phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn triển khai thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Thế giới nghệ thuật và cái tôi trữ tình trong thơ Nguyễn Trọng Tạo Chƣơng 2. Không gian và thời gian nghệ thuật trong thơ Nguyễn Trọng Tạo Chƣơng 3. Các phƣơng thức biểu hiện trong thơ Nguyễn Trọng Tạo Luận văn thạc sĩ 16 Roãn Văn Hiếu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo B.
NỘI DUNG Chƣơng 1. THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT VÀ CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ NGUYỄN TRỌNG TẠO 1.Thế giới nghệ thuật Thế giới nghệ thuật là một thuật ngữ có tính chất mở với nội hàm khá rộng. Gọi là thế giới vì nó cũng có những nét giống với thế giới nói chung nhƣ: có sự thống nhất giữa các mặt, có quy luật vận động nội tại… 1. Thế giới nghệ thuật trong thơ Thế giới nghệ thuật trong văn học nói chung là thế giới đƣợc nghệ sĩ tạo ra bằng những phƣơng tiện ngôn ngữ “Nó hoàn toàn khác thế giới thực tại vật chất hay thế giới tâm lí con người dù nó phản ánh thế giới ấy” [76, tr.
Để hiểu và đánh giá một nhà văn nhất thiết phải “giải mã” đƣợc thế giới nghệ thuật ấy. Ở thế giới ấy chƣa từng tồn tại trong thế giới vật chất nhƣng nó mang sự sống và tâm hồn chân thực của một ngƣời, của một thế hệ, của một thời đại. “Mỗi thế giới nghệ thuật như một mô hình nghệ thuật trong việc phản ánh thế giới, ứng với một cách quan niệm về thế giới, một cách cắt nghĩa về thế giới” [32, tr. Theo tác giả Nguyễn Đăng Mạnh thì trên “con đường đi vào thế giới nghệ thuật của nhà văn”, dựa vào hệ thống hình tƣợng “ám ảnh” ta sẽ rút ra quy luật nghệ thuật nội tại của thế giới nghệ thuật.
Phong cách nghệ thuật riêng, độc đáo cùng với tƣ tƣởng nghệ thuật của nhà văn cũng toát từ đấy. Tìm hiểu một nhà thơ phải tiếp cận thế giới nghệ thuật của anh ta trên tính thống nhất toàn vẹn. Nhƣng nếu thế giới nói chung đƣợc hiểu là vũ trụ toàn cầu, là toàn bộ những gì thuộc về tự nhiên và xã hội đang tồn tại thì “thế giới nghệ thuật” là “sản phẩm sáng tạo của con người”. Theo nhóm tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi thì khái niệm thế giới nghệ thuật: “thế giới nghệ thuật nhấn mạnh rằng, sáng tác nghệ thuật là Luận văn thạc sĩ 17 Roãn Văn Hiếu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo một thế giới riêng được sáng tạo ra theo các nguyên tắc tư tưởng, khác với thế giới thực tại vật chất hay thế giới tâm lý con người, mặc dù nó phản ánh các thế giới ấy.
Thế giới nghệ thuật có không gian riêng, thời gian riêng, có quy luật tâm lý riêng, có quan hệ xã hội riêng, quan niệm đạo đức, thang bậc giá trị riêng,… chỉ xuất hiện một cách ước lệ trong sáng tác tác nghệ thuật… Mỗi thế giới nghệ thuật có một mô hình nghệ thuật trong việc phản ánh thế giới. Sự hiện diện của thế giới nghệ thuật không cho phép đánh giá và lý giải tác phẩm văn học theo lối đối chiếu giản đơn giữa các yếu tố hình tượng với các sự thực đời sống riêng lẻ, xem có “giống” hay không, “thật” hay không, mà phải đánh giá trong chỉnh thể của tác phẩm, xem xét tính chân thật của tư tưởng chỉnh thể của tác phẩm so với chỉnh thể hiện thực. Các yếu tố của hình tượng chỉ có ý nghĩa trong thế giới nghệ thuật của nó”. Nhƣ vậy, khái niệm thế giới nghệ thuật giúp ta hình dung về tƣ duy nghệ thuật của sáng tác nghệ thuật, có cội nguồn trong thế giới quan, văn hóa chung, văn hóa nghệ thuật và cá tính sáng tạo của nghệ sĩ.
Trong thế giới nghệ thuật thì đặc trƣng quan trọng nhất là tính chỉnh thể. Mỗi thế giới nghệ thuật có đặc điểm cấu tạo, có phƣơng thức biểu hiện, có ý nghĩa thẩm mỹ riêng. Các nhà nghiên cứu tùy vào mục đích của mình mà có thể nghiên cứu đầy đủ các yếu tố của mỗi thế giới nghệ thuật với những phƣơng thức biểu hiện hay chỉ đi sâu nghiên cứu một vài khía cạnh nào đó. Giáo sƣ Trần Đình Sử là một trong những nhà nghiên cứu đã đi sâu nghiên cứu về vấn đề này.
Trong cuốn Những thế giới nghệ thuật thơ tác giả Trần Đình Sử đã tập hợp các bài viết về các loại hình thơ (Thơ cổ điển, thơ lãng mạn, thơ tƣợng trƣng, thơ cách mạng…), về sáng tác của một số nhà thơ, về một số tác phẩm thơ trong nhà trƣờng, và về tác phẩm ƣu tú nhất của văn học dân tộc - Truyện Kiều. Theo Trần Đình Sử: phê bình, phân tích thơ hôm nay phải bắt đầu từ văn bản, coi trọng văn bản. Có thể nói rằng, tập tiểu luận Những thế giới Luận văn thạc sĩ 18 Roãn Văn Hiếu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo nghệ thuật thơ của Giáo sƣ Trần Đình Sử đã có những đóng góp quan trọng trong việc mở ra một hƣớng nghiên cứu thơ với tƣ cách là những thế giới nghệ thuật. Thế giới nghệ thuật vừa là con đẻ vừa là biểu hiện của tƣ tƣởng và thi pháp học, thế giới ấy cũng vận động theo sự chuyển biến của tƣ tƣởng nghệ thuật.
Trên tinh thần tiếp thu những quan niệm và làm sáng tỏ dần từng vấn đề của lí thuyết chúng tôi đi vào khảo sát, nghiên cứu thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn trọng Tạo để làm rõ vấn đề đặt ra. Hình tượng nghệ thuật thơ Đối với ngƣời nghệ sĩ, sáng tác thơ là nhu cầu sáng tạo, là phản ánh quá trình tƣ duy nghệ thuật, là để tự thể hiện mình với cuộc sống thông qua hình tƣợng thơ. Hình ảnh luôn gắn liền với thơ. “hình tượng nghệ thuật chính là các khách thể đời sống được nghệ sĩ tái hiện một cách sáng tạo trong những tác phẩm nghệ thuật” [32, tr.122] hoặc “hình tượng văn học nghệ thuật là một bức tranh sống động nhất của đời sống được xây dựng bằng ngôn ngữ nhờ trí tưởng tượng, óc sáng tạo và cách đánh giá của người nghệ sĩ” [14, tr.
Nhƣ vậy tâm trạng sáng tác của nhà thơ phải đƣợc thể hiện bằng hình ảnh tƣơng ứng. Hình tƣợng thơ không đơn thuần chỉ là những hiện tƣợng đời sống mà còn khách thể hóa những rung cảm nội tại để ngƣời nghệ sĩ nhìn thấy chính mình. "Hình tượng thơ là một bức tranh sống động và tương đối hoàn chỉnh về cuộc sống được xây dựng bằng một hệ thống các đơn vị ngôn ngữ có tính chất vấn cộng với trí tưởng tượng, sáng tạo và cách đánh giá của người nghệ sĩ" [7, tr. Nhƣ vậy hình tƣợng thơ chính là mối quan hệ giữa các bộ phận của câu thơ để phản ánh đối tƣợng bằng những rung động tình cảm và cách đánh giá riêng của từng nhà thơ.
Chính vì thế khi phân tích hình tƣợng thơ ta có thể đứng ở nhiều góc độ khác nhau, điều quan trọng khi cảm nhận là Luận văn thạc sĩ 19 Roãn Văn Hiếu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo phải chú ý ở khả năng tiềm tàng và ở khả năng hiện thực của ngôn ngữ để làm sáng tỏ nội dung và quan niệm của ngƣời sáng tác. Thế giới hình tƣợng trong thơ Nguyễn Trọng Tạo là một thế giới đa dạng, có cái thực, có cái ảo và nó chính là một trong những biểu trƣng cho mục đích nghệ thuật của tác giả. Quan niệm nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo 1. Quan niệm nghệ thuật về thơ Thế giới nghệ thuật thơ là một chỉnh thể thống nhất bao hàm các thành tố và quy luật cấu trúc riêng, thể hiện quá trình cái tôi nhà thơ nội cảm hóa thế giới khách quan bằng tƣởng tƣợng của mình.
Một mặt thế giới nghệ thuật ấy gắn liền với kinh nghiệm cá nhân, với phong cách sáng tác của chủ quan nhà thơ, mặt khác nó phản ánh trình độ nghệ thuật của một giai đoạn lịch sử, một thời đại. Chúng ta có thể thấy, trong thế giới nghệ thuật bao gồm hiện thực - đối tƣợng khách quan của nhận thức nghệ thuật, cá tính sáng tạo của nhà văn hay chủ thể nghệ thuật, nhận thức nghệ thuật, chất liệu nghệ thuật. Bởi lẽ đó quan niệm nghệ thuật cuả nhà văn chứa đựng cách hiểu, cách đánh giá, chứa đựng cả những dự định, những mong muốn, những chủ trƣơng, chủ đích, cả những chuẩn mực nghệ thuật khi anh ta dấn thân vào con đƣờng nghệ thuật. Vì vậy quan niệm nghệ thuật đƣợc xem nhƣ một cƣơng lĩnh, thậm chí nhƣ một kim chỉ nam đối với cả một đời văn, chi phối hành trình nghệ thuật của một nhà văn.
“Nguyên tắc cắt nghĩa thế giới và con người vốn có của hình thức nghệ thuật, đảm bảo cho nó khả năng thể hiện đời sống với một chiều sâu nào đó”. Nó đƣợc giới thuyết nhƣ là “hình thức bên trong của sự chiếm lĩnh đời sống”, là hệ quy chiếu tồn tại dƣới dạng “ẩn chìm trong mô hình nghệ thuật về thế giới” [32, tr. Do đó chúng ta có cơ sở khẳng định quan niệm nghệ thuật của một nhà văn chi phối đến toàn thế giới nghệ thuật mà anh ta xây dựng nên, từ hình tƣợng con ngƣời, hình tƣợng không gian, thời gian, cho đến ngôn ngữ giọng điệu…. Luận văn thạc sĩ 20 Roãn Văn Hiếu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo 1.
Quan niệm nghệ thuật thơ Nguyễn Trọng Tạo Nguyễn trọng Tạo - một gƣơng mặt thơ tiêu biểu với những nét độc đáo, giàu cá tính của nền thơ ca hiện đại Việt Nam. Ông chia sẻ “Tôi nương thân vào chính thơ tôi. Thơ lại nương láu trong từng con chữ và điệu nhạc vang lên từ cõi tâm linh nào xa thẳm. Thơ là cái bóng của tôi hay tôi là cái bóng của thơ, tôi nào có biết”.
Ông khẳng định rõ “không ai muốn làm thơ cũ, phải làm thơ mới”, và ông bộc bạch: “Tôi là mẫu người sáng tác không nhạt nhẽo… tôi chấp nhận mọi sự sáng tạo. Tôi chấp nhận tất cả, nếu trong đó chứa một điều gì đó, một mầm mống của sự mới mẻ”. Sức mạnh văn chƣơng là sức mạnh siêu vật chất, theo Heghen: “nhà thơ là người đầu tiên đã làm cho dân tộc mình mở miệng và thiết lập mối quan hệ giữa biểu tượng và ngôn ngữ”.