Chương 1 và Chương 2, trong Chương 3 các giải pháp chung và giải pháp riêng đối với cơ quan lưu trữ, cơ quan giáo dục sẽ được tập trung phân tích để thực hiện thành công các hình thức khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ phục vụ giảng dạy lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 bậc Trung học Phổ thông. Trong thời gian thực hiện Đề tài, chúng tôi đã nhận được sự ủng hộ, giúp đỡ của các thầy cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng; Ban Giám đốc cùng các đồng nghiệp tại Trung tâm Khoa học và Công nghệ văn thư, lưu trữ - Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước; các cán bộ tại Kho Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng, các Trung tâm Lưu trữ Quốc gia đã tạo điều kiện thuận lợi để chúng tôi hoàn thành Đề tài. Đặc biệt, tôi luôn nhận được sự chỉ bảo, hướng dẫn tận tình của PGS.NGND Lê Mậu Hãn - người thầy đã hướng dẫn tôi hoàn thành Đề tài này.
Hy vọng rằng, sau khi hoàn thành Đề tài này, tôi sẽ tiếp tục nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của PGS.NGND Lê Mậu Hãn và các thầy cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè. Mặc dù có nhiều cố gắng song Đề tài của tôi không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Vì vậy, tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của các thầy cô giáo, đồng nghiệp và tất cả những ai quan tâm để Đề tài của tôi được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 24 tháng 12 năm 2009 Học viên Nguyễn Thuỳ Trang 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1 SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TÀI LIỆU LƢU TRỮ PHỤC VỤ GIẢNG DẠY LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945 - 1975 BẬC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Giới thiệu khái quát tài liệu lƣu trữ giai đoạn 1945 - 1975 1. Khái niệm Theo Điều 1 của Pháp lệnh Lưu trữ quốc gia năm 2001: “Tài liệu lưu trữ quốc gia là tài liệu có giá trị về chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, ngoại giao, văn hoá, giáo dục, khoa học và công nghệ được hình thành trong các thời kỳ lịch sử của dân tộc Việt Nam, qua hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang nhân dân và các nhân vật lịch sử, tiêu biểu phục vụ việc nghiên cứu lịch sử, khoa học và hoạt động thực tiễn. Tài liệu lưu trữ quốc gia phải là bản chính, bản gốc của tài liệu được ghi trên giấy, phim, ảnh, bằng hình, đĩa hình, bằng âm thanh, đĩa âm thanh hoặc bằng các vật mang tin khác; trong trường hợp không còn bản chính, bản gốc thì được thay thế bằng bản sao hợp pháp” [46, tr.1]; Tài liệu lưu trữ có các đặc điểm sau: - Một là, tài liệu lưu trữ có nội dung phong phú, hình thức đa dạng; - Hai là, tài liệu lưu trữ là bản gốc, bản chính của tài liệu; - Ba là, tài liệu lưu trữ là sản phẩm phản ánh trực tiếp hoạt động của Đảng, Nhà nước, các cơ quan, tổ chức và cá nhân. Với những đặc điểm đó, tài liệu lưu trữ có những tính chất sau: - Tính nguyên gốc 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tính nguyên gốc được nói tới ở đây không chỉ là tài liệu lưu trữ luôn là bản chính, bản gốc mà còn bao hàm nghĩa tài liệu lưu trữ có mối liên hệ trực tiếp với sự kiện, hiện tượng lịch sử mà nó phản ánh.
Do đó, không chỉ có nội dung mà cả hình thức của tài liệu lưu trữ cũng phản ánh thời điểm sản sinh ra tài liệu. - Tính khách quan Tài liệu lưu trữ được hình thành một cách khách quan trong hoạt động của các quốc gia, dân tộc. Khác với các tài liệu khác, tác giả luôn thể hiện rõ quan điểm của mình và thuyết phục người đọc tin vào những điều mình viết, tác giả của tài liệu lưu trữ phản ánh trung thực thực tiễn đang diễn ra. Nói một cách khác, tài liệu lưu trữ được hình thành do đòi hỏi khách quan của thực tiễn, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của bất cứ cá nhân nào.
Chính tác giả của tài liệu lưu trữ cũng không hình dung hết được giá trị của nó trong tương lai. - Tính mới Không phải tất cả mọi tài liệu lưu trữ đều được khai thác, sử dụng rộng rãi. Đến một thời điểm nhất định do Nhà nước quy định, tài liệu lưu trữ sẽ được tiếp cận. Và khi đó, thông tin trong tài liệu lưu trữ mới có thể đến được với công chúng.
Bởi vậy, tài liệu lưu trữ luôn tiềm ẩn sự mới mẻ. Sự mới mẻ này không bao giờ mất đi do luôn luôn có một phần tài liệu lưu trữ hạn chế sử dụng. Sự mới mẻ này của tài liệu lưu trữ có thể góp phần làm sáng tỏ thêm sự kiện, hiện tượng lịch sử song nó cũng có thể làm đảo lộn lịch sử. Từ đặc điểm, tính chất của tài liệu lưu trữ, có thể khẳng định rằng tài liệu lưu trữ là nguồn sử liệu đa dạng, phong phú, chân thực và đáng tin cậy trong nghiên cứu lịch sử.
Và tài liệu lưu trữ có thể khai thác, sử dụng để phục vụ công tác giáo dục lịch sử nói chung và lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 ở bậc Trung học Phổ thông nói riêng. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Loại hình, số lượng và nội dung tài liệu lưu trữ “Phông Lưu trữ Quốc gia Việt Nam là toàn bộ tài liệu lưu trữ của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, không phân biệt thời gian, xuất xứ, chế độ xã hội, nơi bảo quản, kỹ thuật làm ra tài liệu đó. Phông Lưu trữ Quốc gia Việt Nam bao gồm Phông Lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam và Phông Lưu trữ Nhà nước Việt Nam” [45, tr.
Tài liệu lưu trữ về lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 thuộc Phông Lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam và Phông Lưu trữ Nhà nước Việt Nam. Các tài liệu này đang được bảo quản tại nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân ở trong nước và ngoài nước. Tiêu biểu là tại: a) Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng tiền thân là Cục Lưu trữ Trung ương Đảng có chức năng “giúp Chánh Văn phòng Trung ương Đảng tham mưu cho Trung ương Đảng quản lý Phông Lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam; nghiên cứu, soạn thảo các văn bản chỉ đạo của Trung ương Đảng về công tác văn thư và lưu trữ; kiểm tra việc thực hiện các văn bản chỉ đạo của Trung ương; trực tiếp quản lý Kho Lưu trữ Trung ương Đảng; chỉ đạo, hướng dẫn thống nhất khoa học nghiệp vụ văn thư và lưu trữ đối với các cơ quan, tổ chức Đảng và các tổ chức chính trị - xã hội” [50, tr. Hiện nay, Kho Lưu trữ Trung ương Đảng đang bảo quản hơn 100 phông và sưu tập lưu trữ, với khoảng 5.000m giá tài liệu.
Chiếm một số lượng đáng kể trong khối tài liệu này là tài liệu giai đoạn 1945 - 1975 về: - Hoạt động của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các cơ quan, tổ chức của Đảng ở Trung ương; - Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng lần thứ hai (năm 1951) và lần thứ ba (năm 1960). - Hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội: Hội Nông dân Việt Nam, Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hồ Chí Minh, Trung ương Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ chức Việt Nam; - Thân thế, sự nghiệp và hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các Tổng Bí thư và các đồng chí Uỷ viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư, các đảng viên tiêu biểu của Đảng; các nhân vật lịch sử, tiêu biểu của Đảng đồng thời là lãnh đạo chủ chốt của Nhà nước, của các tổ chức chính trị - xã hội; - Hoạt động của các đảng cộng sản và công nhân, của các tổ chức và phong trào quốc tế, của các chiến sỹ cộng sản và nhân vật lịch sử quốc tế có liên quan đến Đảng ta; - Chế độ phong kiến, thực dân, đế quốc xâm lược và các chính quyền tay sai phản động có liên quan trực tiếp đến hoạt động của Đảng ta và của các tổ chức, đoàn thể cách mạng. Tài liệu lưu trữ Đảng phản ánh chủ trương, đường lối lãnh đạo của Đảng đối với sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta, về tình hình cách mạng Việt Nam và về sự lãnh đạo của Đảng đối với toàn xã hội là nguồn sử liệu quan trọng trong nghiên cứu, biên soạn lịch sử. Nói một cách khác, tài liệu lưu trữ Đảng giúp chúng ta dựng lại một cách chính xác toàn bộ quá trình phát triển của cách mạng nước ta về tất cả các mặt vừa mang tính khái quát, vừa mang tính cụ thể.
Ví dụ: các tài liệu về đường lối cách mạng ở miền Nam như Nghị quyết số 15 ngày 13 tháng 1 năm 1959 của Ban Chấp hành Trung ương, Đề cương cách mạng miền Nam của đồng chí Lê Duẩn, Nghị quyết hội nghị Liên khu ủy V năm 1958, Chỉ thị cuối năm 1958 của Liên khu ủy V về xây dựng căn cứ miền núi. Những tài liệu trên phản ánh rõ nét chủ trương, đường lối của Đảng ta trong thời kỳ đấu tranh giành thống nhất nước nhà, phản ánh con đường phát triển của cách mạng Việt Nam là con đường bạo lực của quần chúng, dựa vào lực lượng của quần chúng là chủ yếu, kết hợp với lực lượng vũ trang đánh đổ đế quốc Mỹ và tay sai, giành chính quyền về tay nhân dân. Đây là nguồn sử liệu quan trọng trong nghiên cứu lịch sử cách mạng ở các 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tỉnh miền Nam nói riêng và tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta nói chung. Mặt khác, tài liệu lưu trữ Đảng còn giúp các nhà nghiên cứu làm sáng tỏ, hiệu đính lại những sự kiện lịch sử đã bị hiểu sai lệch.