Luận Văn Thạc Sĩ Về Hát Xẩm và Nghệ Nhân Hà Thị Cầu Ở Ninh Bình

Khám phá luận văn thạc sĩ về hát xẩm và nghệ nhân Hà Thị Cầu tại Ninh Bình, tìm hiểu giá trị văn hóa và nghệ thuật độc đáo của loại hình này.

• Tác giả: Phạm Thị Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hằng Phương
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ, Văn Hóa Và Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Hát Xẩm Và Nghệ Nhân Hát Xẩm Hà Thị Cầu Ở Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Những nghiên cứu chung về hát Xẩm
• 0.4. Những nghiên cứu về hát Xẩm ở Ninh Bình
• 0.5. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.6.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Những đóng góp của luận văn
• 0.9. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NINH BÌNH VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ HÁT XẨM
• 1.1. Khái quát về tự nhiên, lịch sử xã hội, văn hóa ở Ninh Bình
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.2. Đặc điểm lịch sử- xã hội
• 1.2. Một số vấn đề lí luận về hát Xẩm
• 1.2.1. Khái niệm, nguồn gốc hát Xẩm
• 1.2.1.1. Khái niệm hát Xẩm
• 1.2.1.2. Nguồn gốc của hát Xẩm
• 1.2.2. Đặc điểm của nghệ thuật hát Xẩm
• 1.2.2.1. Môi trường diễn xướng
• 1.2.2.2. Hệ thống làn điệu
• 1.2.2.3. Đặc điểm lời ca
• 1.2.3. Vài nét về Hát Xẩm ở Ninh Bình
• 1.2.3.1. Các “điểm sáng” về hát Xẩm
• 1.2.3.2. Hiện trạng sưu tầm lời ca hát Xẩm
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG KHÚC HÁT XẨM Ở NINH BÌNH
• 2.1. Hát Xẩm ở Ninh Bình nhìn từ phương diện nội dung
• 2.1.1. Xẩm là lời tâm sự về tình mẫu tử, tình vợ chồng
• 2.1.2. Xẩm là tiếng kêu than thân trách phận
• 2.1.3. Xẩm là tiếng nói đả kích, châm biếm những thói hư tật xấu trong xã hội
• 2.2. Hát Xẩm ở Ninh Bình nhìn từ phương diện nghệ thuật
• 2.2.1. Nhan đề và thể thơ
• 2.2.2. Nhân vật trữ tình
• 2.2.3. Một số biện pháp tu từ
• 2.2.3.1. Biện pháp so sánh tu từ
• 2.2.3.2. Biện pháp ẩn dụ tu từ
• 2.2.3.3. Biện pháp điệp từ ngữ
• 2.2.3.4. Biện pháp khoa trương
• 3. CHƯƠNG 3: NGHỆ NHÂN HÁT XẨM HÀ THỊ CẦU
• 3.1. Cuộc đời và nghiệp diễn
• 3.2. Phương thức diễn xướng của nghệ nhân Hà Thị Cầu
• 3.3. Vị trí và những đóng góp của nghệ nhân Hà Thị Cầu với nghệ thuật hát Xẩm
• 3.4. Hà Thị Cầu với vấn đề bảo lưu và phát triển nghệ thuật hát Xẩm
• 4. CHƯƠNG 4: HÁT XẨM TRONG MÔI TRƯỜNG VĂN HÓA DÂN GIAN
• 4.1. Tổ chức các câu lạc bộ hát Xẩm ở Ninh Bình
• 4.2. Biểu diễn hát Xẩm ở Ninh Bình
• 4.3. Những lời Xẩm mới
• 4.4. Xẩm Ninh Bình trong cái nhìn đối sánh
• 4.4.1. Xẩm Ninh Bình xưa và nay
• 4.4.2. Xẩm Ninh Bình và Xẩm Hà thành
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám Phá Hát Xẩm và Di Sản Văn Hóa Ninh Bình

Hát Xẩm là một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa của người dân Ninh Bình. Nghệ thuật này không chỉ là phương tiện giải trí mà còn là cách thể hiện tâm tư, tình cảm của người dân. Ninh Bình, với lịch sử văn hóa phong phú, là nơi lưu giữ nhiều giá trị nghệ thuật truyền thống, trong đó có Hát Xẩm. Việc tìm hiểu về Hát Xẩm và nghệ nhân Hà Thị Cầu không chỉ giúp bảo tồn di sản văn hóa mà còn góp phần nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa dân gian.

1.1. Tổng Quan Về Hát Xẩm và Ninh Bình

Hát Xẩm có nguồn gốc từ các hình thức nghệ thuật dân gian khác, phát triển mạnh mẽ tại Ninh Bình. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với các di tích lịch sử mà còn là cái nôi của nhiều nghệ nhân tài ba, trong đó có Hà Thị Cầu. Hát Xẩm phản ánh đời sống, tâm tư của người dân qua từng lời ca, điệu nhạc.

1.2. Ý Nghĩa Văn Hóa Của Hát Xẩm

Hát Xẩm không chỉ là một hình thức nghệ thuật mà còn là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người dân Ninh Bình. Nó giúp kết nối cộng đồng, truyền tải những giá trị văn hóa và lịch sử của dân tộc. Hát Xẩm còn là phương tiện để thể hiện những tâm tư, nguyện vọng của người dân.

II. Thách Thức Trong Việc Bảo Tồn Hát Xẩm

Mặc dù Hát Xẩm có giá trị văn hóa lớn, nhưng hiện nay nghệ thuật này đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển của xã hội hiện đại đã khiến cho nhiều người trẻ không còn mặn mà với các hình thức nghệ thuật truyền thống. Việc bảo tồn và phát triển Hát Xẩm trở thành một nhiệm vụ cấp bách.

2.1. Sự Giảm Dần Của Nghệ Nhân Hát Xẩm

Nghệ nhân Hà Thị Cầu là một trong những người cuối cùng giữ gìn nghệ thuật Hát Xẩm. Sự ra đi của bà để lại một khoảng trống lớn trong việc truyền dạy và bảo tồn nghệ thuật này. Việc thiếu hụt nghệ nhân có kinh nghiệm là một trong những thách thức lớn nhất hiện nay.

2.2. Thiếu Sự Quan Tâm Từ Cộng Đồng

Nhiều người dân, đặc biệt là giới trẻ, chưa nhận thức đầy đủ về giá trị của Hát Xẩm. Sự thiếu quan tâm này dẫn đến việc nghệ thuật này dần bị lãng quên. Cần có những hoạt động tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức về Hát Xẩm trong cộng đồng.

III. Phương Pháp Bảo Tồn Hát Xẩm Hiệu Quả

Để bảo tồn Hát Xẩm, cần có những phương pháp hiệu quả nhằm khôi phục và phát triển nghệ thuật này. Việc tổ chức các lớp học, buổi biểu diễn và các hoạt động giao lưu văn hóa sẽ giúp nâng cao nhận thức và sự quan tâm của cộng đồng.

3.1. Tổ Chức Các Lớp Học Hát Xẩm

Các lớp học Hát Xẩm cần được tổ chức thường xuyên để truyền dạy cho thế hệ trẻ. Việc này không chỉ giúp bảo tồn nghệ thuật mà còn tạo cơ hội cho các bạn trẻ thể hiện tài năng và đam mê của mình.

3.2. Tổ Chức Các Buổi Biểu Diễn

Các buổi biểu diễn Hát Xẩm cần được tổ chức định kỳ để thu hút sự chú ý của công chúng. Đây là cơ hội để nghệ nhân thể hiện tài năng và giới thiệu Hát Xẩm đến với đông đảo khán giả.

IV. Ứng Dụng Hát Xẩm Trong Cuộc Sống Hiện Đại

Hát Xẩm không chỉ là một loại hình nghệ thuật truyền thống mà còn có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Việc kết hợp Hát Xẩm với các hình thức nghệ thuật hiện đại sẽ tạo ra những sản phẩm văn hóa độc đáo và hấp dẫn.

4.1. Kết Hợp Hát Xẩm Với Nghệ Thuật Đương Đại

Việc kết hợp Hát Xẩm với các thể loại nghệ thuật hiện đại như múa, nhảy, hoặc nhạc điện tử sẽ tạo ra những sản phẩm mới mẻ, thu hút sự quan tâm của giới trẻ. Điều này không chỉ giúp bảo tồn mà còn phát triển nghệ thuật Hát Xẩm.

4.2. Sử Dụng Hát Xẩm Trong Giáo Dục

Hát Xẩm có thể được đưa vào chương trình giảng dạy tại các trường học để giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn hóa dân gian. Việc này không chỉ giúp bảo tồn nghệ thuật mà còn nâng cao nhận thức văn hóa cho thế hệ trẻ.

V. Kết Luận Về Hát Xẩm và Nghệ Nhân Hà Thị Cầu

Hát Xẩm và nghệ nhân Hà Thị Cầu là những biểu tượng quan trọng trong việc bảo tồn văn hóa dân gian Ninh Bình. Việc nghiên cứu và phát triển Hát Xẩm không chỉ giúp gìn giữ di sản văn hóa mà còn góp phần nâng cao giá trị văn hóa dân tộc. Cần có những nỗ lực từ cộng đồng và các cơ quan chức năng để bảo tồn và phát triển nghệ thuật này.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Hát Xẩm

Hát Xẩm không chỉ là một loại hình nghệ thuật mà còn là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người dân Ninh Bình. Nó phản ánh tâm tư, tình cảm và những giá trị văn hóa của dân tộc.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Của Hát Xẩm

Để Hát Xẩm có thể phát triển bền vững, cần có những chính sách hỗ trợ từ chính quyền và sự quan tâm từ cộng đồng. Việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại sẽ là chìa khóa để Hát Xẩm tiếp tục sống mãi trong lòng người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ NINH BÌNH VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ HÁT XẨM 1. Khái quát về tự nhiên, lịch sử xã hội, văn hóa ở Ninh Bình 1. Điều kiện tự nhiên Ninh Bình là tỉnh nằm ở cực Nam của đồng bằng sông Hồng. Phía Bắc giáp các tỉnh Hà Nam và Hòa Bình, phía Tây giáp tỉnh Thanh Hóa, phía Đông giáp Nam Định, phía Nam giáp biển Đông.

Tọa độ địa lý của Ninh Bình là 19º55’39” – 20º26’25” B, 105º32’27” – 106º10’15” Đ. Đây là một tỉnh giàu tiềm năng tài nguyên thiên nhiên, dân cư đông đúc, nguồn lao động dồi dào. Ninh Bình có vị trí chiến lược quan trọng, là nơi tiếp nối giao lưu kinh tế, văn hóa giữa lưu vực sông Hồng với lưu vực sông Mã, hai cái nôi văn hóa – văn minh của người Việt, là nơi “yết hầu” của Bắc-Nam, là địa bàn chiến lược quan trọng của mọi thời đại, nhà nước trong lịch sử Việt Nam. Ninh Bình nằm trên con đường giao thông huyết mạch (quốc lộ 1A), tuyến đường sắt Thống Nhất Bắc – Nam, quốc lộ 10.

nối liền vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc với các tỉnh Duyên Hải miền Trung, Tây Nguyên và các tỉnh phía Nam. Đây còn là cửa ngõ giao lưu của các tỉnh phía Nam với vùng Tây Bắc giàu tiềm năng về tài nguyên. Vị trí điạ lý đó đã tạo cho Ninh Bình một diện mạo văn hóa độc đáo và một điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế xã hội. Tuy là một tỉnh có diện tích và mật độ dân cư không lớn nhưng Ninh Bình là một vùng đất có địa hình rất đa dạng: có núi, đồng bằng, vùng ven biển, mang đầy đủ sắc thái địa hình Việt Nam thu nhỏ.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 Tất cả những điều đó vừa là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế vừa là bức tranh thu nhỏ trong các bài hát Xẩm, là nguồn cảm hứng bất tận cho các nghệ nhân sáng tác thơ ca. Đặc điểm lịch sử - xã hội Ninh Bình là một vùng đất đã trải qua quá trình lịch sử xây dựng và bảo vệ quê hương lâu dài. Khoa học đã chứng minh Ninh Bình là một vùng đất cổ, có con người cư trú từ rất sớm. Các di tích khảo cổ học Thung Lang (Tam Điệp), chợ Ghềnh (Tam Điệp), Đồng Vườn (Yên Mô).

đã chứng minh điều đó. Ninh Bình là nơi chuyển tải các ảnh hưởng văn hóa từ lưu vực sông Mã ra phía Bắc, từ lưu vực sông Hồng vào phía Nam, từ miền núi xuống miền ven biển. Chính vì vậy, chắc hẳn “bộ mặt văn hóa Ninh Bình thời tiền sử văn hóa khá phong phú, đa dạng” (Trương Đình Tưởng, Sdd), góp phần tạo dựng nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc. Bước vào thời kỳ Bắc thuộc trải qua hơn 1000 năm, Ninh Bình lúc thuộc về quân Giao Chỉ (Bắc Bộ), lúc thuộc về quận Cửu Chân (Thanh Hóa), mãi đến thời Đường mới thành một đơn vị hành chính độc lập là Trường Châu[1] Thời kỳ phong kiến độc lập, Ninh Bình là vùng đất có kinh đô đầu tiên của đất nước Đại Cồ Việt – nhà nước phong kiến tập quyền đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.

Kinh đô này tồn tại được 41 năm với sự chuyển tiếp ba thời đại Đinh – Tiền Lê – Lý. Sau khi Lý Công Uẩn dời đô về Đại La (Thăng Long), năm 1010, Hoa Lư không còn giữ vai trò là trung tâm đất nước nữa, nhưng vẫn là địa bàn chiến lược quan trọng trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc. Đến thế kỉ XV, Ninh Bình lại là nơi Trần Ngỗi – Giản Thịnh Đế dấy quân khởi nghĩa đánh đổ quân đô hộ nhà Minh, rồi là điạ bàn giao tranh ác liệt của các tập đoàn phong kiến Lê Trịnh – Mạc. vào thế kỷ XVI.

Từ thế kỉ XVIII, nhà Lê – Trịnh suy yếu, khởi nghĩa nông dân Tây Sơn nổi lên, quân Mãn Thanh với 29 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 vạn quân xâm lược nước ta. Mảnh đất Ninh Bình lại một lần nữa là lá chăn vững chắc cho cuộc kháng chiến của dân tộc. Là nơi Ngô Thì Nhậm dựng phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn, nơi vua Quang Trung hội quân, tổ chức cho lính ăn tết sớm rồi thần tốc tiến về giải phóng Thăng Long mùa xuân năm Kỷ Dậu (1789). Thế kỷ XIX, Ninh Bình có tên làThanh Hoa ngoại trấn, năm Gia Long thứ 5 (1806) đổi thành đạo Thanh Bình.

Năm 1822, đổi thành trấn Ninh Bình, cái tên Ninh Bình có từ đây. Năm 1829, đổi thành tỉnh Ninh Bình, thành lập thêm huyện Kim Sơn. Tháng 12 năm 1873, thực dân Pháp đánh chiếm Ninh Bình nhưng chúng phải rút lui do gặp phải sự chiến đấu anh dũng của nhân dân. Mười năm sau, năm 1883, thực dân Pháp chiếm được Ninh Bình, ách đô hộ của chúng mãi đến năm 1945 mới bị cuộc Cách mạng Tháng Tám của nhân dân ta lật đổ.

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1946-1954), các chiến dịch Lê Lợi (1950), Tây Nam Ninh Bình, Quang Trung (1951) đã một lần nữa chứng tỏ khí thế hiên ngang, anh dũng chống giặc của nhân dân Ninh Bình, góp phần cùng nhân dân cả nước đi đến thắng lợi cuối cùng, giải phóng quê hương vào năm 1954. Cuộc kháng chiên chống Mỹ và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của nhân dân Ninh Bình đã được cả nước công nhận với nhiều danh hiệu cao quý dành cho các cá nhân và tập thể. Từ năm 1986 đến nay, Ninh Bình đang cùng cả nước thực hiện đường lối đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong suốt một cuộc hành trình gần hai thiên niên kỉ, người dân Ninh Bình đã sinh sống và tồn tại từ xa xưa trên mảnh đất cổ này.

Qua quá trình phát triển ấy, Ninh Bình tự hào đã từng là kinh đô nước Đại Cồ Việt của ba vương triều Đinh – Lê – Lý từ cuối thế kỷ Xđến đầu thế kỉ XVI và là mảnh đất đã từng sản sinh ra những nhân vật lịch sử anh hùng, làm rạng danh quê hương đất nước. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 Có thể nói, Ninh Bình là lịch sử của một vùng đất anh hùng, giàu truyền thống yêu nước. Đó là lịch sử dựng nước và giữ nước, lúc vẻ vang rực rỡ, là trung tâm của cả nước, nơi lan tỏa những giá trị văn hóa, âm thầm đóng góp sức mình làm nên lịch sử vẻ vang của dân tộc. Những giá trị đó kết tinh thành truyền thống, để hôm nay được phát huy trong công cuộc xây dựng quê hương cố đô xưa, ngày một giàu đẹp.

Tỉnh Ninh Bình có trên 90 vạn dân sinh sống ở 8 huyện, thành phố, thị xã với 2 dân tộc Kinh và Mường. Mỗi dân tộc, mỗi địa phương trong tỉnh có một bản sắc truyền thống riêng, song đều hội tụ một phẩm chất chung đó là cần cù, sáng tạo trong lao động sản xuất, đoàn kết, dũng cảm trong đấu tranh chống các thế lực thù địch, chống thiên tai, gắn bó và yêu quê hương tha thiết. Nhân dân Ninh Bình có truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm, góp phần xứng đáng vào công cuộc dựng nước và giữ nước vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Người dân đất Ninh Bình không những có truyền thống đấu tranh anh dũng chống giặc ngoại xâm mà còn rất cần cù, sáng tạo và giàu kinh nghiệm trong lao động sản xuất, đấu tranh với thiên nhiên.

Các thế hệ người dân Ninh Bình đã khai sơn phá thạch tạo dựng quê hương, phát triển nền sản xuất nông nghiệp đa dạng, bạt núi xẻ đồi, mở mang làng bản, quai đê lấn biển xây dựng vùng quê trù phú, màu mỡ với núi sông, rừng biển kỳ thú. Đặc biệt nhân dân Ninh Bình đã phát huy khả năng khéo léo của đôi bàn tay và trí tuệ của mình tạo nên nhiều nghề thủ công lâu đời, nổi tiếng như nghề chạm khắc đá, thêu ren, dệt chiếu,. Đó là những nghề truyền thống có giá trị thẩm mĩ và giá trị kinh tế cao. Mảnh đất Ninh Bình đã sản sinh ra những người con tuấn kiệt.

Đinh Tiên Hoàng cờ lau dẹp loạn, thống nhất giang sơn, mở nước, định đô, đặt nền móng đầu tiên cho kỉ nguyên phục hưng và văn minh Đại Việt. Nguyễn Minh Không LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 được nhà Lý phong Quốc sư, nhân dân tôn là bậc Thánh. Trương Hán Siêu, nhà văn nổi tiếng thời Trần được các vua Trần gọi bằng thầy. Truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm và tinh thần cần cù, sáng tạo trong lao động là nét nổi bật nhất và cũng là di sản tinh thần vô giá của nhân dân các dân tộc ở Ninh Bình trong công cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước.

Truyền thống quý báu đó được kế tục và phát huy từ đời này sang đời khác và càng được phát huy cao độ từ có Đảng cộng sản Việt Nam ra đời và nó đã trở thành các cao trào cách mạng của nhân dân trong tỉnh. Đây chính là nguồn cảm hứng cho các nghệ nhân lưu giữ và phát huy loại hình nghệ thuật cổ truyền của dân tộc. Đời sống văn hóa Ninh Bình nằm ở vùng giao thoa giữa các khu vực: Tây Bắc, đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ. Chính đặc điểm đó đã tạo ra một nền văn hóa Ninh Bình khá năng động, phát triển trên nền tảng văn minh châuthổ sông Hồng.

Đây là vùng đất phù sa cổ ven chân núi có con người cư trú từ rất sớm. Vùng đất Ninh Bình là kinh đô của ViệtNam thế kỷ X, mảnh đất gắn với sự nghiệp của 6 vị vua thuộc ba triều đại Đinh - Lê – Lý với các dấu ấn lịchsử: Thống nhất giang sơn, đánh Tống - dẹp Chiêm và phát tích quá trình định đô Hà Nội. Do ở vào vị trí chiến lược ra Bắc vào Nam, vùng đất này đã chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử oai hùng của dân tộc mà dấu tích lịch sử còn để lại trong các đình, chùa, đền, miếu, từng ngọn núi, con sông. Đây còn là vùngđất chiến lược để bảo vệ ThăngLong của triều đại TâySơn với phòngtuyến Tam Điệp, là căn cứ để nhà Trần 2 lần chiến thắng giặc Nguyên - Mông với hành cung Vũ Lâm,.

Thế kỷ XVI - XVII, đạo Công giáo được truyền vào Ninh Bình, dần dần hình thành trung tâm Công giáo Phát Diệm, nay là giáophận Phát Diệm đặt tại KimSơn với 60% tổng số giáo dân toàn tỉnh. Bên cạnh văn hoá của cư dân Việt LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 cổ, Ninh Bình còn có "văn hoá mới" của cư dân ven biển. Dấu ấn về biển tiến còn in đậm trên đất Ninh Bình.