Khóa Luận Tốt Nghiệp Về Lịch Sử Kiến Trúc Và Giá Trị Văn Hóa Của Tháp Po Klong Garai Tỉnh Ninh Thuận

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp lịch sử kiến trúc và giá trị văn hóa của tháp po klong garai tỉnh ninh thuận, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể

• Tác giả: Đạo Nữ Thúy Thanh Hoàng Oanh Thanh
• Người hướng dẫn: Ths. Nguyễn Thị Kim Giác
• Trường học: Trường Đại Học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Sư Phạm Lịch Sử
• Đề tài: Nghề lịch sử dệt kiến thổ cẩm trúc của người Chăm và giá trị văn hóa ở Ninh Thuận từ nghề làm đẹp đến tháp Po Klong Garai
• Loại tài liệu: Báo Cáo Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bình Dương

Tóm tắt

I. Khám Phá Giá Trị Văn Hóa Của Tháp Po Klong Garai Tại Ninh Thuận

Tháp Po Klong Garai là một trong những biểu tượng văn hóa đặc sắc của người Chăm tại Ninh Thuận. Được xây dựng vào thế kỷ 13, tháp không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo mà còn mang trong mình những giá trị văn hóa sâu sắc. Tháp Po Klong Garai không chỉ thu hút du khách bởi vẻ đẹp kiến trúc mà còn bởi những câu chuyện lịch sử và văn hóa phong phú gắn liền với nó.

1.1. Lịch Sử Hình Thành Tháp Po Klong Garai

Tháp Po Klong Garai được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ 13, dưới triều đại của vua Shihavaman. Đây là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của vương quốc Champa, thể hiện sự phát triển vượt bậc của nền văn hóa Chăm. Tháp được xây dựng để thờ vua Po Klong Garai, người có công lớn trong việc phát triển hệ thống thủy lợi cho nhân dân Panduranga.

1.2. Kiến Trúc Đặc Trưng Của Tháp Po Klong Garai

Tháp Po Klong Garai bao gồm ba tháp chính: tháp Cổng, tháp Chính và tháp Hỏa. Mỗi tháp đều có những đặc điểm kiến trúc riêng biệt, thể hiện sự tinh tế và khéo léo của người Chăm. Tháp Chính là nơi thờ vua Po Klong Garai, với các họa tiết điêu khắc tinh xảo, trong khi tháp Hỏa là nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng.

II. Những Giá Trị Văn Hóa Đặc Sắc Của Tháp Po Klong Garai

Tháp Po Klong Garai không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của người Chăm. Những lễ hội truyền thống, nghi thức tôn giáo và các hoạt động văn hóa diễn ra tại tháp đã tạo nên một không gian văn hóa phong phú, thu hút sự quan tâm của nhiều thế hệ.

2.1. Lễ Hội Kate Tại Tháp Po Klong Garai

Lễ hội Kate là một trong những lễ hội lớn nhất của người Chăm, diễn ra hàng năm tại tháp Po Klong Garai. Đây là dịp để người dân tôn vinh các vị thần và cầu nguyện cho mùa màng bội thu. Lễ hội thu hút đông đảo người tham gia, không chỉ riêng người Chăm mà còn cả du khách từ khắp nơi.

2.2. Vai Trò Của Tháp Trong Đời Sống Tinh Thần Của Người Chăm

Tháp Po Klong Garai đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người Chăm. Đây là nơi để người dân gửi gắm những ước nguyện, cầu mong sức khỏe và bình an cho gia đình. Tháp không chỉ là biểu tượng văn hóa mà còn là nơi kết nối cộng đồng, gắn bó các thế hệ với nhau.

III. Thách Thức Trong Việc Bảo Tồn Tháp Po Klong Garai

Mặc dù tháp Po Klong Garai đã tồn tại qua nhiều thế kỷ, nhưng hiện nay nó đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn. Sự xuống cấp của công trình, cùng với sự thay đổi của môi trường và văn hóa, đòi hỏi cần có những biện pháp bảo tồn hiệu quả.

3.1. Tác Động Của Thời Gian Đến Tháp Po Klong Garai

Thời gian đã để lại những dấu ấn trên tháp Po Klong Garai, khiến cho nhiều chi tiết kiến trúc bị xuống cấp. Việc bảo tồn và phục hồi các chi tiết này là rất cần thiết để giữ gìn giá trị văn hóa của tháp.

3.2. Sự Thay Đổi Trong Văn Hóa Và Tập Quán Của Người Chăm

Sự thay đổi trong văn hóa và tập quán của người Chăm cũng ảnh hưởng đến việc bảo tồn tháp Po Klong Garai. Cần có những nỗ lực để duy trì các nghi thức truyền thống và kết nối thế hệ trẻ với di sản văn hóa của tổ tiên.

IV. Phương Pháp Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Của Tháp

Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của tháp Po Klong Garai, cần có những phương pháp hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn kiến trúc và phát triển du lịch bền vững sẽ giúp nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa của tháp.

4.1. Định Hướng Bảo Tồn Kiến Trúc Tháp

Cần có các kế hoạch cụ thể để bảo tồn kiến trúc của tháp Po Klong Garai, bao gồm việc phục hồi các chi tiết kiến trúc bị hư hại và duy trì môi trường xung quanh tháp. Việc này không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn tạo điều kiện cho du lịch phát triển.

4.2. Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Qua Du Lịch

Phát triển du lịch bền vững xung quanh tháp Po Klong Garai sẽ giúp nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa của người Chăm. Các hoạt động du lịch có thể bao gồm tổ chức các tour tham quan, lễ hội và các hoạt động văn hóa truyền thống, từ đó thu hút du khách và tạo nguồn thu cho cộng đồng.

V. Kết Luận Về Giá Trị Văn Hóa Của Tháp Po Klong Garai

Tháp Po Klong Garai không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo mà còn là biểu tượng văn hóa của người Chăm tại Ninh Thuận. Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của tháp là trách nhiệm của cả cộng đồng, nhằm giữ gìn di sản văn hóa cho các thế hệ mai sau.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa

Bảo tồn di sản văn hóa không chỉ là việc giữ gìn các công trình kiến trúc mà còn là việc duy trì các giá trị văn hóa, truyền thống của dân tộc. Tháp Po Klong Garai là một minh chứng cho sự phát triển của nền văn hóa Chăm, cần được bảo vệ và phát huy.

5.2. Hướng Tới Tương Lai Của Tháp Po Klong Garai

Hướng tới tương lai, tháp Po Klong Garai cần có những chiến lược bảo tồn và phát triển bền vững. Việc kết hợp giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế sẽ giúp nâng cao giá trị văn hóa của tháp, đồng thời tạo ra cơ hội cho cộng đồng địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ KIẾN TRÚC CỦA THÁP PO KLONG GIARAI 1. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ KIẾN TRÚC CỦA THÁP PO KLONG GARAI 1. Cảnh quan địa lý Tháp Po Klong Garai hay còn có tên gọi khác là tháp Po Klong Garai hay còn gọi la Tháp Chàm, đây được xem là cụm tháp đẹp nhất, nguyên vẹn nhất tại Ninh Thuận còn sót lại ở nước ta. Nhóm tháp Po Klong Garai được xây dựng trên ngọn đồi Trầu,nằm trên phường Đô Vinh – thành phố Phan Rang Tháp Chàm (Ninh Thuận),khoảng 7km về phía Tây Bắc.

Quần thể kiến trúc này mang đậm bản sắc văn hóa hóa Chăm,được xây dựng vào khoảng cuối thế kỉ 13 đầu thế kỉ 14 (thời vua Shihavaman, người Việt gọi là Chế Mân) thờ vua Po Klong Garai (1151 – 1205) người đã có công lao rất lớn trong việc xây dựng hệ thống dẫn thủy cho nhân dân Panduranga (tên gọi Phan Rang thời vương quốc Chăm). Hiện nay,đây là một nhóm tháp gồm có 3 loại tháp: tháp Cổng,tháp Chính và tháp Hỏa (Lửa). Tháp Cổng là hai cửa thông nhau theo trục Đông – Tây,đây được xem là nơi ra vào,hành lễ,tiếp đón khách của các vua ngày xưa,với lối kiến trúc mái vòm độc đáo tuy nhiên cổng tháp không có nhiều họa tiết nổi bật. Tháp Chính có cửa chính nằm ở phía Đông,trên cửa là mái vòm,mặt trụ đá có khắc chữ Chăm cổ,bên trên cửa có điêu khắc hình ảnh thần Siva đang múa.

Bên trong tháp Chính thờ vị vua có nhiều công lớn trong công cuộc cai trị đất nước với biểu tượng Mukha – Linga. Tháp Hỏa (Lửa) nằm ở phía Nam,nơi đây là nơi có kiến trúc đặc trưng của những ngôi nhà truyền thống của dân tộc Chăm,với kiến trúc hai mái cong cong hình chiếc thuyền nhìn sơ qua khá giống với mái nhà rông của những người dân tộc ở Tây Nguyên,đây là nơi để long bào,cúng tế của các tu sĩ,nơi để các vật dụng cần thiết của vua Champa xưa. 8 Dưới chân tháp có bảo tàng văn hóa Chăm,đây là nơi còn lưu trữ các vật dụng của người Chăm xưa,trang phục các vị vua,trang phục đời sống hằng ngày của dân tộc Chăm. Ngoài ra ở đây còn mô phỏng lại cuộc sống của dân tộc Chăm xưa như thế nào.

Bao quanh xung quanh nhóm tháp sẽ có hàng rào được xây dựng bằng gạch,hiện nay nhữn viên gạch đỏ được sản xuất như thế nào,mà trải qua biết bao biến cố lịch sử,sự bào mòn của thời gian mà những viên gạch đó vẫn còn nguyên vẹn,hàng rào này được xem như là miếng lót chắc chắn để bảo vệ không bị chiến tranh tàn phá,mà vẫn giữ được vẻ đẹp vốn có của nó đến tận ngày nay. Chính vì cách tọa lạc đặc biệt của mình mà mỗi lần nhắc đến hay đến với Ninh Thuận,người ta không thể nào đến để tham quan tìm hiểu về lối kiến trúc độc đáo này. Cùng với lối kiến trúc độc đáo,nghệ thuật điêu khắc đạt đến đỉnh cao,tháp Po Klong Garai đã được Bộ Văn hóa xếp vào hạng di tích quốc gia năm 1979 và được Thủ tướng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Truyền thuyết Núi Trầu Tháp Po Klong Garai gắn với một truyền thuyết, truyền thuyết về một ông vua bị bệnh lách hủi bán trầu,ông trị vì từ năm 1151 đến năm 1205,cho đến nay ngọn đồi dựng tháp có tên là Cơk Bala tức là hòn núi lá Trầu.

Truyền thuyết kể rằng: Ngày xưa,có hai vợ chồng già người Chăm sống tại Ninh Thuận,họ vốn không có con. Một hôm,ông đi qua bến dâu phía trên đập Nha Trinh,bỗng thấy một cái bọc trôi lềnh bềnh ở giữa sông. Ông già vớt cái bọc lên,mở ra trong bọc có một bé gái xinh xắn. Ông bà vui mừng khôn xiết,bèn đưa bé gái về nhà nuôi.175] Sau nhiều năm trôi qua,cô gái đó đã lớn khôn,cô thường theo bố mẹ vào rừng kiếm củi.

Một hôm trời nắng gắt,cô gái khát nước nhưng do khu rừng của ba đang chặt củi không có khe suối hay rãnh suối nào cả. Ông già đã khuyên con gái rang chịu về nhà rồi uống nước. Nhưng do không chịu nổi cơn khát cô gái bèn lén đi tìm nguồn nước uống. Đi một quãng đường khá xa,cô gái mới thấy một tảng đó rất to,ở giữa tảng có một vũng nước trong vắt,cô mừng rỡ liền cúi xuống lấy tay vục nước uống trong lành.

Khi ba mẹ 9 cô tìm thấy cô thì vũng nước đó dần cạn đi,ba người cho rằng đấy là điềm lạ nên đã vội vàng quay về nhà.176] Từ đó,cô gái tự nhiên thụ thai. Cô sinh ra một đứa trẻ ghẻ lỡ hết sức kinh tởm. Mặc dù vậy nhưng ông bà già vẫn rất thương yêu cháu của mình nuôi nấng cháu lớn lên rất cẩn thận và đã đặt tên tên cho cháu của mình là Pô Ong. Năm 7 tuổi,Pô Ong đi chăn bò cho nhà vua,ngày nào cũng như ngày nấy,Pô Ong bò chăn đều được ăn no và về chuồng đầy đủ.

Một hom vì mải chơi,Pô Ong đã để lạc mất một con bò,Pô Ong liền trèo lên một ngọn cây cao để nhìn thì thấy bò của mình đang bị cột trong một ngôi nhà lớn, sau khi trèo xuống ngọn cây cao đó liền biến thành một con rồng, nhìn Pô Ong một cách kính cẩn.176] Pô Ong nhờ một người lớn dẫn mình đi xin bò,chủ nhân của ngôi nhà ấy là một thầy tu,ông có một con gái rất là xinh đẹp. Nhìn thấy Pô Ong ghẻ lỡ đầy mình con gái của thầy tu bèn bảo cha mình trả bò cho Pô Ong và đuổi anh ta đi. Nhìn thấy Pô Ong thầy tu thấy trên người cậu có nhiều điều lạ nên đã hứa chọn ngày lành,tháng tốt để gả cho Pô Ong.176] Sau đó,Pô Ong đã kết thân với người bạn Pô Klong Chanh hai người cùng nhau đi buôn trầu. Từ ngày hai người đổi thúng trầu nghỉ ngơi ở một chỗ và thay phiên nhau về nhà lấy cơm ăn.

Một hôm, Pô Klong Chanh về nhà lấy cơm ăn, Pô Ong đã ngủ thiếp đi, sau khi Pô Klong chanh quay lại, thì thấy một cảnh tượng hiện ra trước mắt mình: một con rồng đang liếm toàn thân ghẻ lỡ của Pô Ong. Nhờ vậy, ghẻ lở trên người của Pô Ong biến mất. Pô Ong thức dậy lấy gói xôi chỉ mỗi người một nữa cho Pô Klong Chanh.177] Một hôm, vị thầy tu bỗng nhớ tới anh chàng chăn bò trên người đầy ghẻ lỡ, và tìm kiếm để kết thân. Pô Ong nhận con gái của thầy tu về làm vợ.

Ít lâu sau, nhà vua băng hà, không có hoàng tử kế vị. Bỗng nhiên con voi trắng của hoàng cung phá cửa chạy đến chỗ Pô Ong ở, quỳ xuống và đưa ra ý định mời. Tưởng rằng, con voi trắng có nguyện cầu gì, Pô Ong đã trèo lên mình voi. Con voi chẳng từ từ đứng dậy, rồi chạy về hướng kinh thành.

Khi đi được đến Sông Đà Rằng, con voi dừng lại uống nước nhân cơ hội đó Pô Ong chạy trốn, không thấy Pô Ong, con voi cứ mãi rống lên để tìm được Pô Ong. Thấy vậy, Pô Ong đành bất đắc dĩ trèo lên lưng gọi để nó chở đi. Dân chúng thế vậy hết sức vui mừng, bèn rủ nhau đi theo sau thành một hàng dài vô tận. Đến được kinh thành, Pô Ong được làm vua.

Nhưng cũng có người 10 không phục, vì ông chỉ là một tên chăn bò bẩn thiểu. Thấy thế, ông bỏ đi tu. Nhưng sau khi ông đi, đất nước liên tiếp xảy ra nhiều vụ thiên tai, dịch bệnh. Vì thế, quan lại và dân chúng đã lên núi rước vua về.

Từ đó, dân chúng gọi ông là Pô Klong Garai.178] Po Klong Garai là một vị vua anh quân, có tài trong việc dẫn thủy nhập điền, ruộng vườn trước kia khô cạn nhờ có ông mà trở nên tươi tốt, nhờ đó dân chúng ấm no hơn xưa. Một lần,người Khơme xâm chiếm lãnh thổ Chiêm Thành, Po Klong Garai ra điều kiện thi xây tháp. Nếu ngài xong truớc thì người Khơme phải rút quân về, còn nếu ngài thua thì sẽ nhuợng đất cho họ. Ý vào số đông và tài xây tháp của mình,người Khơme nhận lời thách.

Po Klong Garai đã cho dân chúng lấy tre làm khung. Lấy giấy phết làm gạch. Chờ người Khơme sấp hoàn thành tháp của họ, nhân đêm tối ngài cho dựng mấy cây tháp làm bằng tre, giấy lên. Sáng sớm tinh sương, nguời Khơme ngủ dậy thấy tháp của người Chăm đã mọc lèn sừng sững nên họ đành chịu thua và rút quân về nuớc.179] Sau khi đã hoàn thành nhiêhm vụ lo cho dân được ấm no, vua Pô Klaung Garai đã hóa thân về trời và trở thành một vị thần che chở cho dân chúng.

Nhớ ơn vua, dân chúng tạc tượng ngài, thờ trong ngôi tháp mà chính ngài đã dựng lên trong cuộc đo tài với Pô Dam. Từ đó,ngôi tháp mang luôn tên ngài – tháp Po Klong Garai. Tất nhiên,truyền thuyết, bao giờ cũng mang tính hoang đường nhiều hơn là sự thật,thế nhưng,vị vua Po Klong Garai trong truyền thuyết về tháp Po Klong Garai của người Chăm vẫn có những cốt lõi lịch sử. Đập nước Nha Trinh, núi Trầu và ngôi tháp Po Klong Garai đều là những di tích vật chất có thật.

Kiến giải lịch sử Theo như mô tả ở trên, quần thể kiến trúc tháp Po Klong Garai được xây dựng vào cuối thế kỉ XIII đầu thế kỉ XIV. Tháp được lấy tên vị vua mà theo sử sách Việt Nam gọi là vua Chế Mân (1151-1205). Tháp Po Klong Garai được xây dựng dưới thời vua Jaya Shimhavarman III (thế kỉ XIII-XIV). Po Klong Garai được đồng hóa với thần Shiva thể hiện tín ngưỡng thể hiện tín ngưỡng thờ Thần-vua của Champa vào thế kỉ XIV.

11 Nhóm tháp Po Klong Garai là nhóm tháp được xây dựng hoàn chỉnh và cuối cùng trong tổng thể kiến trúc tháp Champa. Bên trong lòng tháp hiện nay vẫn còn nguyên vẹn bệ thờ Yony-Linga,trên Linga còn thể hiện Mukalinga. Theo như truyền thuyết đã kể ở trên, đấy chính là hình ảnh vua Po Klong Garai đã được hóa thân vào trong biểu tượng thờ của thần Shiva. Theo tác giả Lê Đình Phụng, nhóm tháp Po Klong Garai được xây dựng vào giữa thế kỉ XIV dưới thời vua Chế Anam (1318-1342), phù hợp với điều kiên kinh tế xã hội của Champa lúc bấy giờ.

Ông đã nêu rõ rằng,như vậy có thể thấy niên đại (thế kỉ XII-XIV) của việc xây dựng tháp và mối quan hệ với vị vua được thờ là Po klong Garai là như thế nào,có cùng thời gian. Theo thế thứ các đời vua của vương triều Vijaya trị vì từ năm 1000 đến ănm 1471 gồm 36 đời vua,trong thế kỉ XIV trong tên của các vị vua thì không có tên của vua Po Klong Garai.