam ñaõ höôùng ngoøi buùt cuûa mình ñeå khaùm phaù, phaân tích noâng thoân treân moïi khía caïnh. Chaúng haïn, töø bình dieän ñaïo ñöùc coù Hoà Bieåu Chaùnh; töø bình dieän xaõ hoäi-giai caáp thí coù Ngoâ Taát Toá, Nguyeãn Coâng Hoan, Nam Cao, Vuõ Troïng Phuïng ; töø bình dieän phong tuïc nhö Toâ Hoaøi, Kim Laân, Traàn Tieâu, Buøi Hieån, Thanh Tònh.

Tuy nhieân, höôùng veà ñôøi soáng noâng thoân Nam boä, beân caïnh moät soá nhaø vaên : Sôn Nam, Bình Nguyeân Loäc, Thaåm Theä Haø … thì Phi Vaân laø caây buùt khoâng theå khoâng keå ñeán. OÂng sinh ra, lôùn leân taïi mieàn Taây Nam boä, vuøng Caø Mau - Baïc Lieâu, roài laïi vieát veà nôi chính mình ñaõ soáng. Cho neân, nhöõng trang vieát cuûa Phi Vaân luoân ñaày nhöõng kæ nieäm, nhöõng taâm traïng vôùi nhöõng chaát lieäu chaân thöïc, coäng theâm caùi taøi keå chuyeän coù duyeân, haáp daãn, töø ñoù taïo neân moät phong caùch Phi Vaân ñoäc ñaùo. Nhö ñaõ noùi, do chieán tranh keùo daøi, neân nhaø vaên Phi Vaân ít coù ñieàu kieän ñöôïc nhaéc ñeán.

Thöôøng teân tuoåi oâng chæ toàn taïi trong kí öùc moät soá ngöôøi coù tuoåi. Tuy nhieân, tröôùc vaø sau ngaøy ñaát nöôùc thoáng nhaát, ñaây ñoù vaãn coù moät soá baøi vieát veà nhaø vaên Nam boä naøy. Nguyeãn Vaên Xuaân trong taäp khaûo luaän Khi nhöõng löu daân trôû laïi, naêm 1967, coù nhaéc ñeán Phi Vaân : “Trong soá caùc nhaø vaên coù coâng lôùn vôùi caùc thôøi kì naøy, toâi tieác nhaát laø Phi Vaân. Taïi sao coù theå vieát moät quyeån coù giaù trò nhö Ñoàng queâ (giaù trò tieåu thuyeát vaø phoùng söï thaät lôùn, nhaát laø thôøi aáy), oâng khoâng tieáp tuïc ngoøi buùt cuûa mình.

Phaûi noùi laø oâng laøm soáng ñoäng ngoân töø mieàn Nam hôn Hoà Bieåu Chaùnh maø loái keå chuyeän linh hoaït, moâ taû nhaân vaät ñoäc ñaùo, ñoái thoaïi sinh ñoäng …, oâng cuõng vöôït haún nhaø vaên naøy khaù xa, xa hôn caû söï hieåu bieát veà noâng 4 thoân, thoùi tuïc mieàn Nam nhieàu. Hình nhö toâi chöa ñoïc moät nhaø vaên mieàn Nam naøo coù ñuû maët taøi hoa, giaûn dò, nhieät thaønh vaø saâu saéc nhö oâng. Nhöng tieác laø oâng vieát quaù ít. Neáu oâng phaùt trieån roäng raõi baèng chöøng möôi taùc phaåm, oâng ñaõ naâng vaên chöông mieàn Nam leân moät böôùc cao, xöùng ñaùng laø keû keá tuïc söï nghieäp lôùn lao cuûa Hoà Bieåu Chaùnh tröôùc 1932 vaø laø keû môû ñöôøng cho theá heä 1945-1954 nöõa laø khaùc.

Quyeån Ñoàng queâ coù moät soá vaên lieäu ñeán nay coøn giaù trò raát lôùn”.113] Ñaùnh giaù taùc phaåm Ñoàng queâ nhaân saùch naøy ñöôïc taùi baûn laàn thöù saùu, nhaø vaên Anh Ñöùc vieát : “… Phi Vaân hoïc trong nhaø tröôøng thôøi thuoäc Phaùp. OÂng coù voán vaên hoùa kieán thöùc nhaát ñònh, vaø chaéc chaén caùc taùc phaåm öu tuù cuûa neàn vaên hoïc Phaùp, oâng ñeàu ñöôïc hoïc, ñöôïc ñoïc. Ñoái vôùi nhöõng ai khoâng caàm buùt thì khoâng noùi, nhöng ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ít nhieàu chòu aûnh höôûng ít nhieàu cuûa neàn vaên hoïc aáy maø veà sau naøy laøm ngheà caàm buùt thì söï aûnh höôûng loä ra trong saùng taùc laø söï thöôøng thaáy. Vaäy maø ôû Phi Vaân, ñieàu ñaùng ngaïc nhieân laø ta raát khoù thaáy.

Theo toâi thì oâng ñaõ chòu aûnh höôûng, ñaõ ruùt ra raát nhieàu thöù, nhöng ñeán luùc oâng laøm ra caùi thöù cuûa oâng thì oâng bieán hoùa heát, khoâng ñeå laïi chuùt daáu veát. Ñoù chính laø baûn lónh cuûa oâng. Baûn lónh naøy ñöôïc theå hieän heát söùc roõ reät trong “Ñoàng queâ”, töø moät phoùng söï ngaén tôùi moät tieåu thuyeát vöøa. ÔÛ töøng trang töøng chöõ, ñaâu ñaâu ta cuõng baét gaëp lôøi aên tieáng noùi thuaàn chaát Nam boä, ñaâu ñaâu cuõng baät leân baûn saéc, tính caùch rieâng cuûa con ngöôøi, vuøng ñaát, ñaëc bieät vuøng Caø Mau, Raïch Giaù, laø vuøng ñaát môùi khai phaù, laø nôi oâng sinh ra, soáng nhieàu ôû ñoù vaø am hieåu tinh töôøng” [84, tr.

Baøi vieát cuûa nhaø vaên Anh Ñöùc, duø chæ döøng laïi taùc phaåm Ñoàng queâ, nhöng coù theå xem nhö moät nhaän ñònh xaùc ñaùng chung veà caùc saùng taùc cuûa Phi Vaân. Trong baøi vieát cho Taäp vaên cuûa Ñoaøn Gioûi, nhaø thô Cheá Lan Vieân coù ñeà caäp Phi Vaân nhö sau : 5 “Nhôø caùc nhaø vaên Nam boä, chuùng ta ñaõ khaùm phaù, phaùt hieän ra mieàn Nam Toå quoác ta, khaùm phaù phaùt hieän ra chaát lieäu ñaõ laøm neân caùi mieàn ñaát “maùu thòt cuûa Vieät Nam” (…) Ñoïc caùc baøi vaên kia toâi vaãn thaáy xuùc ñoäng. Coù gì ôû ñaøng sau caùc chaát lieäu kia … Toâi muoán noùi ñoù laø taâm hoàn, ñoù laø taám loøng chaân thaønh cuûa taùc giaû. Caùi ñoù giuùp cho chaát lieäu ñi qua maø khoâng chìm khoâng tan raõ trong thôøi gian.

Taùc giaû vieát baèng traùi tim traàn maø mình phaûi ñoïc baèng traùi tim traàn (…) Nhôø coù Phi Vaân , taùc giaû Trao thaân con khæ moác – Ñoàng queâ coù in ôû Toång taäp Vaên hoïc Vieät Nam maø toâi ñöôïc bieát maûng soáng cuõ cuûa Nam boä raát laø ñaëc saéc! Theá nhöng chaû ñöôïc maáy nhaø pheâ bình nhaéc ñeán. Anh Ñöùc maùch cho toâi tìm ñoïc. Theo toâi ñoù laø moät Nam Cao, moät Ngoâ Taát Toá mieàn Nam, coù nhöõng chaát lieäu, buùt phaùp raát mieàn Nam, taøi lieäu vaø ñeà taøi ñeàu laáy thaúng töø ñaát ñai, truyeàn thoáng ôû ñaây ra…” [38, tr.15] Baøi vieát cuûa Nguyeãn Hueä Chi, trong Töø ñieån vaên hoïc boä môùi, giôùi thieäu töông ñoái ñaày ñuû veà noäi dung, hình thöùc caùc taùc phaåm Phi Vaân. Trong ñoù coù ñoaïn nhaän xeùt veà ngoøi buùt cuûa Phi Vaân nhö sau : “Coù theå noùi neùt rieâng ñaëc saéc cuûa ngoøi buùt Phi Vaân laø khaû naêng xaây döïng taâm lí nhaân vaät khoâng phaûi baèng söï phaân tích tröïc dieän chi li maø thoâng qua moät vaøi phaùc hoïa thaät ngaén goïn hình daùng, cöû chæ, lôøi noùi cuûa hoï.