Tiểu Thuyết Haruki Murakami Từ Góc Nhìn Văn Hóa

Khám phá luận văn thạc sĩ về tiểu thuyết Haruki Murakami từ góc nhìn văn hóa, phân tích sâu sắc các chủ đề và biểu tượng trong tác phẩm.

• Tác giả: Phạm Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Đức Ninh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận văn học
• Đề tài: Tiểu Thuyết Haruki Murakami Từ Góc Nhìn Văn Hóa
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.3. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ
• 0.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.5. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• 0.6. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. VỀ VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA HỌC
• 1.1.1. Quan hệ văn học - văn hóa
• 1.1.2. Tiếp cận văn học từ góc nhìn văn hóa
• 1.2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TIỂU THUYẾT HARUKI MURAKAMI TỪ PHƯƠNG DIỆN VĂN HÓA
• 1.2.1. Ở Việt Nam
• 1.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ HÌNH THÀNH CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRONG TIỂU THUYẾT CỦA HARUKI MURAKAMI
• 2.1. Bối cảnh Nhật Bản sau Thế chiến II
• 2.2. Những tiền đề tư tưởng xã hội
• 2.3. Truyền thống mỹ học Nhật Bản
• 2.4. Tây phương hóa đời sống vật chất và tinh thần
• 2.5. Những va đập văn hóa - tiền đề của những cơn khủng hoảng của cuộc sống hiện đại
• 2.6. Murakami và ảnh hưởng từ di sản văn hóa Âu Mỹ
• 2.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: HÌNH TƯỢNG THẨM MỸ TRONG TIỂU THUYẾT CỦA HARUKI MURAKAMI TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA
• 3.1. Nhân vật người trẻ tuổi – chủ thể văn hóa
• 3.2. Nhân vật kiếm tìm bản ngã
• 3.3. Nhân vật cô đơn
• 3.4. Nhân vật kiếm tìm tình yêu
• 3.5. Nhân vật ham muốn tình dục
• 3.6. Nhân vật kiếm tìm cái chết
• 3.7. Không gian vật thể
• 3.8. Không gian tâm tưởng
• 3.9. Không gian âm nhạc và ẩm thực phương Tây
• 3.10. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: MÃ VĂN HÓA TRONG TIỂU THUYẾT CỦA HARUKI MURAKAMI
• 4.1. Mã văn hóa trong các cổ mẫu
• 4.2. Nước và các dạng thức tồn tại của nước
• 4.3. Cái bóng – bản thể bị đánh mất
• 4.4. Cổ mẫu phức cảm Genji
• 4.5. Mã văn hóa trong các biểu tượng
• 4.6. Con quạ
• 4.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tiểu Thuyết Haruki Murakami Khám Phá Góc Nhìn Văn Hóa

Haruki Murakami, một trong những tác giả nổi bật của văn học Nhật Bản đương đại, đã tạo nên tiếng vang lớn trên toàn thế giới. Các tác phẩm của ông, đặc biệt là tiểu thuyết Haruki Murakami, không chỉ thu hút độc giả bởi cốt truyện độc đáo mà còn bởi sự hòa quyện giữa văn hóa Nhật Bản và ảnh hưởng từ phương Tây. Tuy nhiên, sáng tác của ông cũng gây ra nhiều tranh cãi. Luận án này khám phá tiểu thuyết của Murakami từ góc nhìn văn hóa, phân tích cách ông thể hiện các giá trị văn hóa truyền thống và hiện đại.

1.1. Tổng quan về sự nghiệp và phong cách Murakami

Murakami là một tác giả tiêu biểu của văn học Nhật Bản đương đại, được biết đến với phong cách viết độc đáo kết hợp giữa yếu tố siêu thực, hiện thực và chủ nghĩa hậu hiện đại. Ông tìm kiếm sự khác biệt và phá vỡ những định kiến về văn hóa, con người Nhật Bản. Ông đưa độc giả vào một nước Nhật hiện đại với không gian văn hóa đặc thù của giới trẻ. Tác phẩm của ông thấm đẫm tinh thần của văn hóa, văn học truyền thống Nhật Bản, tinh thần của Thiền, văn chương nữ tính thời Heian, cảm thức thẩm mỹ truyền thống Nhật Bản.

1.2. Vấn đề nghiên cứu văn hóa trong tiểu thuyết Murakami tại Việt Nam

Nhiều nghiên cứu về Murakami tập trung vào trần thuật, nhân vật, biểu tượng, hoặc phân tâm học. Tuy nhiên, nghiên cứu về khía cạnh văn hóa trong sáng tác của ông vẫn còn mới mẻ ở Việt Nam. Việc tìm hiểu các vấn đề văn hóa trong sáng tác của Murakami là cần thiết để có cái nhìn toàn diện và sâu rộng hơn về văn học, văn hóa xứ Phù Tang, khẳng định giá trị của Murakami trong tiến trình sáng tác và giao lưu văn học Nhật Bản.

II. Thách Thức Giải Mã Tiểu Thuyết Murakami Qua Văn Hóa

Việc phân tích tiểu thuyết Murakami từ góc độ văn hóa đối mặt với nhiều thách thức. Một trong số đó là sự phức tạp trong việc xác định và giải thích các yếu tố văn hóa Nhật Bản được thể hiện trong tác phẩm. Sự pha trộn giữa truyền thống và hiện đại, giữa Đông và Tây, tạo ra một bức tranh đa chiều, đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về cả văn hóa Nhật Bản và các trào lưu văn học phương Tây. Bên cạnh đó, sự chủ quan trong việc diễn giải các biểu tượng và ý nghĩa ẩn dụ cũng là một rủi ro cần tránh.

2.1. Tính đa nghĩa và sự pha trộn văn hóa trong tiểu thuyết Murakami

Phong cách Murakami thường sử dụng nhiều biểu tượng và ẩn dụ, khiến việc giải thích trở nên phức tạp. Sự pha trộn giữa văn hóa Nhật Bản truyền thống và ảnh hưởng văn hóa phương Tây làm cho việc phân tích trở nên khó khăn. Để hiểu rõ hơn về các tác phẩm của Murakami, cần phải xem xét chúng trong bối cảnh văn hóa cụ thể và đồng thời nắm vững các yếu tố văn hóa liên quan.

2.2. Nguy cơ chủ quan trong diễn giải ý nghĩa ẩn dụ Murakami

Việc giải thích các ý nghĩa ẩn dụ trong tiểu thuyết Murakami có thể mang tính chủ quan. Điều quan trọng là phải dựa trên bằng chứng từ văn bản và bối cảnh văn hóa để hỗ trợ cho việc giải thích. Các nhà nghiên cứu cần tránh áp đặt các quan điểm cá nhân hoặc diễn giải sai lệch các yếu tố văn hóa Nhật Bản.

2.3. Đối mặt với những phê bình và tranh cãi về phong cách Murakami

Murakami đã vấp phải những phê bình từ giới phê bình văn học, những người cho rằng ông 'xa rời truyền thống' và 'nặng mùi bơ sữa'. Cần phải xem xét các phê bình này một cách khách quan, đánh giá xem liệu chúng có phản ánh đúng bản chất văn hóa trong tác phẩm của Murakami hay chỉ là những định kiến cá nhân.

III. Phương Pháp Phân Tích Tiểu Thuyết Murakami Góc Văn Hóa

Để tiếp cận tiểu thuyết Murakami từ góc nhìn văn hóa, luận án sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận văn hóa học giúp đặt tác phẩm trong bối cảnh văn hóa Nhật Bản và mối tương quan với văn hóa phương Tây. Phương pháp phê bình tiểu sử học xem xét ảnh hưởng của cuộc đời tác giả đến tác phẩm. Phương pháp liên ngành tích hợp kiến thức từ thiền học, âm nhạc, ẩm thực để giải mã tác phẩm.

3.1. Phương pháp tiếp cận văn hóa học Đặt tác phẩm vào bối cảnh

Phương pháp tiếp cận văn hóa học giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tác phẩm bằng cách đặt nó trong bối cảnh văn hóa cụ thể. Điều này cho phép chúng ta khám phá những giá trị văn hóa, tư tưởng thẩm mỹ, và tập quán được phản ánh trong tác phẩm. Với phương pháp này có thể giải mã tác phẩm dưới lăng kính văn hóa.

3.2. Phê bình tiểu sử học Ảnh hưởng từ cuộc đời Murakami

Sử dụng phương pháp phê bình tiểu sử học để giải thích một số đặc điểm về tiểu sử, phương diện “con người xã hội” của Murakami, hầu lý giải một số yếu tố về/liên quan đến văn hóa trong tác phẩm. Phương pháp này có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những kinh nghiệm cá nhân và bối cảnh xã hội đã ảnh hưởng đến cách Murakami thể hiện văn hóa Nhật Bản trong tác phẩm của mình.

3.3. Nghiên cứu liên ngành Kết hợp nhiều lĩnh vực kiến thức

Nghiên cứu liên ngành (Interdisciplinary approach) là phương pháp nghiên cứu có sự kết hợp của hai hoặc nhiều ngành khoa học tiếp cận cùng một đối tượng. Một số kiến thức liên ngành về thiền học, âm nhạc, ẩm thực… được chúng tôi vận dụng để lý giải một số vấn đề văn học, văn hóa trong tiểu thuyết của Murakami. Bằng cách kết hợp nhiều lĩnh vực kiến thức khác nhau, chúng ta có thể khám phá những khía cạnh văn hóa sâu sắc hơn trong tác phẩm của Murakami.

IV. Hình Tượng Thẩm Mỹ Nhân Vật và Không Gian Văn Hóa Murakami

Tiểu thuyết Murakami đặc trưng bởi hình tượng thẩm mỹ độc đáo. Nhân vật thường là người hùng cô đơn, kiếm tìm bản ngã trong thế giới hiện đại đầy cô đơn và lạc lõng. Không gian văn hóa đa dạng, từ đô thị hóa đến thế giới siêu thực, phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa đại chúng Nhật Bản và ảnh hưởng từ phương Tây. Âm nhạc và ẩm thực đóng vai trò quan trọng, tạo nên bầu không khí đặc trưng.

4.1. Nhân vật người trẻ tuổi Chủ thể văn hóa trong tiểu thuyết Murakami

Nhân vật trong tiểu thuyết Murakami thường là những người trẻ tuổi, đang tìm kiếm bản thân và ý nghĩa cuộc sống trong xã hội hiện đại. Họ phải đối mặt với những vấn đề như cô đơn, mất mát, và khủng hoảng bản sắc. Họ thể hiện những dấu vết văn hóa thời đại.

4.2. Không gian đô thị Phản ánh sự đô thị hóa trong xã hội Nhật Bản

Không gian đô thị trong tiểu thuyết Murakami thường được miêu tả một cách sống động và chân thực. Nó phản ánh sự đô thị hóa, hiện đại hóa, và ảnh hưởng của phương Tây đến xã hội Nhật Bản. Không gian đô thị cũng là nơi các nhân vật trải qua những cuộc phiêu lưu và tìm kiếm bản thân.

4.3. Âm nhạc và ẩm thực Biểu tượng văn hóa phương Tây trong tiểu thuyết

Âm nhạc và ẩm thực đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên không khí và biểu tượng trong tiểu thuyết Murakami. Các món ăn và loại nhạc cụ phương Tây thường được sử dụng để thể hiện sự giao thoa văn hóa giữa Nhật Bản và phương Tây, đồng thời tạo ra một không gian văn hóa độc đáo.

V. Mã Văn Hóa trong Tiểu Thuyết Murakami Phân Tích Cổ Mẫu

Các cổ mẫu như nước, bóng tối và quạ xuất hiện thường xuyên trong tiểu thuyết Murakami, mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Nước tượng trưng cho sự sống, sự thanh lọc và sự biến đổi. Bóng tối đại diện cho những điều bí ẩn, vô thức và bản ngã bị đánh mất. Con quạ liên quan đến sự chết chóc, điềm gở và kết nối với thế giới siêu nhiên. Phân tích các mã văn hóa này giúp hiểu sâu hơn về ý nghĩa nhân sinh trong tác phẩm.

5.1. Nước Biểu tượng cho sự sống và sự biến đổi trong tiểu thuyết

Nước xuất hiện dưới nhiều dạng thức khác nhau trong tiểu thuyết Murakami, từ biển cả mênh mông đến giọt mưa nhỏ bé. Nó tượng trưng cho sự sống, sự thanh lọc, và khả năng biến đổi không ngừng. Nước cũng có thể đại diện cho những cảm xúc sâu thẳm và những bí ẩn chưa được khám phá.

5.2. Bóng tối Đại diện cho bản ngã bị đánh mất và vô thức

Bóng tối thường được sử dụng để tạo ra bầu không khí bí ẩn và căng thẳng trong tiểu thuyết Murakami. Nó đại diện cho những điều vô thức, những khía cạnh tối tăm trong tâm hồn con người, và những bản ngã bị đánh mất. Bóng tối cũng có thể là nơi các nhân vật phải đối mặt với những nỗi sợ hãi và ám ảnh của mình.

5.3. Con quạ Liên kết với thế giới siêu nhiên và sự chết chóc

Con quạ thường xuất hiện như một điềm báo xấu hoặc một liên kết với thế giới siêu nhiên. Nó có thể đại diện cho sự chết chóc, sự mất mát, và những bí ẩn chưa được giải đáp. Tuy nhiên, con quạ cũng có thể là một người dẫn đường, giúp các nhân vật khám phá những khía cạnh khác của bản thân và thế giới xung quanh.

VI. Kết Luận Giá Trị Tiểu Thuyết Murakami Trong Văn Hóa Nhật

Tiểu thuyết Murakami không chỉ là tác phẩm văn học mà còn là phản ánh sâu sắc về văn hóa Nhật Bản đương đại. Ông đã tái hiện chân thực cuộc sống, tư tưởng và cảm xúc của con người trong xã hội hiện đại, đồng thời khám phá những vấn đề ý nghĩa nhân sinh sâu sắc. Tác phẩm của ông góp phần làm phong phú thêm nền văn học Nhật Bản đương đại và thúc đẩy giao lưu văn hóa giữa Nhật Bản và thế giới.

6.1. Murakami Người tái hiện văn hóa Nhật Bản đương đại chân thực

Murakami đã thành công trong việc tái hiện một cách chân thực và sống động văn hóa Nhật Bản đương đại, bao gồm cả những khía cạnh tích cực và tiêu cực. Ông không ngần ngại khám phá những vấn đề nhạy cảm và thể hiện những góc khuất trong tâm hồn con người.

6.2. Đóng góp của Murakami vào nền văn học Nhật Bản đương đại

Murakami đã mang đến một làn gió mới cho văn học Nhật Bản đương đại với phong cách viết độc đáo và những chủ đề mới mẻ. Ông đã phá vỡ những quy tắc truyền thống và tạo ra một phong cách văn học riêng biệt, được đông đảo độc giả yêu thích.

6.3. Triển vọng nghiên cứu tiểu thuyết Murakami từ góc nhìn văn hóa

Việc nghiên cứu tiểu thuyết Murakami từ góc nhìn văn hóa vẫn còn nhiều tiềm năng và hứa hẹn sẽ mang lại những khám phá mới. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục khám phá những khía cạnh văn hóa chưa được khai thác và làm sâu sắc thêm sự hiểu biết của chúng ta về tác phẩm của ông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận án đơjợc triển khai thành 4 chgjong: Chojong 1: Téng quan van dé nghiên cứu Chojong 2: Co sé hinh thanh giá trị văn hóa trong tiêu thuyết của Haruki Murakami Chojong 3: Hinh tojong tham mf trong tiéu thuyét cua Haruki Murakami tir góc nhìn văn hóa Chojong 4: Ma van hoa trong tiêu thuyết của Haruki Murakami 10 Chojong 1 TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU Nghién ctru tiéu thuyét cia Murakami tir phojong dién van héa, ching ta không thể không luận bàn, khái quát các vấn đề lí luận và thực tiễn liên quan trực diện đến vấn đề nghiên cứu. Để lí giải văn học từ văn hóa, chúng ta phải làm rõ mối quan hệ giữa văn học và văn hóa cũng nhơi cách tiếp cận văn học từ góc nhìn văn hóa. Do vậy, toàn bộ chơjơng 1 sẽ tìm hiểu và mô tả khái quát một số -tiền đẻ! lí luận và thực tiễn nói trên của đề tài. Về văn học và văn hóa học 1.

Quan hệ văn học - văn hóa Trojoc hét, can phai khang định, văn học và văn hóa có mối quan hệ biện chứng, và chi phối lẫn nhau. Để thấy dojgc rõ đặc tính phức tạp của mối quan hệ này, chúng ta cần phải bắt đầu từ những định nghĩa, quan niệm về văn hóa. Theo Nguyễn Bá Thành, -Tính một cách xác suất, trong hơn một thế kỉ qua chỉ cần mỗi quốc gia, mỗi dân tộc có vài nhà nghiên cứu văn hóa, và mỗi ngojời chỉ đề xuất một cái định nghĩa thôi thì đã có hàng ngàn định nghĩa về văn hóa. Riêng ở Việt Nam cho đến nay đã có dăm chục định nghĩa văn hóa của các nhà chính trị, các nhà tơI toJởng và nhà văn hóa.

Sự phong phú và đa dạng của các sản phâm văn hóa, hiện tơjợng văn hóa còng với sự khác nhau trong nhận thức đối tơjợng đã làm nảy sinh nhiều định nghĩa văn hóa khác nhaul [80; tr. Ngay từ năm 1952, hai nhà nhân học ngojời Mỹ, Alfred Kroeber và Clyde Kluckhohn, trong céng trinh Culture: A Critical Review of Concept and Definitions da tig thông kê, có tới 164 định nghĩa khác nhau về văn hóa xuất hiện trong các công trình nổi tiếng thế giới [101;tr. 11 Cũng theo Phan Ngọc, hiện nay có đến hơn 400 định nghĩa khác nhau về văn hóa [69, tr. Tuy nhiên, trong số muôn vàn những định nghĩa khác nhau về văn hóa, chúng tôi chọn lựa cách hiểu của UNESCO: -văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn choJơng, những lối sống, những quyền cơ bản của con ngojời, những hệ thống các giá trị, những tập tục và các tín ngojỡngl (Tuyên bó về những chính sách văn hóa tại Hội nghị quốc tế do Unesco chủ trì từ ngày 26/7 đến ngày 6/8/1982 ở Mexico) cung cấp cho chúng ta một cái nhìn đầy biện chứng về mỗi quan hệ giữa văn học va văn hóa.

Nhơ| vậy, có thể khẳng định, văn học là một thành tố năng động và điển hình của văn hóa, vì thế -sáng tác văn học tro|ớc hết là hành động văn hóa. Tác phẩm văn học, sự kiện văn học là một loại chứng tích văn hóal [84; tr. Khi văn học thoát li khỏi cội rễ văn hóa, bầu khí quyền văn hóa của thời đại mà tác phẩm văn hoc dojgc san sinh, văn học sẽ trở nên xa lạ với công chúng tiếp nhận. Bên cạnh mối quan hệ biện chứng giữa văn học và văn hóa, có thê thấy văn học là một bộ phận của văn hóa, đồng thời, mối quan hệ này còn phản ánh quy luật cái riêng — cái chung — —cái riêng chỉ tồn tại trong mức độ nó liên hệ với cái chung.

Cái chung chỉ tổn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng! [50; tr. Nhg vay, van hoc 1a c6ng cu tái hiện và mô phỏng một cách có chọn lọc về văn hóa, giúp con ngơiời ở những quốc gia khác nhau có thể nhận thức rõ hơn về bản sắc văn hóa, căn tính tộc ngojời, truyền thống dân tộc, lịch sử, ý thức cộng đồng của một quốc gia nào đó. Vậy nên, từ những phản ánh của văn học về văn hóa, văn học còn có chức năng điều chỉnh và định hơiớng văn hóa. Rõ ràng, mỗi quan hệ giữa văn học và văn hóa là mỗi quan hệ biện chứng, luôn luôn vận động theo những biến đổi khác nhau của thời đại.

Văn 12 học tuy là một bộ phận trong cấu trúc tổng thể của văn hóa nhơIng văn học không phải là bộ phận thụ động, xơ cứng, ngơjợc lại, văn học vừa phản ánh văn hóa nhoIng cũng là một nhân tố tích cực thúc đây văn hóa phát triển. Tiếp cận văn học từ góc nhìn văn hóa Bởi văn học và văn hóa có mối quan hệ hữu cơ mật thiết, nên việc tìm hiểu văn học từ góc nhìn văn hóa luôn là một hojớng đi đầy triển vong, bổ sung cho những cách tiếp cận xã hội học, mỹ học, thi pháp học, tự sự học, phân tâm học. Trong bài viết -Một số vấn dé cần lqu ý khi nghiên cứu văn học quá khứi, Bakhtin nhận định: -Trojéc hết, khoa nghiên cứu văn học phải gắn bó chặt chẽ với lịch sử văn hóa. Văn học là một bộ phận không thé tach rời của văn hóa.

Không thể nằm ngoài cái mạch nguyên vẹn của toàn bộ văn hóa một thời đại trong đó nó ton tai. Khong dojgc tach né khoi cdc bộ phận khác của văn hóa, cũng nhơi khong dojoc, nhoy ngojoi ta van lam, 1A truce tế gắn bó các nhân tố xã hội, kinh tế, vojợt qua đầu văn hóa, những nhân tố kinh tế tác động tới toàn bộ văn hóa nói chung và chỉ thông qua văn hóa, cùòng với văn hóa mới tác động trực tiếp đojợc tới văn học [91; tr. Chính vì vậy, khi nghiên cứu bất cứ một tác phẩm văn học nào cũng cần phải xem xét mỗi quan hệ của nền văn học, giai đoạn văn học, trào lơu văn học mà tác pham đơiợc khai sinh trong mối quan hệ với bối cảnh văn hóa. Cũng theo Bakhtin nhận định: -Cần phải nghiên cứu văn học và tác phâm văn học nhụ| những hệ thống chỉnh thể ở hai cấp liên đới.

Hệ thống chỉnh thể của tác phâm gia nhập hệ thống chỉnh thể của văn học; hệ thống chỉnh thể của văn học, đến lojiợt nó, lại gia nhập hệ thống chỉnh thể của văn hóa; và chỉ có hệ thống văn hóa mới quan hệ trực tiếp với những lĩnh vực khác của đời sống xã hội. Không thẻ tách rời văn học ra khỏi hệ thống chính trị - kinh tế - xã hội. Những nhân tố ấy tác động trực tiếp đến văn hóa trong chỉnh thê của nó và chỉ thông qua no ma anh hojong dén van hocl [17;tr. 13 Những yếu tố của văn hóa khách quan nhơi: thiên nhiên, địa lí, lịch sử, căn tính dân tộc, phong tục tập quán, bản sắc, ngôn ngữ cho đến những yếu tố chủ quan nhơi: trải nghiệm văn hóa cá nhân, kinh nghiệm sống, tiểu sử.

đojợc vận dụng, soi chiếu để cắt nghĩa, lí giải và mang đến một cái nhìn đa chiều hơn về tác phẩm. Bàn về khả năng đọc văn học từ những thành tố văn hóa, Trần Đình Sử viết: -Nội dung văn hóa trong văn học mang tính chất toàn bộ. Nó bao gồm mọi phơjơng diện văn hóa cụ thé nhơi chính trị, kinh tế, pháp luật, tôn giáo, thị hiểu, âm thực, trang phục, tập quán, cử chỉ. Đọc bất cứ tác phâm văn học nào ta đều có thể bắt gặp vô vàn biểu hiện văn hóa trong đói [77: tr.

Văn học và văn hóa quan hệ chặt chẽ nhơi vậy nén hojong tiếp cận văn học từ góc độ văn hóa đã đoøJợc nhiều nhà nghiên cứu văn học trên thế giới cũng nhơi Việt Nam vận dụng và đem lại những khả thể diễn giải mới về tác phẩm và về văn hóa, liên văn hóa đơjợc phản ánh trong tác phâm. Ở Việt Nam, troJớc năm 1945, Trolơng Tửu (Nguyễn Bách Khoa) đã áo dung hojéng tiép cận văn hóa khi nghiên cứu ca dao Việt Nam (Kinh Thị Việt Nam, NXB Xuân Thu, 1985) [99], Nguyễn Du (phần viết Truyện Kiểu và thời đại Nguyễn Du, trong Trơng Tửu Tuyển tậo, NXB Lao động, H, 2007) [98] va Nguyễn Công Trứ (Tâm lí và t tởng Nguyễn Công Trứ, NXB Thế giới, H, 1951) [97. Hojong tiép cận văn học từ góc nhìn văn hoa con dajoc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Điền hình là các công trình nghiên cứu về văn học trung đại của Trần Đình Hơjợu, Trần Ngọc Vojơng, Trần Nho Thìn.

Trong cuốn Nho giáo và văn học Việt Nam trung cận đại (NXB Giáo dục, H, 1999), Trần Đình Hojợu đã chọn Nho giáo để tìm hiểu một số vấn đề của văn học trung đại [42]. Trần Ngọc Volơng tiếp tục hojớng nghiên cứu đầy gợi mở này qua các công trình nhơI: Nhà Nho tài tử và văn học Việt Nam: Loại hình học tác giả văn học (NXB Thông tin và truyền thông, H, 2018) [102], Van hoc 14 Việt Nam: dòng riêng giữa nguồn chưng (NXB Giáo dục, H, 1998) [133]. Với công trình Van học trung đại Việt Nam đới góc nhìn văn hóa (NXB Giáo dục, H, 2007) [84], Trần Nho Thìn đã tiếp cận các tác phẩm văn học trung đại Việt Nam nhơi Truyện Kiểu, Bình Ngô đại cáo từ góc nhìn văn hóa. Nhà nghiên cứu Lê Nguyên Cẩn đóng góp vào hojớng nghiên cứu này với các công trình nho Tiéo cận Truyện Kiểu đới góc nhìn văn hóa (NXB Giáo dục, H, 2008) [11], Tiép cận văn học từ góc nhìn văn hóa (NXB Dai hoc Quốc Gia, H, 2014) [12.

Đỗ Lai Thúy vận dụng hơjớng nghiên cứu này đối với văn học trung đại và hiện đại mà tiêu biểu là công trình: Hồ Xuân Hơng: Hoài niệm phần thực (NXB Văn hóa Thông tin, 1999) [97], Từ cái nhìn văn hóa (NXB Tri thức, H, 2018) [91], Văn hóa Việt Nam nhìn từ mẫu ngời văn hóa (NXB Tri thức, H, 2018) [90]. Su quan tam đến hơiớng nghiên cứu này đơiợc thể hiện rất rõ qua syxuất hiện của các công trình, bài viết mang tính lí luận và ứng dụng nghiên cứu nha: -Tiếp cận văn học bằng văn hóa học (Nguyễn Văn Dân, Văn học, số 11 (393), thang 11/2004, tr.21-30) [20 , -Mối quan hệ văn hóa — văn học nhìn từ lí thuyết hệ thống! (Đỗ Lai Thúy) [115 , -Nghiên cứu giảng dạy văn học Trung Quốc từ mã văn hoái (Trần Lê Bảo in trong Một số vấn để về lí luận và lich sử văn học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, H.387-396) [8 , -Giải mã văn hóa trong tác phẩm văn họcl (Trần Lê Bảo, Nghiên cứu Trung Quốc, 02/2009, tr.68-78) [9 , -Tinh văn hóa của tác phẩm văn học! (Lê Nguyên Cần, Khoa học, số 2-2006, tr.3-7) [10 , -Văn học và văn hóa truyền thống!