ĐẶT VẤN ĐỀ Trong thành phần tham gia Khám chữa bệnh (KCB) trong xã hội, trẻ em chiếm một số rất lớn.Trẻ em là chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc, thấm nhuần quan điểm này, đã từ lâu Chính phủ Việt Nam đã đƣa ra các chính sách chăm sóc sức khỏe cho trẻ em. Một trong các chính sách đó là tất cả mọi trẻ em dƣới 6 tuổi đều đƣợc miễn phí KCB. Tuy nhiên các đối tƣợng này phải đƣợc cấp thẻ gọi chung là thẻ Bảo hiếm y tế (BHYT). Trẻ em có quyền đƣợc chăm sóc bảo vệ sức khỏe.
Quyền này đƣợc quy định cụ thể tại điều 15 Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Theo đó trẻ em dƣới 6 tuổi đƣợc CSSKBĐ, đƣợc khám chữa bệnh không phải trả tiền tại các CSYT công lập, trẻ em đƣợc y tế cơ sở quản lý sức khỏe, đƣợc tiêm chủng phòng bệnh, phòng dịch, đƣợc khám bệnh, chữa bệnh miễn phí [25]… Từ năm 2008, luật BHYT ra đời đã quy định trẻ em dƣới 6 tuổi là đối tƣợng đặc biệt: Là một trong các đối tƣợng đƣợc cấp thẻ BHYT miễn phí và không cùng chi trả các chi phí khi khám chữa bệnh. Điều này thể hiện sự nhất quán của Nhà nƣớc quan tâm ƣu đãi tối đa cho trẻ dƣới 6 tuổi. Do điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội mỗi vùng khác nhau, hoạt động và sự hƣởng lợi dịch vụ y tế các vùng có khác nhau.
Việc nghiên cứu tìm hiểu thực trạng khám chữa bệnh của nhóm đối tƣợng này là cần thiết và là yêu cầu thực tiễn của mỗi khu vực, bởi vì qua nghiên cứu sẽ tìm đƣợc các tồn tại trong hoạt động KCB cho trẻ em. Bệnh viện huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình là một bệnh viện tuyến huyện hạng III đã thực hiện công tác khám bệnh, chữa bệnh BHYT từ năm 1993 cho cán bộ và nhân dân các dân tộc trong huyện, đặc biệt là với trẻ em dƣới 6 tuổi. Tính đến nay đã hơn 20 năm triển khai thực hiện khám chữa bệnh BHYT cho trẻ em. Vậy thực trạng khám chữa bệnh BHYT cho trẻ em dƣới 6 tuổi tại BVĐK huyện Kỳ Sơn đƣợc thực hiện nhƣ thế nào? Yếu tố nào ảnh hƣởng đến 2 kết quả công tác này và giải pháp nào sẽ nâng cao chất lƣợng thực hiện khám chữa bệnh BHYT cho trẻ em dƣới 6 tuổi tại BVĐK huyện Kỳ Sơn? Các vấn đề trên, đến nay chƣa đƣợc đề cập đến.
Do vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Thực trạng khám chữa bệnh cho trẻ em dưới 6 tuổi tại bệnh viện đa khoa huyện Kỳ Sơn - Tỉnh Hòa Bình và đề xuất giải pháp”. Với 2 mục tiêu sau: 1- Mô tả thực trạng khám chữa bệnh cho trẻ em dƣới 6 tuổi tại BVĐK huyện Kỳ Sơn từ năm 2012 - 2014. 2- Xác định một số yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động khám chữa bệnh cho trẻ em dƣới 6 tuổi tại BVĐK huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình và đề xuất giải pháp. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.
Một số khái niệm về khám chữa bệnh ở nƣớc ta 1. Khám bệnh, chữa bệnh - Khám bệnh Khám bệnh là việc hỏi bệnh, khai thác tiền sử bệnh, thăm khám thực thể, khi cần thiết thì chỉ định làm xét nghiệm cận lâm sàng, thăm dò chức năng để chẩn đoán và chỉ định phƣơng pháp điều trị phù hợp đã đƣợc công nhận. Ở Việt nam, đối với trẻ em dƣới 6 tuổi đƣợc khám chữa bệnh miễn phí - Vẫn thƣờng gọi chung là khám chữa bệnh BHYT. - Chữa bệnh Là việc sử dụng các phƣơng pháp chuyên môn kỹ thuật đã đƣợc công nhận và thuốc đã đƣợc phép lƣu hành để cấp cứu, điều trị, chăm sóc, phục hồi chức năng cho ngƣời bệnh [30].
Chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh Tổ chức Quốc tế về tiêu chuẩn hóa ISO, trong dự thảo DIS 9000:2000, đã đƣa ra định nghĩa về chất lƣợng nhƣ sau: Chất lƣợng là khả năng của tập hợp các đặc tính của một sản phẩm, hệ thổng hay quá trình để đáp ứng yêu cầu của khách hàng và các bên có liên quan. Nhƣ vậy chất lƣợng dịch vụ KCB là khả năng của các dịch vụ KCB đáp ứng các nhu cầu của ngƣời bệnh và các bên có liên quan. Chất lƣợng dịch vụ KCB bao gồm hai thành phần: Chất lƣợng chuyên môn kỹ thuật và chất lƣợng chức năng. Chất lƣợng chuyên môn kỹ thuật là sự chính xác trong kỹ thuật chẩn đoán và điều trị bệnh và chất lƣợng chức năng bao gồm các đặc tính nhƣ cơ sở vật chất bệnh viện, giao tiếp với nhân viên y tế, cách thức tổ chức quy trình KCB, cách thức bệnh viện chăm sóc ngƣời bệnh.
4 Chất lƣợng dịch vụ KCB bao gồm cả việc ứng dụng khoa học kỹ thuật y khoa theo cách thức nào đó để tối đa hóa lợi ích về sức khỏe mà không làm gia tăng các rủi ro tƣơng ứng do ứng dụng các kỹ thuật này. Do đó, chất lƣợng dịch vụ KCB chính là mức độ mà dịch vụ y tế đƣợc kỳ vọng sẽ đem lại sự cân bằng mong muốn nhất giữa rủi ro và lợi ích. Chất lƣợng dịch vụ KCB là mức độ theo đó các dịch vụ y tế mà cá nhân và cộng đồng sử dụng làm tăng khả năng đạt đƣợc kết quả sức khỏe mong muốn và phù hợp với kiến thức chuyên môn hiện tại. Chất lƣợng dịch vụ KCB là hình thức tổ chức các nguồn lực một cách hiệu quả nhất nhằm đáp ứng nhu cầu CSSK của những ngƣời có nhu cầu nhất nhằm mục đích phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe, an toàn, không gây lãng phí mà vẫn đảm bảo đáp ứng đƣợc các yêu cầu cao hơn.
Thực trạng khám chữa bệnh bảo hiểm y tế và khám chữa bệnh cho trẻ em ở một số nƣớc trên thế giới và Việt Nam 1. Khám chữa bệnh có bảo hiểm y tế trên thế giới - Khám chữa bệnh có bảo hiểm y tế chung Trên thế giới việc thực hiện khám chữa bệnh BHYT cho ngƣời bệnh đã đƣợc triển khai khá sớm. Tuy nhiên, về mức độ và các loại hình BHYT có khác nhau ở mỗi nƣớc, cách tổ chức khám chữa bệnh cho ngƣời có thẻ BHYT ở tuyến cơ sở cũng rất đa dạng. Mặc dù vậy, đều có điểm chung là việc đƣa dịch vụ khám chữa bệnh càng gần dân, càng lợi cho ngƣời tham gia BHYT là xu thế chung của toàn thế giới.
Tại Hoa Kỳ, hoạt động khám chữa bệnh BHYT đã có từ lâu và với các hình thức hoạt động khác nhau nhƣ: Medicare (một tổ chức chăm sóc sức khỏe của chính phủ Mỹ) và các quĩ BHYT tƣ nhân. Năm 1973, tổ chức duy trì sức khỏe (HMO) đƣợc thành lập, tạo ra một hệ thống khám chữa bệnh với phƣơng thức khoán quỹ theo định xuất thẻ BHYT (cơ quan BHYT khám chi phí khám chữa bệnh cho cơ sở điều trị dựa vào chi phí bình quân của một thẻ 5 BHYT và số thẻ BHYT trong một khoảng thời gian thƣờng là một năm). Do vậy, khám chữa bệnh cho ngƣời có thẻ BHYT bắt đầu từ bác sỹ đa khoa đƣợc coi là ngƣời gác cổng để đảm bảo quản lý sức khỏe ban đầu tại tuyến y tế cơ sở. Các tuyến chăm sóc sức khỏe không những thực hiện khám chữa bệnh sớm mà còn quan tâm tới dự phòng nhƣ khám sức khỏe định kỳ, thực hiện giáo dục sức khỏe v.
Tại một số nƣớc Châu Âu, tất cả các bác sỹ chăm sóc sức khỏe ban đầu đều có trách nhiệm khám cho ngƣời bệnh có thẻ BHYT [19], [34]. Tại Cộng hòa Liên bang Đức, cơ quan BHYT phát triển mạnh, loại hình chăm sóc sức khỏe tại nhà cho ngƣời bệnh, quỹ dành cho chăm sóc ngƣời bệnh tại nhà đƣợc ngƣời tham gia bảo hiểm đóng trị giá 1% lƣơng [1]. Ở Vƣơng quốc Anh, ngƣời có thẻ BHYT còn đƣợc y tế chăm sóc có tính chất hệ thống hơn. Ngƣời bệnh sau khi đƣợc điều trị ngoại khoa ở bệnh viện, khi trở về nhà ngƣời bệnh vẫn đƣợc sự theo dõi và chăm sóc của các nhân viên y tế cộng đồng tại các tuyến y tế cơ sở.
Số loại quỹ BHYT ở mỗi quốc gia cũng rất khác nhau: Ở Indonesia có tới 6 loại quỹ BHYT, trong đó có loại quỹ BHYT nông dân gọi là DANASEHAT, là loại hình bảo hiểm cấp xã, do xã quản lý chỉ thực hiện BHYT cho khám chữa bệnh ngoại trú tại trạm y tế xã, không thực hiện khám chữa bệnh ở tuyến trên. Để đƣợc thực hiện khám chữa bệnh BHYT, mỗi ngƣời nông dân phải đóng góp khoảng 40 - 50 Rubi. Tuy nhiên, tại thời điểm đó thực tế chi phí khám chữa bệnh khá cao nên quỹ BHYT này không mở rộng đƣợc [3]. Ở Trung Quốc, việc triển khai chính sách BHYT có phần chậm hơn một số nƣớc trong khu vực.
Tuy nhiên, các loại hình BHYT cũng khá đa dạng. Quốc gia này cũng đã chú ý tới BHYT ở tuyến y tế cơ sở nhƣ: loại hình BHYT nông dân đƣợc tổ chức ở cấp hợp tác xã nông nghiệp, do xã quản lý và chỉ sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh tại trạm y tế cơ sở. Thẻ BHYT loại này 6 không có giá trị sử dụng tại các tuyến y tế cao hơn hợp tác xã. Để đƣợc hƣởng khám chữa bệnh BHYT thông thƣờng ngƣời dân phải đóng góp từ 1 đến 2 nhân dân tệ trong một tháng, hợp tác xã hỗ trợ một phần đóng góp, tùy điều kiện cụ thể, song thƣờng gấp 3 lần số đóng góp của nhân dân [9].
Tại Thái Lan, việc triển khai BHYT tại cơ sở cũng đƣợc Chính phủ quan tâm phát triển. Tại các làng bản, Chính phủ Thái Lan đã tổ chức các trung tâm chăm sóc sức khỏe ban đầu ở các làng, bản làm nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe nhân dan ở tuyến cơ sở. Ngân sách hoạt động của trung tâm đƣợc hình thành từ nhiều quỹ, trong đó quỹ BHYT chiếm từ 13,5% đến 20% tùy điều kiện đóng góp ở mỗi năm. Quỹ chăm sóc sức khỏe ban đầu ở Thái Lan không chỉ chi cho hoạt động khám chữa bệnh thông thƣờng mà còn chi cho các hoạt động phòng bệnh nhƣ giám sát môi trƣờng, tiêm chủng mở rộng và giáo dục sức khỏe v.
Tại Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều tiên, thực hiện khám chữa bệnh cho ngƣời có thẻ BHYT ở các phòng khám đa khoa, trung tâm y tế cộng đồng, trạm xá, trạm chăm sóc sức khỏe ban đầu, ngƣời bệnh phải chi trả một phần chi phí khám chữa bệnh tùy loại cơ sở khám chữa bệnh và giá dịch vụ [20]. Một dạng tổ chức khám chữa bệnh cho ngƣời có thẻ BHYT giống nhƣ Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên đó là ở Hàn Quốc.