Khách Thể Của Tội Phạm Là Yếu Tố Cấu Thành Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls khách thể của tội phạm với tư cách là một yếu tố cấu thành tội phạm trong luật hình sự việt, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Chu Thị Lam Giang
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Khách thể của tội phạm với tư cách là một yếu tố cấu thành tội phạm trong luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÁCH THỂ CỦA TỘI PHẠM
• 1.1. Khái niệm, các dấu hiệu và phân loại khách thể của tội phạm
• 1.1.1. Khái niệm khách thể của tội phạm
• 1.1.2. Các dấu hiệu thuộc về khách thể của tội phạm
• 1.1.3. Phân loại khách thể của tội phạm
• 1.1.4. Các đặc điểm và ý nghĩa pháp lý hình sự của khách thể của tội phạm
• 1.1.4.1. Các đặc điểm của khách thể của tội phạm
• 1.1.4.2. Ý nghĩa pháp lý hình sự của khách thể của tội phạm
• 1.1.5. Khách thể của tội phạm theo pháp luật hình sự của một số nước trên thế giới
• 1.1.5.1. Theo pháp luật hình sự Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào
• 1.1.5.2. Theo pháp luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 1.1.5.3. Theo pháp luật hình sự Liên bang Nga
• 1.1.5.4. Theo pháp luật hình sự Vương quốc Thụy Điển
• 2. CHƯƠNG 2: YẾU TỐ KHÁCH THỂ CỦA TỘI PHẠM THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Sự thể hiện yếu tố khách thể của tội phạm trong pháp luật hình sự Việt Nam
• 2.1.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến trước năm 1985
• 2.1.2. Giai đoạn từ năm 1985 đến nay
• 2.2. Thực tiễn áp dụng yếu tố khách thể của tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Tình hình giải quyết các vụ án hình sự theo yếu tố khách thể của tội phạm
• 2.2.2. Những hạn chế, vướng mắc liên quan đến việc vận dụng yếu tố khách thể của tội phạm trong giải quyết vụ án hình sự
• 2.2.3. Nguyên nhân hạn chế, vướng mắc trong việc áp dụng yếu tố khách thể của tội phạm
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ YẾU TỐ KHÁCH THỂ CỦA TỘI PHẠM VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH NÀY
• 3.1. Hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về yếu tố khách thể của tội phạm
• 3.1.1. Sự cần thiết và yêu cầu hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về yếu tố khách thể của tội phạm
• 3.1.2. Giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về yếu tố khách thể của tội phạm
• 3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về yếu tố khách thể của tội phạm
• 3.2.1. Hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về yếu tố khách thể của tội phạm
• 3.2.2. Các giải pháp khác nhằm nâng cao chất lượng áp dụng các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về yếu tố khách thể của tội phạm
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khách thể tội phạm trong luật hình sự Việt Nam

Khách thể tội phạm là một trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm trong luật hình sự Việt Nam. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là một thuật ngữ pháp lý mà còn phản ánh những quan hệ xã hội mà pháp luật hình sự bảo vệ. Việc xác định khách thể tội phạm là rất quan trọng trong quá trình điều tra và xét xử các vụ án hình sự. Khách thể tội phạm có thể được hiểu là những quan hệ xã hội bị xâm hại bởi hành vi phạm tội. Điều này có nghĩa là nếu không có sự xâm hại đến các quan hệ xã hội này, thì sẽ không có tội phạm xảy ra.

1.1. Khái niệm và vai trò của khách thể tội phạm

Khách thể tội phạm được định nghĩa là những quan hệ xã hội mà pháp luật hình sự bảo vệ. Vai trò của khách thể tội phạm là rất quan trọng, vì nó giúp xác định hành vi nào được coi là tội phạm. Theo đó, khách thể tội phạm không chỉ là một yếu tố pháp lý mà còn là cơ sở để xác định tính nguy hiểm của hành vi phạm tội.

1.2. Phân loại khách thể tội phạm trong luật hình sự

Khách thể tội phạm có thể được phân loại thành nhiều loại khác nhau, bao gồm khách thể vật chất và khách thể phi vật chất. Khách thể vật chất thường liên quan đến tài sản, sức khỏe, tính mạng của con người, trong khi khách thể phi vật chất liên quan đến danh dự, nhân phẩm. Việc phân loại này giúp cho việc áp dụng pháp luật trở nên chính xác hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xác định khách thể tội phạm

Trong thực tiễn, việc xác định khách thể tội phạm gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là sự đa dạng và phức tạp của các quan hệ xã hội. Nhiều hành vi có thể xâm hại đến nhiều khách thể khác nhau, dẫn đến việc định tội danh không chính xác. Hơn nữa, sự thay đổi trong xã hội cũng làm cho việc xác định khách thể tội phạm trở nên khó khăn hơn.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định khách thể tội phạm

Khó khăn trong việc xác định khách thể tội phạm chủ yếu đến từ sự đa dạng của các hành vi phạm tội. Nhiều hành vi có thể xâm hại đến nhiều quan hệ xã hội khác nhau, dẫn đến việc định tội danh không chính xác. Điều này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng trong quá trình xét xử.

2.2. Tác động của sự thay đổi xã hội đến khách thể tội phạm

Sự thay đổi trong xã hội, như sự phát triển của công nghệ và thay đổi trong các giá trị xã hội, cũng ảnh hưởng đến việc xác định khách thể tội phạm. Nhiều hành vi mới xuất hiện, và việc xác định chúng có phải là tội phạm hay không trở nên phức tạp hơn.

III. Phương pháp xác định khách thể tội phạm trong luật hình sự

Để xác định khách thể tội phạm, cần phải áp dụng các phương pháp pháp lý cụ thể. Phương pháp này bao gồm việc phân tích các quy định của pháp luật, nghiên cứu thực tiễn áp dụng và tham khảo các quy định của các quốc gia khác. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp cho việc xác định khách thể tội phạm trở nên chính xác và hiệu quả hơn.

3.1. Phân tích quy định pháp luật về khách thể tội phạm

Phân tích các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về khách thể tội phạm là rất cần thiết. Điều này giúp xác định rõ ràng các quan hệ xã hội mà pháp luật bảo vệ, từ đó có thể áp dụng đúng đắn trong thực tiễn.

3.2. Nghiên cứu thực tiễn áp dụng khách thể tội phạm

Nghiên cứu thực tiễn áp dụng khách thể tội phạm giúp phát hiện những hạn chế và vướng mắc trong việc áp dụng pháp luật. Qua đó, có thể đề xuất các giải pháp cải thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về khách thể tội phạm

Việc nghiên cứu và xác định khách thể tội phạm không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc cải thiện quy định pháp luật, nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Hơn nữa, việc xác định khách thể tội phạm chính xác sẽ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức.

4.1. Kết quả nghiên cứu về khách thể tội phạm

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc xác định khách thể tội phạm có thể giúp nâng cao hiệu quả trong công tác điều tra và xét xử. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của nạn nhân mà còn đảm bảo tính công bằng trong xã hội.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc cải thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm. Việc áp dụng đúng đắn các quy định về khách thể tội phạm sẽ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về khách thể tội phạm

Nghiên cứu về khách thể tội phạm là một lĩnh vực quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Việc xác định khách thể tội phạm không chỉ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác điều tra và xét xử mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức. Tương lai của nghiên cứu này cần tiếp tục được phát triển để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

5.1. Tương lai của nghiên cứu khách thể tội phạm

Tương lai của nghiên cứu về khách thể tội phạm cần được mở rộng để bao quát các vấn đề mới phát sinh trong xã hội. Việc nghiên cứu này sẽ giúp cải thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng.

5.2. Đề xuất giải pháp cho nghiên cứu khách thể tội phạm

Đề xuất các giải pháp cho nghiên cứu khách thể tội phạm bao gồm việc tăng cường đào tạo cho các cán bộ pháp luật, cải thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của cộng đồng về tội phạm và khách thể tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thực hiện Quyết định số 1236/QĐ-TTg ngày 10/9/2012 của Thủ tướng Chính phủ về kế hoạch tổng kết 11 năm thi hành Bộ luật Hình sự năm 1999 và Quyết định số 1217/QĐ-TTg về Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2012 - 2015, việc hoàn thiện hệ thống lý luận hình sự là đòi hỏi cấp thiết. Thực tiễn xét xử tại Việt Nam cho thấy tình hình tội phạm ngày càng gia tăng về số lượng và phức tạp về tính chất. Nhiều hành vi nguy hiểm mới xâm phạm đa dạng các quan hệ xã hội được luật bảo vệ, gây khó khăn cho việc định tội danh, dẫn đến nguy cơ bỏ lọt tội phạm hoặc xử lý oan sai.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là làm rõ bản chất lý luận của khách thể tội phạm với tư cách là 1 trong 4 yếu tố cấu thành tội phạm bắt buộc, đánh giá toàn diện thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng trong xét xử, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và hướng dẫn áp dụng đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu về mặt pháp lý trải dài qua 67 năm lịch sử lập pháp từ năm 1945 đến năm 2012, với trọng tâm là Bộ luật Hình sự năm 1985 và Bộ luật Hình sự năm 1999. Về mặt thực tiễn, luận văn khảo sát số liệu xét xử sơ thẩm trên phạm vi toàn quốc trong 11 năm liên tục từ năm 2000 đến năm 2011 tại Tòa án nhân dân các cấp.

Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ vững chắc góp phần giảm thiểu tỷ lệ sai sót trong định tội danh xuống dưới mức 1%, đồng thời phục vụ trực tiếp công tác sửa đổi toàn diện Bộ luật Hình sự Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng học thuyết 4 yếu tố cấu thành tội phạm của khoa học luật hình sự xã hội chủ nghĩa, bao gồm: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan. Khách thể của tội phạm giữ vai trò quyết định bản chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi, được tiếp thu và phát triển tại Việt Nam từ thập niên 1960.

Mô hình nghiên cứu vận dụng lý thuyết phân tầng khách thể theo 3 cấp độ: khách thể chung (toàn bộ hệ thống quan hệ xã hội được bảo vệ), khách thể loại (nhóm quan hệ xã hội cùng tính chất, làm căn cứ phân chia các chương phần tội phạm), và khách thể trực tiếp (quan hệ xã hội cụ thể bị tội phạm xâm hại trực tiếp, làm căn cứ định tội danh). Luận văn làm rõ 3 khái niệm nền tảng: khách thể của tội phạm (dấu hiệu bắt buộc), đối tượng tác động của tội phạm (dấu hiệu tùy nghi phản ánh bộ phận vật chất hoặc phi vật chất của khách thể), và nạn nhân của tội phạm (dấu hiệu tùy nghi thể hiện chủ thể bị thiệt hại).

Bên cạnh đó, nghiên cứu so sánh đối chiếu với hệ thống Thông luật (Common law) của Anh và Hoa Kỳ vốn chỉ cấu trúc tội phạm dựa trên 4 thành tố gồm Mens rea (trạng thái tâm thần), Actus reus (hành vi khách quan), Concurrence (sự thống nhất ý chí và hành vi), Causation (quan hệ nhân quả). Luận văn cũng phân tích khung pháp luật của 4 quốc gia tiêu biểu gồm Lào, Trung Quốc, Liên bang Nga và Thụy Điển để rút ra bài học kinh nghiệm lập pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp hệ thống các phương pháp chuyên ngành: phương pháp thống kê xã hội học, phân tích quy phạm, so sánh luật học và tổng hợp lý luận.

Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp bao gồm toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật hình sự từ năm 1945 đến năm 2012 cùng số liệu thống kê xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân các cấp trong giai đoạn 2000 - 2011. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát hơn 500.000 vụ án hình sự sơ thẩm trên toàn quốc trong suốt 11 năm. Phương pháp chọn mẫu theo cụm nhóm tội danh được áp dụng để phân tích sâu các nhóm án điển hình: tội phạm xâm phạm tính mạng sức khỏe, tội phạm sở hữu, tội phạm ma túy và tội phạm công nghệ thông tin.

Lý do lựa chọn hệ phương pháp này nhằm bảo đảm tính khách quan, kết hợp nhuần nhuyễn giữa phân tích chuẩn mực pháp lý với kiểm chứng thực chứng từ thực tiễn xét xử, tạo cơ sở xác đáng cho các kiến nghị lập pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, số liệu thống kê xét xử sơ thẩm giai đoạn 2000 - 2011 cho thấy cơ cấu tội phạm phân hóa rõ rệt theo loại khách thể bị xâm hại. Nhóm tội xâm phạm sở hữu luôn chiếm tỷ lệ cao nhất với khoảng 40% đến 45% tổng số vụ án hàng năm. Tiếp theo là nhóm tội phạm về ma túy với tỷ lệ gia tăng liên tục từ khoảng 20% vào năm 2000 lên xấp xỉ 28% vào năm 2011. Nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự con người chiếm tỷ lệ ổn định khoảng 12% đến 15%.

Thứ hai, nghiên cứu phát hiện sự thiếu đồng bộ nghiêm trọng giữa Phần chung và Phần các tội phạm trong Bộ luật Hình sự năm 1999. Điều 8 quy định khách thể chung chỉ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của "công dân", trong khi tên gọi và nội dung Chương XII lại là các tội xâm phạm "con người". Sự mâu thuẫn thuật ngữ này tạo ra kẽ hở pháp lý trong việc bảo vệ quyền thân thể của người nước ngoài và người không quốc tịch cư trú tại Việt Nam.

Thứ ba, Bộ luật Hình sự năm 1999 đã bỏ sót hoàn toàn khách thể "hòa bình và an ninh nhân loại" trong điều khoản về nhiệm vụ và khái niệm tội phạm tại Phần chung, mặc dù đã dành riêng Chương XXIV để quy định về nhóm tội này.

Thứ tư, Luật sửa đổi năm 2009 đã xếp sai vị trí của Điều 226b về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng Internet hoặc thiết bị số thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản vào Chương XIX (An toàn công cộng, trật tự công cộng) thay vì Chương XIV (Các tội xâm phạm sở hữu), do khách thể trực tiếp bị xâm hại ở đây chính là quan hệ sở hữu tài sản.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc kỹ thuật lập pháp chưa theo kịp sự chuyển biến nhanh chóng của nền kinh tế thị trường và tiến trình hội nhập quốc tế. Sự nhầm lẫn giữa khách thể trực tiếp (quan hệ sở hữu) và công cụ, phương tiện phạm tội (thiết bị số, mạng viễn thông) tại Điều 226b đã làm sai lệch bản chất nguy hiểm của hành vi trong thực tiễn định tội danh.

So sánh với Bộ luật Hình sự Liên bang Nga năm 1996 và Bộ luật Hình sự Trung Quốc năm 1997, các quốc gia này đã sớm mở rộng bảo vệ "quyền con người" và đặt "hòa bình, an ninh nhân loại" thành khách thể bảo vệ trung tâm. Việc Việt Nam chậm hoàn thiện các quy định tương ứng đã tạo nên sự thiếu tương thích với các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên.

Dữ liệu nghiên cứu thực tiễn 11 năm có thể được mô hình hóa hiệu quả thông qua Biểu đồ cơ cấu vụ án theo loại khách thể bị xâm hại (biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng áp đảo của tội sở hữu và ma túy) cùng Bảng tổng hợp số liệu xét xử sơ thẩm toàn quốc (phản ánh xu hướng biến thiên của hơn 500.000 vụ án từ năm 2000 đến năm 2011). Mô hình này giúp các cơ quan tiến hành tố tụng dễ dàng nhận diện điểm nóng tội phạm theo từng nhóm khách thể được bảo vệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội và Ban soạn thảo cần sửa đổi toàn diện Điều 8 Bộ luật Hình sự theo hướng thay thế cụm từ "của công dân" bằng "của con người và công dân", đồng thời bổ sung khách thể "hòa bình và an ninh nhân loại" vào nhiệm vụ bảo vệ của đạo luật. Lộ trình thực hiện cần hoàn thành trước năm 2015 trong khuôn khổ sửa đổi Bộ luật Hình sự, nhằm đạt mục tiêu 100% các quyền cơ bản của con người theo Hiến pháp được bảo hộ bằng chế tài hình sự.

Thứ hai, Ban soạn thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự cần tái cơ cấu vị trí các điều luật trong Phần các tội phạm, chuyển ngay tội danh quy định tại Điều 226b từ Chương XIX sang Chương XIV về các tội xâm phạm sở hữu. Giải pháp này giúp chuẩn hóa 100% cấu trúc phân loại tội phạm theo đúng tiêu chí khách thể loại, hoàn thành trong giai đoạn 2013 - 2015.

Thứ ba, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành Nghị quyết chuyên đề hướng dẫn áp dụng thống nhất yếu tố khách thể của tội phạm, làm rõ tiêu chí phân biệt giữa khách thể trực tiếp và đối tượng tác động trong các tội phạm xâm phạm sở hữu, an ninh quốc gia và trật tự công cộng. Mục tiêu cụ thể là giảm tỷ lệ bản án sơ thẩm bị hủy, sửa do lỗi định sai tội danh xuống dưới mức 0.5% trong giai đoạn 2013 - 2016.

Thứ tư, Học viện Tư pháp và các cơ sở đào tạo luật trên toàn quốc cần đổi mới 100% giáo trình lý luận định tội danh, tăng cường các chuyên đề thực hành phân tích khách thể trực tiếp, tổ chức bồi dưỡng định kỳ hàng năm cho hơn 10.000 Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên từ năm 2013.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm chuyên gia lập pháp và Ban soạn thảo Luật: Tìm thấy hệ thống luận cứ khoa học chuẩn xác và các kiến nghị cụ thể để sửa đổi Bộ luật Hình sự, bảo đảm sự nhất quán giữa Phần chung và Phần các tội phạm theo đúng chuẩn mực quốc tế.

Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Sử dụng luận văn như một cẩm nang định hướng định tội danh chính xác, nắm vững phương pháp bóc tách khách thể trực tiếp để phân biệt các tội danh có hành vi tương đồng nhưng khác nhau về bản chất nguy hiểm trong thực tiễn xét xử.

Giảng viên và nhà nghiên cứu khoa học luật hình sự: Khai thác kho tư liệu lý luận phong phú về học thuyết 4 yếu tố cấu thành tội phạm, lịch sử lập pháp 67 năm và kinh nghiệm so sánh luật học từ 4 quốc gia để phát triển các đề tài chuyên khảo chuyên sâu.

Học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Tiếp cận khung phương pháp nghiên cứu chuẩn mực, kết hợp nhuần nhuyễn giữa phân tích quy phạm với xử lý bộ dữ liệu thực tiễn 11 năm xét xử sơ thẩm của hệ thống Tòa án nhân dân.

Câu hỏi thường gặp

Khách thể của tội phạm khác với đối tượng tác động của tội phạm như thế nào? Khách thể là quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ nhưng bị tội phạm xâm hại, mang tính trừu tượng. Đối tượng tác động là bộ phận vật chất cụ thể, con người hoặc hoạt động xã hội mà tội phạm trực tiếp tác động vào để gây thiệt hại cho khách thể, ví dụ trong tội trộm cắp thì tài sản bị chiếm đoạt là đối tượng tác động, còn quyền sở hữu là khách thể.

Vì sao hệ thống Thông luật không coi khách thể là yếu tố cấu thành tội phạm? Hệ thống Thông luật của Anh và Hoa Kỳ xây dựng cấu thành tội phạm dựa trên 4 thành tố thực chứng gồm hành vi phạm tội (Actus reus), ý định phạm tội (Mens rea), sự phù hợp ý chí (Concurrence) và quan hệ nhân quả (Causation). Họ tập trung chứng minh hành vi và lỗi cụ thể của bị cáo trước tòa thay vì phân tích khái niệm quan hệ xã hội trừu tượng như truyền thống pháp luật xã hội chủ nghĩa.

Khách thể trực tiếp đóng vai trò gì trong hoạt động định tội danh? Khách thể trực tiếp phản ánh đầy đủ nhất bản chất nguy hiểm cho xã hội của từng hành vi cụ thể và là căn cứ duy nhất để xác định điều luật chính xác trong Bộ luật Hình sự. Ví dụ, hành vi cắt trộm dây cáp thông tin đang vận hành xâm phạm khách thể trực tiếp là an toàn thông tin liên lạc nên cấu thành tội phá hủy công trình an ninh quốc gia chứ không phải tội trộm cắp tài sản.

Bất cập lớn nhất về yếu tố khách thể trong Bộ luật Hình sự 1999 là gì? Bất cập lớn nhất là sự mâu thuẫn giữa quy định bảo vệ quyền "công dân" tại Điều 8 Phần chung và bảo vệ quyền "con người" tại Chương XII Phần các tội phạm, cùng với việc bỏ quên khách thể hòa bình và an ninh nhân loại trong nhiệm vụ của Bộ luật dù đã quy định tại Chương XXIV.

Dấu hiệu nạn nhân có bắt buộc phải xuất hiện trong mọi cấu thành tội phạm không? Nạn nhân là dấu hiệu tùy nghi trong yếu tố khách thể. Một số tội danh bắt buộc phải có nạn nhân cụ thể với các đặc điểm nhân thân nhất định (như trẻ em, phụ nữ có thai) để định tội hoặc tăng nặng trách nhiệm hình sự, trong khi nhiều tội danh khác như gây rối trật tự công cộng hoặc xâm phạm an ninh quốc gia thì dấu hiệu nạn nhân không thể hiện cụ thể dưới dạng cá nhân riêng lẻ.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa định nghĩa khoa học về khách thể của tội phạm với tư cách là yếu tố cấu thành bắt buộc trong luật hình sự Việt Nam.
• Hệ thống hóa toàn diện 67 năm phát triển lập pháp hình sự từ năm 1945 đến năm 2012 và kinh nghiệm so sánh pháp luật của 4 quốc gia.
• Phân tích bức tranh thực tiễn xét xử sơ thẩm hơn 500.000 vụ án hình sự trong 11 năm (2000 - 2011), chỉ rõ các bất cập cấu trúc của Bộ luật Hình sự 1999.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp và hướng dẫn áp dụng nhằm hoàn thiện quy định về khách thể của tội phạm theo lộ trình 2012 - 2015.
• Cung cấp nguồn tham khảo học thuật giá trị cao cho công tác nghiên cứu, đào tạo và hoạt động xét xử thực tiễn tại Việt Nam.

Đóng góp lớn nhất của công trình là đặt nền móng lý luận vững chắc cho việc sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 1999, bảo đảm việc phân loại tội phạm và định tội danh luôn bám sát bản chất khách thể bị xâm hại. Hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để nắm vững phương pháp định tội danh chuẩn xác và đóng góp hiệu quả vào tiến trình cải cách tư pháp hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÁCH THỂ CỦA TỘI PHẠM 1. KHÁI NIỆM, CÁC DẤU HIỆU VÀ PHÂN LOẠI KHÁCH THỂ CỦA TỘI PHẠM 1. Khái niệm khách thể của tội phạm Trong khoa học pháp lý ở nước ta, khách thể của tội phạm thường được đặt lên hàng đầu trong bốn yếu tố CTTP. Từ điển Luật học của Viện Khoa học Pháp lý (Bộ Tư pháp) định nghĩa khách thể của tội phạm và ý nghĩ a của nó trong mô tả về "Yếu tố cấu thành tội phạm" như sau: Những yếu tố pháp lý đặc trưng của những tội phạm cụ thể được quy định trong Luật hình sự.

Tổng hợp các yếu tố ấy là cấu thành tội phạm. Mặc dù mỗi tội phạm có thể khác nhau về tính chất và mức độ thể hiện, nhưng trong tất cả các tội phạm có thể rút ra được bốn yếu tố cấu thành chung nhất mà bất kỳ một tội phạm nào cũng phải có, đó là: khách thể của tội phạm; mặt khách quan của tội phạm; mặt chủ quan của tội phạm; chủ thể của tội phạm. Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội bị tội phạm xâm hại. Nếu quan hệ xã hội không bị xâm hại thì không có hành vi nguy hiểm cho xã hội và tất yếu không có tội phạm.

Do đó, khi đề cập đến tội phạm thì trước tiên cần phải xác định quan hệ xã hội mà luật hình sự bảo vệ bị xâm hại. Tuy nhiên, quan điểm lý luận về các yếu tố CTTP và khách thể của tội phạm như trên thường chỉ xuất hiện ở các nước có nền pháp luật thuộc kiểu pháp luật xã hội chủ nghĩa. Theo tác giả Nelu Dorinel Popa (Tiến sĩ luật, sĩ quan cảnh sát thuộc Bộ Hành chính và Nội vụ Rumani): 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vào giữa thế kỷ XX, học thuyết xã hội chủ nghĩa và những lý thuyết của chủ nghĩa duy vật được đề cao trong luật hình sự Xô viết đã ảnh hưởng đến khoa học hình sự Rumani. Do xuất phát từ quan điểm duy vật về tội phạm, yếu tố khách thể bị xâm hại đã chiếm một vai trò quyết định.

Do ảnh hưởng đó khoa học hình sự Rumani đã cấu trúc tội phạm theo các yếu tố: một khách thể tương ứng với quan hệ xã hội bị tác động bởi tội phạm, một mặt khách quan đề cập đến sự kiện thực tế, một chủ thể được xác định là cá nhân thực hiện hành vi và một mặt chủ quan đề cập đến việc thực hiện hành vi một cách có lỗi [94, tr. Như vậy, trong lý luận pháp luật xã hội chủ nghĩa, khách thể của tội phạm là một thành tố bắt buộc, có vai trò quyết định trong việc cấu tạo nên tội phạm. Khách thể của tội phạm là một khái niệm trừu tượng vì nó được xác định là những quan hệ xã hội bị tội phạm xâm hại. Ở các nước theo hệ thống Thông luật (Common law), yếu tố trừu tượng đó không được đề cập trong các thành tố của tội phạm (elements of crime).

Theo luật pháp của Hoa Kỳ, "một yếu tố tội phạm là một trong tập hợp các yếu tố phải được chứng minh để kết tội một bị cáo về một tội phạm" [99]. Các yếu tố đó bao gồm: trạng thái tâm thần (Mens rea), xử sự (Actus reus), sự phù hợp (Concurrence), quan hệ nhân quả (Causation). Thuật ngữ Mens rea đề cập đến những vấn đề như mục đích, ý định phạm tội, hình thức lỗi. Actus reus là yếu tố hành vi ứng xử mà theo pháp luật Hoa Kỳ đó phải là hành vi hành động hoặc không hành động trái pháp luật.

Concurrence chỉ đến sự phù hợp giữa trạng thái tâm thần với hành vi xử sự, tức là người có hành vi phạm tội phải có ý định, mong muốn phạm tội ấy. Causation là yêu cầu về quan hệ nhân quả giữa hành vi với thiệt hại xảy ra [99]. Ở Anh, để cấu thành một tội phạm thậm chí chỉ yêu cầu hai yếu tố trạng thái tâm thần và hành vi phạm tội - Mens rea và Actus reus. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Việc xác định một tội phạm cụ thể theo quy định của Thông luật (Common law) đặt ra yêu cầu về hai yếu tố: trạng thái tâm thần và hành vi phạm tội.

Công tố viên phải chứng minh cả hai yếu tố trên để thẩm phán hoặc bồi thẩm đoàn thừa nhận sự tồn tại của chúng. Nếu điều này không chứng minh được thì theo pháp luật Anh, người bị buộc tội sẽ được tha bổng vì mọi người được coi là vô tội cho đến khi bị chứng minh có tội [90, tr. Như vậy, ở các nước thuộc kiểu pháp luật Anh - Mỹ, yếu tố khách thể của tội phạm không được đề cập trong CTTP. CTTP trong luật hình sự các nước này chỉ nhấn mạnh tới yếu tố hành vi khách quan và yếu tố lỗi trong mặt chủ quan.

Điều này khác biệt với kiểu pháp luật xã hội chủ nghĩa - nơi mà khách thể của tội phạm là một thành tố bắt buộc, có vai trò quyết định trong việc cấu tạo nên tội phạm. Lý luận về các yếu tố CTTP, trong đó có khách thể của tội phạm là những khái niệm của khoa học luật hình sự Việt Nam hiện đại. Chúng mới được đưa tới Việt Nam khoảng những năm 60-70 của thế kỷ trước bởi các nhà khoa học Liên Xô [11, tr. Do tiếp thu nên quan điểm của các nhà khoa học Việt Nam về khách thể của tội phạm về cơ bản là thống nhất về nội dung và bản chất pháp lý.

Kiều Đình Thụ viết: "Khách thể của tội phạm là những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ bị tội phạm xâm hại bằng cách gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại" [47, tr. Lê Cảm cho rằng: "Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ tránh khỏi sự xâm hại có tính chất tội phạm nhưng bị tội phạm xâm hại đến và gây nên (hoặc có thể gây nên) thiệt hại đáng kể nhất định" [8, tr. Đơn giản hơn, khi đề cập đến khách thể của tội phạm với tư cách một căn cứ định tội danh, GS. Võ Khánh Vinh cho rằng: "Khách thể là thành phần 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không thể thiếu trong bất kỳ một tội phạm nào.

Đó là quan hệ xã hội được Luật hình sự bảo vệ tránh khỏi sự xâm hại của hành vi phạm tội" [85, tr.v… Như vậy, cơ bản các quan điểm nói trên đều thống nhất ở các điểm: 1) Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội; 2) Quan hệ xã hội đó được luật hình sự bảo vệ (nhằm tránh khỏi sự xâm hại của tội phạm) và 3) Quan hệ xã hội đó bị tội phạm xâm hại( có thể gây thiệt hại hoặc có thể đe doạ gây thiệt hại ). Tác giả thống nhất với các điểm cơ bản trong quan niệm về khách thể của tội phạm nói trên vì những căn cứ sau: Thứ nhất, khách thể của tội phạm chắc chắn phải là các quan hệ xã hội. Sở dĩ khẳng định như vậy là vì khách thể là "đối tượng chịu chi phối, tác động của đối tượng gây ra hành động" [88, tr. Khách thể của tội phạm phải là đối tượng chịu chi phối, tác động của tội phạm.

Trong khi đó bản chất tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội nên đối tượng mà tội phạm chi phối, tác động, gây nguy hiểm chính là các quan hệ xã hội. Thứ hai, khách thể của tội phạm phải là các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ. Các quan hệ xã hội là đối tượng bảo vệ của pháp luật nói chung chứ không riêng luật hình sự. Những hành vi xâm hại đến các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ được gọi chung là vi phạm pháp luật: "Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật xâm hại tới các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ do các chủ thể có năng lực hành vi thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý gây hậu quả thiệt hại cho xã hội" [80, tr.

145]; Các loại vi phạm pháp luật được phân biệt với nhau chính bởi nhóm quan hệ xã hội mà chúng xâm hại. Bởi vậy một hành vi nhất định phải xâm hại tới các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ thì mới trở thành vi phạm pháp luật hình sự (tội phạm), nếu hành vi ấy xâm hại các quan hệ xã hội được các ngành luật khác bảo vệ thì nó sẽ là vi phạm pháp luật trong lĩnh vực pháp luật tương ứng. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ ba, khách thể của tội phạm phải là các quan hệ xã hội bị tội phạm xâm hại. Nếu quan hệ xã hội không bị xâm hại thì không có hành vi nguy hiểm cho xã hội và tất yếu không có tội phạm.

Tuy thống nhất với các quan điểm trên về khái niệm khách thể của tội phạm nhưng chúng tôi cho rằng khái niệm này còn cần phải thể hiện vai trò, vị trí của khách thể trong mối quan hệ với CTTP vì nếu không có mối quan hệ này thì việc xác định khách thể của tội phạm là vô nghĩa. Tóm lại, từ các lý do trên , dưới góc độ khoa học tác giả xin đưa ra khái niệm khách thể của tội phạm như sau: Khách thể của tội phạm - yếu tố cấu thành bắt buộc của mọi tội phạm là các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ khỏi sự xâm hại của tội phạm nhưng bị tội phạm xâm hại đến và gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại. Các dấu hiệu thuộc về khách thể của tội phạm Theo GS. TSKH Lê Văn Cảm, "dấu hiệu của CTTP là đặc điểm chung về mặt lập pháp cụ thể của các thuộc tính điển hình và chủ yếu hơn cả, đặc trưng cho tội phạm đó" [11, tr.

Trong các dấu hiệu của CTTP, có dấu hiệu bắt buộc là đặc trưng cho tất cả các CTTP, có dấu hiệu tùy nghi, có thể có ở CTTP này mà không có ở CTTP khác. Theo đó, yếu tố khách thể trong CTTP có ba dấu hiệu: khách thể - dấu hiệu bắt buộc; đối tượng của tội phạm và người bị hại (nạn nhân) của tội phạm - các dấu hiệu tùy nghi. Dấu hiệu khách thể trong khách thể của tội phạm: Như đã xác định ở trên, khách thể của tội phạm là những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ khỏi sự xâm hại của tội phạm, bị tội phạm xâm hại. Khách thể của tội phạm có ba loại: khách thể chung, khách thể loại và khách thể trực tiếp.

Nội dung này sẽ được xem xét cụ thể hơn ở phần sau.