Giáo Trình Văn Học Trung Quốc Dùng Cho Hệ Đào Tạo Từ Xa Phần 2: Tam Quốc Diễn Nghĩa

Giáo trình nghiên cứu văn học trung quốc dùng cho hệ đào tạo từ xa phần 2, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên văn học.

• Tác giả: La Quán Trung
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Văn Học
• Đề tài: Khám Phá Tam Quốc Diễn Nghĩa: Tác Phẩm Lịch Sử Vĩ Đại Của Trung Quốc
• Loại tài liệu: tiểu thuyết
• Năm xuất bản: Thế kỉ XIV
• Địa điểm: Trung Quốc

Tóm tắt

I. Khám Phá Tam Quốc Diễn Nghĩa Tác Phẩm Lịch Sử Vĩ Đại

Tam Quốc Diễn Nghĩa là một trong những tác phẩm văn học nổi tiếng nhất của Trung Quốc, được viết bởi La Quán Trung. Tác phẩm không chỉ là một tiểu thuyết lịch sử mà còn là một bức tranh sinh động về xã hội phong kiến Trung Quốc. Với chiều dài 75 vạn chữ, tác phẩm này đã ghi lại quá trình hình thành, phát triển và diệt vong của ba tập đoàn phong kiến cát cứ: Ngụy, Thục, Ngô. Tác phẩm không chỉ phản ánh lịch sử mà còn chứa đựng những bài học quý giá về chính trị và nhân sinh.

1.1. Tác Giả La Quán Trung và Bối Cảnh Lịch Sử

La Quán Trung (1330 – 1400) là tác giả của Tam Quốc Diễn Nghĩa. Ông đã sử dụng nhiều nguồn tài liệu khác nhau để xây dựng tác phẩm, từ sử sách đến truyền thuyết dân gian. Bối cảnh lịch sử của tác phẩm diễn ra vào cuối thời Nguyên, đầu thời Minh, khi mà xã hội Trung Quốc đang trải qua nhiều biến động.

1.2. Nội Dung Chính và Các Nhân Vật Nổi Bật

Nội dung của Tam Quốc Diễn Nghĩa xoay quanh cuộc chiến tranh giữa ba nước Ngụy, Thục, Ngô. Các nhân vật như Tào Tháo, Lưu Bị, Quan Vũ và Khổng Minh không chỉ là những nhân vật lịch sử mà còn là biểu tượng cho những phẩm chất khác nhau của con người, từ trí tuệ, dũng cảm đến mưu mô.

II. Những Thách Thức Trong Cuộc Chiến Tranh Tam Quốc

Cuộc chiến tranh Tam Quốc không chỉ là cuộc chiến giữa các tập đoàn phong kiến mà còn là cuộc chiến của những tham vọng cá nhân. Các nhân vật trong tác phẩm đều phải đối mặt với những thách thức lớn, từ việc xây dựng liên minh đến việc đối phó với kẻ thù. Những mưu kế và chiến lược được sử dụng trong cuộc chiến này đã tạo nên những tình huống kịch tính và hấp dẫn.

2.1. Mưu Kế và Chiến Lược Trong Tam Quốc

Mưu kế và chiến lược là những yếu tố quyết định trong cuộc chiến tranh Tam Quốc. Tào Tháo, Lưu Bị và Tôn Quyền đều sử dụng những chiến thuật khác nhau để đạt được mục tiêu của mình. Những trận đánh nổi tiếng như trận Xích Bích đã trở thành biểu tượng cho sự khéo léo trong chiến lược quân sự.

2.2. Tình Huống Khó Khăn và Quyết Định Quan Trọng

Trong cuộc chiến, các nhân vật thường phải đưa ra những quyết định khó khăn. Sự lựa chọn giữa tình bạn và lợi ích cá nhân, giữa lòng trung thành và sự phản bội đã tạo nên những tình huống căng thẳng. Những quyết định này không chỉ ảnh hưởng đến số phận của các nhân vật mà còn định hình cả cục diện chiến tranh.

III. Phương Pháp Phân Tích Nhân Vật Trong Tam Quốc

Phân tích nhân vật trong Tam Quốc Diễn Nghĩa giúp hiểu rõ hơn về tâm lý và động cơ của các nhân vật. Mỗi nhân vật đều mang trong mình những phẩm chất riêng, từ sự thông minh của Khổng Minh đến sự nham hiểm của Tào Tháo. Việc phân tích này không chỉ giúp người đọc hiểu rõ hơn về cốt truyện mà còn về những bài học nhân sinh.

3.1. Tào Tháo Nhân Vật Phản Diện Đầy Nhiều Mâu Thuẫn

Tào Tháo là một nhân vật phức tạp, vừa thông minh vừa nham hiểm. Ông là biểu tượng cho tham vọng và sự tàn nhẫn trong cuộc chiến. Những mưu kế của Tào Tháo không chỉ thể hiện sự khéo léo mà còn cho thấy bản chất con người trong bối cảnh chiến tranh.

3.2. Lưu Bị Biểu Tượng Của Nhân Nghĩa

Lưu Bị được xem là hình mẫu của một vị vua nhân nghĩa. Ông luôn đặt lợi ích của nhân dân lên hàng đầu và được lòng dân. Hình ảnh của Lưu Bị không chỉ là một nhân vật lịch sử mà còn là biểu tượng cho lý tưởng về một nhà lãnh đạo tốt.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Bài Học Từ Tam Quốc

Tam Quốc Diễn Nghĩa không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn chứa đựng nhiều bài học quý giá cho cuộc sống hiện đại. Những mưu kế, chiến lược và bài học về lòng trung thành, tình bạn, và sự phản bội vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Tác phẩm khuyến khích người đọc suy ngẫm về các mối quan hệ và cách ứng xử trong xã hội.

4.1. Bài Học Về Lãnh Đạo và Quản Trị

Từ những nhân vật trong Tam Quốc, có thể rút ra nhiều bài học về lãnh đạo và quản trị. Sự khéo léo trong việc xây dựng mối quan hệ và quản lý nhân sự là điều cần thiết để đạt được thành công. Những quyết định đúng đắn trong thời điểm khó khăn có thể thay đổi cục diện.

4.2. Giá Trị Của Tình Bạn và Lòng Trung Thành

Tình bạn và lòng trung thành là những giá trị cốt lõi trong Tam Quốc. Những mối quan hệ này không chỉ giúp các nhân vật vượt qua khó khăn mà còn tạo nên sức mạnh tập thể. Bài học về tình bạn và lòng trung thành vẫn còn nguyên giá trị trong xã hội hiện đại.

V. Kết Luận Tương Lai Của Tam Quốc Diễn Nghĩa

Tam Quốc Diễn Nghĩa vẫn tiếp tục sống mãi trong lòng người đọc qua các thế hệ. Tác phẩm không chỉ là một phần của văn hóa Trung Quốc mà còn là nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm nghệ thuật khác. Tương lai của Tam Quốc sẽ còn được khám phá và phát triển qua các hình thức nghệ thuật mới, từ điện ảnh đến trò chơi điện tử.

5.1. Sự Tồn Tại Của Tam Quốc Trong Văn Hóa Đương Đại

Tam Quốc Diễn Nghĩa đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa đương đại. Các tác phẩm chuyển thể từ tiểu thuyết này vẫn thu hút sự quan tâm của công chúng và tạo ra những cuộc thảo luận sôi nổi về các giá trị mà tác phẩm mang lại.

5.2. Tương Lai Của Các Nhân Vật Trong Tam Quốc

Các nhân vật trong Tam Quốc sẽ tiếp tục được khai thác và phát triển trong các tác phẩm mới. Những phẩm chất và bài học từ các nhân vật này sẽ luôn là nguồn cảm hứng cho các thế hệ sau, giúp họ đối mặt với những thách thức trong cuộc sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TAM QUỐC DIỄN NGHĨA LÁ CỜ ĐẦU CỦA TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ Tam quốc hay tam quốc diễn nghĩa gọi cho thật đầy đủ là Tam quốc chí thông tục diễn nghĩa, là bộ tiểu thuyết nổi tiếng của Trung Quốc, dài 75 vạn chữ, ra đời vào cuối thời Nguyên, đầu thời Minh (Thế kỉ XIV). Tác giả Tam Quốc là La Quán Trung (1330 – 1400). Ông đã đưa vào ba nguồn tài liệu, trước hết là sử sách, đặc biệt là cuốn sử biên niên Tam quốc chí của Trần Thọ (người thời Tần) và cuốn Tam quốc chí chú của Bùi Tùng Chi (người Nam Bắc Triều), thứ đến là dã sử, truyền thuyết và chuyện kể dân gian, cuối cùng là tạp kịch và thoại bản thời Nguyên, đặc biệt là cuốn Tam quốc chí bình thoại, trong đó các nhân vật chính đã có hình dáng và tính cách không khác xa Tam quốc là bao. Nói cách khác, tác phẩm này đã hình thành qua một quá trình sáng tạo lâu dài của nhiều người, nhưng La Quán Trung rốt cục vẫn xứng đáng là tác giả bộ sách, một tác giả vị đại.

Bởi vì không những ông đã có công chọn lọc, sắp sếp, dàn dựng những sự việc và con người rải rác đó đây, có khi trước sau không nhất quán thành một chỉnh thể thống nhất theo một cách nhìn riêng biệt, mà còn bằng tài năng văn chương kiệt xuất vẽ nên được một bức tranh lịch sử sống động, tạo dựng được những nhân vật lịch sử có xương có thịt, có lời ăn tiếng nói, có diện mạo và tính cách nhìn riêng biệt không lẫn với ai, trở thành những nhân vật điển hình chịu được thử thách của thời gian. Ngoài Tam quốc, La Quán Trung còn viết mấy bộ chuyện lịch sử thời Tùy Đường và một vở tạp kịch, nhưng không có gì đặc sắc. Tam quốc là tác phẩm lớn nhất của ông. Sau khi ra đời, lần lượt có nhiều bản khắc in khác nhau.

Bản Tam quốc lưu hành rộng rãi cho đến ngày nay do hai cha con nhà phê bình văn học thời Thanh là Mão Luân và Mão Tôn Cương tu sửa, chỉnh lí. Tam quốc kể lại quá trình hình thành, phát triển và diệt vong của ba tập đoàn phong kiến cát cứ thời Tam quốc là Ngụy, Thục, Ngô 127 trong thời gian 97 năm, từ năm 184 – năm nổ ra cuộc khởi nghĩa nông dân Khăn vàng (Hoàng cân, đầu mối dẫn tới cục diện tranh hùng cát cứ - đến năm 280, họ Từ Mã thống nhất Trung Quốc, lập nên nhà Tấn). Với một cốt truyện đồ sộ trải ra trong một không gian rộng lớn và một thời gian lâu dài, Tam quốc có nội dung vô cùng phong phú. Tác giả đã vẽ nên một bức tranh cụ thể và sinh động về đời sống chính trị của xã hội phong kiến Trung Hoa - một xã hội phong kiến điển hình của phương Đông, với hai đường nét cơ bản là cát cứ phân tranh và cá lớn nuốt cá bé.

Tam quốc là chuyện một trăm năm, một trăm năm loạn li điên đảo do tham vọng bành trướng lãnh thổ, tranh giành quyền lực của các đế vương gây ra. Chỉ riêng cái tên Tam quốc – ba nước trong một nước – cũng đã nói lên nhiều điều. Tuy về chi tiết có chỗ sáng tạo tại, hư cấu thêm(1) đúng như Lỗ Tấn nói: “bảy phần thực, ba phần hư”, nhưng khuynh hướng lịch sử cũng như diễn biến các sự kiện lớn thì về cơ bản phù hợp với sự thật. Đó là bộ mặt sinh sống của xã hội thời Tam quốc, cũng là bộ mặt quen thuộc của chế độ phong kiến Trung Hoa nói chung.

Phân rồi hợp, hợp rồi phân, đó là tình huống lặp đi lặp lại hầu như đã thành quy luật. Nào là Đông Chu liệt quốc, Xuân Thu chiến quốc, nào là Hán Sở tranh hùng, Ngũ Hồ loạn Hoa… Nói cách khác, sự thống nhất của các đế chế Trung Hoa chỉ là tạm bợ, là nhất thời so với tình trạng cát cứ phân tranh liên miên. Ba nước thời Tam quốc nước nào cũng nói đến chuyện thống nhất quốc gia, thu hồi bờ cõi. Nhưng phải là thống nhất theo ý đồ của chính họ, phục vụ cho quyền lợi của bản thân họ.

La Quán Trung đã cho chúng ta thấy ít ra là có hai cơ hội có thể thống nhất Trung Quốc. Đó là đêm trước trận Xích Bích, Tào Tháo đã ổn định xong phương bắc, tràn xuống phương nam để thu phục nốt Đông Ngô. Nhưng Tôn Quyền đã liên kết được với Lưu Bị đánh bại Tào Tháo, giữ thế chân vạc. Một cơ hội khác, Tháo ở miền bắc bị nguy ngập, nếu Tôn Quyền lại liên kết với Lưu Bị thì (1) Những chuyện kể về Điêu Thuyền; ba lần đến tìm Gia Cát; kết nghĩa vườn đào; Quan Vũ tha Tào Tháo ở Hoa Dung tiểu lộ.

Trong sử sách chỉ ghi: Trác chết vì mỹ nhân kế; đến ba lần; kết nghĩa anh em; Tào Tháo nhờ mây mù mà trốn được. Tác giả đã hư cấu sáng tạo thêm. Chuyện Ngô Quốc Thái xem mặt chàng rễ hoàn toàn do tác giả hư cấu. 128 lịch sử chắc chắn sẽ khác đi.

Nhưng Tôn Quyền lại đánh vào Kinh Châu, giết Quan Vũ, gián tiếp cứu nguy cho Tào Tháo. Cho nên, cái thu phục giang sơn, thống nhất đất nước chỉ nhằm phục vụ quyền lợi ích kỉ của một tập đoàn nào đó. Chính vì thế, cát cứ phân tranh cứ kéo dài mãi. Đó là tình huống không tránh được của chế độ phong kiến Trung Hoa.

Để phục vụ cho quyền lợi ích kỉ của tập đoàn, bọn chúng tìm trăm phương nghìn kế, không từ một thủ đoạn nào. Hàng hàng nghìn mưu sĩ được nuôi béo, được ưu đãi chỉ dùng vào một việc: bày mưu chính trị, mưu kế ngoại giao, mưu kế quân sự: âm mưu có, dương mưu có. Chúng coi chiến tranh như trò chơi, coi tính mạng nhân dân như rơm rác, chúng len lỏi vào trong các mối quan hệ vua tôi, cha con, anh em, chồng vợ. Tất cả đều xuất phát từ một động cơ thôn tính lẫn nhau, đều nhằm mục đích: tranh bá đồ vương.

Thành ngữ Trung Quốc có những câu như: Lộ giải tương tranh, ngư ông đắc lợi; viễn giao cận công; Tọa sơn quan hổ đấu…(1) đều ra đời trong môi trường đó, từ đó có thể hiểu được những mưu ma chước quỷ của giai cấp thống trị, thấy được lòng dạ nham hiểm của chúng. Mối quan hệ đen tối và tàn nhẫn giữa các tập đoàn với nhau cũng như trong nội bộ một tập đoàn được thể hiện tập trung thông qua nhân vật Tào Tháo. Hắn là con đẻ của cục diện cát cứ phân tranh và trở thành người hùng của thời đại mình. Luôn luôn bị thôi thúc bởi tham vọng tranh bá đồ vương, hắn có đủ “quyền mưu cơ biến” để có thể như con rồng, “lúc lớn lúc bé, giỏi tàng hình.

Lúc vẫy vùng thì bay lượn trong vũ trụ, lúc ẩn nấp thì nằm dài trong sóng gió”(2). Hắn là kẻ nham hiểm, quỷ quyệt, miệng nói nhân nghĩa nhưng bụng đầy mưu ma kế quỷ và không trừ một thủ đoạn nào để thực hiện phương châm sống “Ta thà phụ người chứ không để người phụ ta”(3). Ngay từ thuở còn để chỏm, Tào Tháo được gọi là Tào A Man vì đã nổi danh dối chú, lừa cha. Lớn lên trọng cuộc cát cứ phân tranh tàn khốc và căng thẳng, những mầm mống tính cách ban đầu ấy đã phát triển (1) Cò và cua cắp nhau, người đánh cá vớ bẫm; Nước xa thì giao hảo, nước gần thì trừng phạt; Ngồi trên núi cao ung dung mà xem hổ chọi nhau, thế nào cũng có con chết lúc đó sẽ ra tay.

Giết oan vô cớ cả gia đình Lã Bá Xa (hồi 4), Tháo tỏ ra là một kẻ đa nghi và nham hiểm. Mượn đầu người quản kho Vương Hậu để an lòng quân sĩ (hồi 17), cái nham hiểm và tàn bạo của Tháo đã trở thành thói quen – Tháo đã giết một bề tôi mà không hề động lòng trắc ẩn, không phải đắn đo suy nghĩ, nhất là khi việc làm này hoàn toàn do Tháo chủ động chứ không hề do hoàn cảnh thúc ép. Giết Dương Tu mà không giết Nễ Hành (hồi 23) thì sự tính toán đã nham hiểm thêm một lần nữa. Tác giả đã để Tào Tháo tự bộc bạch: “Người chửi ta, ai cũng biết cả, không giết họ, ta được tính độ lượng.

Nhưng người biết được ý nghĩ của mình thì không đánh lừa được ai nữa”. Ở chỗ này, khuynh hướng yêu ghét của tác giả đã dẫn ngòi bút đến chỗ giễu cợt. Dẫu sao, người đọc bao đời nay vẫn chấp nhận vì cách nghĩ đó của nhân vật không phải là ngẫu nhiên, đột xuất. Tào Tháo là nhân vật đa nghi, nham hiểm và tàn bạo.

Nhưng Tào Tháo cũng là người thông minh, cơ trí, ngoan cường. Có điều dưới ngòi bút “khiển trách và đùa cợt”(1) của nhà văn, hai mặt tính cách đó đã thống nhất làm một. Tào Tháo càng thông minh bao nhiêu thì càng đa nghi bấy nhiêu, càng cơ trí bao nhiêu thì càng nham hiểm bấy nhiêu, càng ngoan cường bao nhiêu càng tàn bạo bấy nhiêu. Nói cách khác, ở nhân vật này cái anh hùng kết hợp làm một với cái gian tế đã tạo nên một tính cách gian hùng.

Tào Tháo là “tập đại thành” của các tính cách phản diện, là sự phát triển cao hơn, sâu hơn của một Đổng Trác chỉ có tàn bạo bất nhân, của một Lã Bố “hữu dũng vô mưu” và tráo trở hai lòng. La Quán Trung đã tiếp tục quan điểm “ủng Lưu phản Tào” (đứng về phía Lưu Bị mà chống lại Tào Tháo) của các truyền thuyết, dã sử và chuyển kể dân gian về thời đại Tam quốc(2) để lên án bọn thống thị lấy phân tranh làm lẽ sống, lấy mưu mô thủ đoạn làm phương châm hành động, đặt quyền lợi ích kỉ lên trên phẩm giá đạo đức. (1) Lịch sử văn học Trung Quốc, Sđd (2) Các bộ chính sử như Tam quốc chí của Trần Thọ. được viết dưới quan điểm Trấn chính thống và do đó Tào Tháo được mô tả như một vị công thần.

Chê Tào Tháo khen Lưu Bị là quan điểm của các tác giả dân gian và các nhà nho gần nhân dân, vốn bắt nguồn từ quan điểm Hán chính thống có bao hàm những nhân tố yêu nước và dân tộc trog thời đại Trung Quốc bị ngoại tộc xâm chiếm 130 Các tác giả sử sách và truyện lịch sử Trung Quốc đều noi gương Khổng Tử khi viết bộ Xuân Thu nghĩa là “ngụ bao biếm” (có hàm ý khen, chê). Nhưng tiêu chuẩn để khen chê thì mỗi người mỗi khác nhau.