CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ TIÊU THỤ TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát chung về công tác tiêu thụ và xác định kết quả tiêu thụ trong doanh nghiệp 1. Tiêu thụ hàng hóa 1.1 Các khái niệm cơ bản “Hàng hóa là sản phẩm kinh tế hữu hình (máy giặt, bột giặt, công cụ, máy móc.) trực tiếp hay gián tiếp góp phần vào việc thỏa mãn nhu cầu của con người.” (Theo Nguyễn Văn Ngọc, Từ điển Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân) “Tiêu thụ là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, tiêu thụ sản phẩm là quá trình đưa các loại sản phẩm đã sản xuất ra vào lưu thông bằng các hình thức bán hàng. Trong quá trình tiêu thụ sản phẩm phát sinh các quan hệ về chuyển giao sản phẩm hàng hóa và thanh toán giữa đơn vị kinh tế với khách hàng, trong quá trình đó phát sinh các nghiệp vụ kinh tế về chi phí bán hàng như quảng cáo, vận chuyển bốc dỡ, các nghiệp vụ về thanh toán.
Quá trình tiêu thụ được coi là hoàn thành khi hàng hóa thực sự đã tiêu thụ, tức là khi quyền sở hữu về hàng hóa đã được chuyển từ người bán sang người mua. Mặt khác, sau khi tiêu thụ sản phầm, đơn vị phải thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước về các khoản thuế trên cơ sở tiêu thụ từng mặt hàng theo quy định.” (Theo Giáo trình nguyên lý kế toán của TS. Bùi Quang Diệu - Trường Đại học Kinh tế & Quản trị kinh doanh Thái Nguyên, NXB Tài chính) Như vậy, tiêu thụ là thực hiện mục đích của sản xuất và tiêu dùng, đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng. Tiêu thụ là khâu lưu thông hàng hóa, là cầu nối trung gian giữa một bên sản xuất phân phối và một bên là tiêu dùng.
Tiêu thụ là quá trình trao đổi để thực hiện giá trị của hàng hóa sản phẩm tức là để chuyển hóa vốn của doanh nghiệp từ SVTH: Đặng Thị Anh Thư - 16K4051153 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thu Trang hình thái vật chất sang hình thái tiền tệ, là giai đoạn cuối cùng của vòng luân chuyển vốn của doanh nghiệp. Nhiệm vụ, vai trò ý nghĩa của công tác tiêu thụ (1) Nhiệm vụ của công tác tiêu thụ Trong nền kinh tế hiện nay, khi mà sự cạnh tranh thị trường giữa các doanh nghiệp đang diễn ra gay gắt, vấn đề đặt lên hàng đầu đối với các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp sản xuất nói riêng là làm sao cho việc kinh doanh đạt hiệu quả, lợi nhuận đạt tối đa. Mục tiêu của tiêu thụ là bán hết hàng với doanh thu tối đa và chi phí kinh doanh cho hoạt động tiêu thụ là tối thiểu, để thực hiện mục tiêu này thì hoạt động tiêu thụ sẽ có các nhiệm vụ sau: Tiêu thụ sản phẩm phải có nhiệm vụ chủ động từ việc nghiên cứu thị trường xác định cầu của thị trường đối với sản phẩm, cho đến đánh giá khả năng sản xuất của doanh nghiệp để từ đó có các quyết định đầu tư tối ưu; Cần tiến hành các hoạt động quảng cáo nhằm giới thiệu và thu hút khách hàng: Trong thời buổi bùng nổ thông tin như hiện nay thì vai trò của hoạt động quảng cáo là rất lớn, nó sẽ khuếch trương sản phẩm của doanh nghiệp, khơi gợi khả năng tiềm ẩn của cầu. (2) Vai trò, ý nghĩa của công tác tiêu thụ Tiêu thụ sản phẩm là cầu nối trung gian đưa sản phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng.
Hoạt động tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm là tấm gương phản chiếu tình hình sản xuất kinh doanh lãi hay lỗ, là thước đo chất lượng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nó là cơ sở hình thành nên doanh thu, lợi nhuận, tạo ra thu nhập để bù đắp các chi phí bỏ ra và góp phần bảo tồn, phát triển nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp. Thông qua công tác tiêu thụ, có thể dự đoán được nhu cầu của xã hội nói chung và của từng khu vực nói riêng, từ đó doanh nghiệp có các kế hoạch sản xuất, kinh doanh phù hợp. SVTH: Đặng Thị Anh Thư - 16K4051153 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thu Trang Tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm còn có ý nghĩa to lớn trong việc thúc đẩy mọi nguồn lực và phân bổ nguồn lực có hiệu quả đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân và doanh nghiệp nói riêng.
Các phương thức tiêu thụ hàng hóa Việc bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại trong nước có thể thực hiện theo ba phương thức: bán buôn, bán lẻ và bán hàng thông qua đại lý được chi tiết dưới nhiều hình thức khác nhau. Phương thức bán buôn Phương thức bán buôn hàng hóa là hình thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, đơn vị sản xuất… theo lô hàng hoặc bán với số lượng lớn. Đặc điểm của hình thức này là hàng hóa vẫn đang nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng, tức là giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chưa được thực hiện. Theo hình thức này, giá bán sẽ phụ thuộc vào số lượng hàng bán và phương thức thanh toán mà hai bên đã thỏa thuận trên hợp đồng.
Trong bán buôn có 2 phương thức: Thứ nhất là bán buôn qua kho: Một là bán buôn trực tiếp qua kho: bán buôn trực tiếp qua kho là hình thức hàng hóa được sản xuất ra từ kho, giao trực tiếp cho bên mua, bên mua thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, khi đó hàng hóa được xác định là tiêu thụ. Hai là bán buôn bằng cách chuyển hàng: bán buôn bằng cách chuyển hàng là hình thức mà doanh nghiệp xuất kho hàng giao cho bên mua ở một địa điểm đã được thỏa thuận trước theo hợp đồng. Hàng hóa vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, được xác nhận là đã tiêu thụ khi doanh nghiệp đã nhận được tiền từ bên mua hoặc bên mua đã chấp nhận thanh toán. Thứ hai là bán buôn vận chuyển thẳng: Một là bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán: bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán là hình thức mà doanh nghiệp khi mua hàng và nhận hàng SVTH: Đặng Thị Anh Thư - 16K4051153 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thu Trang không đưa về nhập tại kho, mà vận chuyển thẳng giao cho bên mua.
Bên mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì khi đó hàng được chấp nhận là tiêu thụ. Bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán gồm hai kiểu: Bán hàng giao tay ba: Là hình thức mà doanh nghiệp thương mại và bên mua cũng trao đổi hàng hóa tại kho người bán, tức là doanh nghiệp sau khi mua hàng, sẽ trực tiếp giao cho bên mua tại kho người bán. Khi bên mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì hàng đã được coi là đã tiêu thụ. Bán bằng cách chuyển hàng: Sau khi mua và nhận hàng, doanh nghiệp sẽ chuyển hàng buôn cho bên mua theo địa điểm đã thỏa thuận và hàng sẽ được coi là đã tiêu thụ khi bên mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
Hai là bán hàng vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán: bán hàng vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán là hình thức mà doanh nghiệp chỉ đóng vai trò trung gian môi giới trong quan hệ người mua và người bán. Doanh nghiệp sẽ ủy quyền cho người mua trực tiếp đến nhận hàng và thanh toán tiền hàng cho người bán theo hợp đồng đã kí kết với bên bán. Theo hình thức này, doanh nghiệp sẽ nhận được một khoản hoa hồng của bên mua hoặc bên bán. Phương thức bán lẻ Phương thức bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, khi kết thúc bán hàng là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đã được thực hiện.
Bán lẻ thường bán với số lượng nhỏ, giá cả ổn định, thể hiện dưới các hình thức khác nhau như: Bán lẻ thu tiền trực tiếp là khi người bán trực tiếp bán hàng và thu tiền của khách. Cuối ca, cuối ngày kiểm tra hàng tồn để xác định lượng tiêu thụ, lập báo cáo bán hàng và lập giấy nộp tiền. Bán lẻ thu tiền tập trung là việc tách rời trong khâu thu tiền và giao hàng cho khách nhằm chuyên môn hóa quá trình bán hàng. Nhân viên bán hàng có nhiệm vụ kiểm và giao hàng cho khách, cuối ca báo cáo doanh số, còn nhân viên thu ngân viết hóa đơn, thu tiền, cuối ca kiểm tiền, nộp tiền cho thủ quỹ.
SVTH: Đặng Thị Anh Thư - 16K4051153 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thu Trang Bán hàng trả góp trả chậm là hình thức mà doanh nghiệp cho phép người mua trả tiền hàng thành nhiều lần. Doanh nghiệp sẽ nhận được tiền hàng theo giá bán trả ngay và phần lãi trả chậm của khách hàng. Phương thức bán hàng thông qua đại lý Phương thức bán hàng thông qua đại lý là hình thức mà doanh nghiệp thương mại giao hàng cho các cơ sở đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Doanh nghiệp vẫn giữ quyền sở hữu về số hàng chuyển giao cho đại lý đến khi hàng được xác nhận là tiêu thụ.
Bên đại lý sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và được hưởng hoa hồng đại lý. Xác định kết quả tiêu thụ Kết quả tiêu thụ hàng hóa là một chỉ tiêu hiệu quả hoạt động lưu chuyển hàng hóa, là kết quả cuối cùng về mặt tài chính của hoạt động kinh doanh. Nó phản ánh kết quả kinh doanh trong kì của doanh nghiệp và phần mà doanh nghiệp nhận được sau một kì hoạt động. Nói cách khác, đó là phần chênh lệch giữa doanh thu bán hàng và các khoản giảm trừ doanh thu, giá trị giá vốn hàng bán và chi phí QLKD: Kết quả = Doanh thu - Các khoản giảm trừ - Giá vốn - Chi phí - Chi phí tiêu thụ bán hàng doanh thu hàng bán bán hàng QLDN Doanh thu: Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như: bán sản phẩm, hàng hoá, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có).