CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung của về kế toán tiêu thụ hàng hóa và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về kế toán tiêu thụ hàng hóa và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp • Khái niệm của kế toán tiêu thụ hàng hóa Theo thư viện học liệu online, Tiêu thụ hàng hoá tuỳ theo những góc độ tiếp cận khác nhau mà người ta đưa ra các khái niệm khác nhau: - Tiêu thụ hàng hoá là quá trình chuyển quyền sở hữu và sử dụng hàng hoá - tiền tệ giữa các chủ thể kinh tế. - Tiêu thụ hàng hoá là quá trình thực hiện giá trị của hàng hoá, hàng hoá được chuyển từ trạng thái hiện vật sang hình thái tiền tệ và vòng chu chuyển vốn kinh doanh của doanh nghiệp đã hoàn thành.
Tiêu thụ hàng hóa là khâu lưu thông hàng hóa, là cầu nối trung gian giữa một bên là sản phẩm sản xuất và phân phối với một bên là tiêu dùng. Trong quá trình tuần hoàn vật chất, việc mua và bán được thực hiện giữa sản xuất và tiêu dùng, nó quyết định bản chất của hoạt động lưu thông thương mại đầu ra của doanh nghiệp (Marketingcăn bản, Trần Minh Đạo, NXB giáo dục 2002).TS Nguyễn Văn Công (2007), Kế toán doanh nghiệp, NXB ĐH Kinh tế Quốc dân, Hà Nội, tiêu thụ hàng hóa là khâu cuối cùng của quá trình luân chuyển hàng hóa, trực tiếp thực hiện chức năng lưu thông phục vụ sản xuất và đời sống xã hội. Đó là việc cung cấp cho khách hàng các loại sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất (doanh nghiệp sản xuất) ra hoặc các loại hàng hóa, dịch vụ (doanh nghiệp thương mại, dịch vụ), đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc ch ấp nhận thanh toán. Quá trình tiêu thụ sản phẩm sẽ phát sinh các quan hệ chuyển giao và thanh toán giữa doanh nghiệp và khách hàng.
Từ đó dần hình thành nên những vấn đề về khách hàng truyền thống, uy tín doanh nghiệp và chỗ đứng doanh nghiệp trên thị trường. Nên tiêu thụ là khâu quan trọng nhất quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. 5 • Khái niệm doanh thu và xác định kết quả kinh doanh Căn cứ Điều 56 Thông tư 133/2016/TT-BTC về nguyên tắc kế toán doanh thu có định nghĩa như sau: Doanh thu là lợi ích kinh tế thu được làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp trừ phần vốn góp thêm của các cổ đông. Điều kiện ghi nhận doanh thu: Theo thông tư số 133/2016/TT-BTC: Doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu bán hàng khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa cho người mua; - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa; - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn.
Khi hợp đồng quy định người mua được quyền trả lại sản phẩm, hàng hóa, đã mua theo những điều kiện cụ thể, doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu khi những điều kiện cụ thể đó không còn tồn tại và người mua không được quyền trả lại sản phẩm, hàng hóa (trừ trường hợp khách hàng có quyền trả lại hàng hóa dưới hình thức đổi lại để lấy hàng hóa, dịch vụ khác); - Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng; - Xác định được các chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. Doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu cung cấp dịch vụ khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau: - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. Khi hợp đồng quy định người mua được quyền trả lại dịch vụ đã mua theo những điều kiện cụ thể, doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu khi những điều kiện cụ thể đó không còn tồn tại và người mua không được quyền trả lại dịch vụ đã cung cấp; - Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụ đó; - Xác định được phần công việc đã hoàn thành vào thời điểm báo cáo; - Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoàn thành giao dịch cung cấp dịch vụ đó. • Khái niệm về kế toán xác định kết quả kinh doanh Thông tư 133/2016/TT-BTC: “Xác định kết quả kinh doanh là xác định và phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một 6 kỳ kế toán năm.
Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh, kết quả hoạt động tài chính và kết quả hoạt động khác. Đinh Xuân Dũng (Quantri.vn biên tập và hệ thống hóa), kết quả kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần với trị giá vốn của hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp. Đây là kết quả tài chính cuối cùng của các hoạt động trong doanh nghiệp trong một thời gian nhất định (tháng, quý, năm). Là mục đích cuối cùng của mọi doanh nghiệp và phụ thuộc vào quy mô, chất lượng của quá trình sản xuất kinh doanh.
Lợi nhuận thuần (kết quả kinh doanh) chính là số lãi (lỗ) về hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường. Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường và các kết quả kinh doanh các hoạt động khác của doanh nghiệp trong thời kỳ nhất định. Kết quả hoạt động kinh doanh thông thường là kết quả từ những hoạt động tạo ra doanh thu của doanh nghiệp. Đây là hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và hoạt động tài chính (tiền lãi, tiền bản quyền,…).
Kết quả hoạt động khác là kết quả được tính bằng chênh lệch giữa thu nhập thuần khác và chi phí khác. Kế toán xác định kết quả kinh doanh là quá trình ghi nhận, phân tích và báo cáo các hoạt động kinh doanh của một tổ chức hoặc công ty trong một khoảng thời gian nhất định. Nó nhằm mục đích xác định lợi nhuận hoặc thua lỗ của tổ chức đó trong một giai đoạn kinh doanh cụ thể. Kết quả kinh doanh thường được xác định bằng cách so sánh tổng thu nhập và tổng chi phí của một tổ chức trong một khoảng thời gian nhất định.
Thu nhập bao gồm doanh thu từ việc bán hàng, cung cấp dịch vụ và các nguồn thu nhập khác như lãi suất, cổ tức, hoặc thu nhập từ đầu tư. Chi phí bao gồm các chi phí hoạt động như mua hàng, tiền lương, chi phí quảng cáo, chi phí vận hành và các khoản phải trả khác. Kế toán xác định kết quả kinh doanh thường được thực hiện thông qua việc sử dụng các phương pháp tính toán và quy tắc kế toán chung. Các bước chính trong quá trình này bao gồm: 7 - Ghi nhận các giao dịch kinh doanh: Ghi nhận các giao dịch liên quan đến doanh thu, chi phí và các khoản thu chi khác.
- Phân loại và phân tích: Phân loại các giao dịch vào các tài khoản tương ứng trong sổ sách kế toán và phân tích chi tiết các khoản thu, chi phí và khoản thu chi khác. - Tính toán tổng thu nhập và tổng chi phí: Tổng hợp các số liệu từ các tài khoản tương ứng để tính toán tổng thu nhập và tổng chi phí. - Xác định lợi nhuận hoặc thua lỗ: So sánh tổng thu nhập và tổng chi phí để xác định lợi nhuận hoặc thua lỗ của tổ chức trong khoảng thời gian xác định. - Báo cáo kết quả kinh doanh: Tạo báo cáo tài chính như báo cáo lợi nhuận và lỗ, báo cáo tổng hợp kết quả kinh doanh và các báo cáo tài chính khác để thông báo cho các bên liên quan về kết quả kinh doanh của tổ chức.
Kế toán xác định kết quả kinh doanh là một phần quan trọng của quá trình quản lý doanh nghiệp và cung cấp thông tin quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động và định hình chiến lược tài chính của tổ chức. Vai trò, ý nghĩa của kế toán tiêu thụ hàng hóa và xác định kết quả tiêu thụ hàng hóa của doanh nghiệp • Vai trò, ý nghĩa của kế toán tiêu thụ hàng hóa Vai trò của tiêu thụ - Đối với doanh nghiệp: Tiêu thụ là quá trình chuyển hóa vốn của doanh nghiệp từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị. Như vậy, thông qua tiêu thụ, vốn của DN quay trở về trạng thái ban đầu. Qua tiêu thụ trong DN ta thu về khoản doanh thu bán hàng, đó là nguồn quan trọng để DN bù đắp chi phí, trang trải cho số vốn đã bỏ ra, có tiền để thanh toán lương, tiền thưởng cho người lao động và làm tròn nghĩa vụ đối với Nhà nước, đảm bảo DN có thể tái sản xuất giản đơn cũng như tái sản xuất mở rộng.
Tiêu thụ tốt góp phần tăng tốc độ chu chuyển vốn, làm cho đồng vốn kinh doanh không bị ứ đọng, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình sản xuất tiếp theo. - Đối với nền kinh tế quốc dân: Thực hiện tiêu thụ là cơ sở cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa tiền và hàng hóa trong lưu thông, đảm bảo sự cân đối giữa các ngành, các khu vực. Bởi vì trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp không thể tồn tại và phát triển kinh tế độc lập mà phải có mối qua lại khăng khít với nhau, tạo tiền đề cho 8 nhau cùng phát triển, đầu ra của doanh nghiệp này có thể là đầu vào của doanh nghiệp kia. • Vai trò, ý nghĩa của kế toán tiêu thụ và XĐKQKD Hoạt động tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh mang ý nghĩa sống còn, quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Tổ chức tốt công tác tiêu thụ sản phẩm là một trong những điều kiện để doanh nghiệp đa dạng hóa các mặt hàng cũng như hạn chế các loại sản không đem lại lợi ích nhằm đạt được mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, khai thác triệt để nhu cầu thị trường, đáp ứng kịp thời nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Việc tiêu thụ sản phẩm còn góp phần nâng cao năng lực kinh doanh của doanh nghiệp, thể hiện kết quả của quá trình nghiên cứu, giúp doanh nghiệp tìm chỗ đứng và mở rộng thị trường. Trong nền kinh tế quốc dân, hoạt động tiêu thụ góp phần khuyến khích tiêu dùng, hướng dẫn sản xuất phát triển để đạt được sự thích ứng tối ưu giữa cung cầu trên thị trường. Bên cạnh đó, tiêu thụ cũng góp phần giúp phát triển cân đối giữa các ngành nghề, khu vực trong toàn nên kinh tế.