CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh 1. Một số khái niệm cơ bản: 1. Tiêu thụ hàng hóa: Xét trên góc độ kinh tế thì tiêu thụ hàng hóa là sự chuyển quyền sở hữu hàng hóa, thành phẩm, dịch vụ do doanh nghiệp sản xuất ra hoặc cung cấp ra, đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán cho việc chuyển quyền sở hữu đó.
Hay nói cách khác đó là quá trình chuyển hóa vốn của doanh nghiệp từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ. Về nguyên tắc thì kế toán phải ghi nhận vào sổ sách các nghiệp vụ tiêu thụ hàng hóa, thành phẩm xảy ra. Doanh nghiệp tuy không còn quyền sở hữu hàng hóa, thành phẩm nhưng doanh nghiệp lại có quyền sở hữu về tiền hoặc có quyền đòi tiền khách hàng nếu như khách hàng chấp nhận mua nợ khi doanh nghiệp chuyển quyền sở hữu hàng hóa và thành phẩm cho khách hàng. Hoạt động tiêu thụ có thể thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: Bán trực tiếp, tiêu thụ thông qua đại lý, chuyển hàng thông qua hợp đồng,.
Xác định kết quả kinh doanh: Là quá trình tiếp theo của quá trình tiêu thụ, là khâu cuối cùng trong quá trình sản xuất kinh doanh trong một kỳ nhất định, nó được so sánh giữa các khoản doanh thu và thu nhập từ tiêu thụ hàng hóa (thành phẩm, dịch vụ,…) với các khoản chi phí liên quan đến hoạt động kinh tế để có được các khoản doanh thu và thu nhập. Kết quả kinh doanh được thể hiện thông qua tiêu chí lợi nhuận, một tiêu chí tổng hợp thể hiện kết quả hoạt động kinh tế của doanh nghiệp trong quá trình sản xuất kinh doanh. Kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh là hoạt động mang tính khoa học, nó theo dõi chặt chẽ quá trình tiêu thụ của doanh nghiệp, đồng thời cung cấp thông tin kịp thời cho công tác quản lý của doanh nghiệp. Ngoài ra có thể cho thấy 5 được quá trình kinh doanh của doanh nghiệp để có thể đưa ra những biện pháp trong các khâu phù hợp hơn, đặc biệt là khâu tiêu thụ hàng hóa, thành phẩm.
Vai trò của quá trình tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh: Đối với doanh nghiệp: là quá trình thu hồi vốn và tiếp tục quá trình tái tạo sản xuất mở rộng quá trình sản xuất kinh doanh. Qúa trình tiêu thụ tốt sẽ đem lại hiệu quả kinh tế cao. Đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân: Thực hiện tốt quá trình tiêu thụ hàng hóa (thành phẩm) là cơ sở điều hòa giữa sản xuất và tiêu thụ, giữa tiền và hàng, bảo đảm sự cân đối giữa các ngành với nhau hoặc trong từng ngành của nền kinh tế. Nhiệm vụ và ý nghĩa của kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh: 1.
Nhiệm vụ: Nhiệm vụ quan trọng nhất là cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời cho các nhà quản lí và những người có nhu cầu quan tâm đến hoạt động của doanh nghiệp. Từ đó các nhà quản lí có thể đánh giá, phân tích và đưa ra những biện pháp tốt hơn cho hoạt động của doanh nghiệp. Theo dõi, phản ánh kịp thời, chi tiết hàng hóa (thành phẩm) ở tất cả các trạng thái: Hàng trong kho, hàng gửi đi bán hay hàng đang đi trên đường. Nhằm đảm bảo tính đầy đủ không những ở mặt hiện vật mà còn ở mặt giá trị hàng hóa.
Đồng thời giám sát sự tiêu thụ của từng mặt hàng cụ thể hơn, chi tiết hơn. Phản ánh chính xác, đầy đủ, trung thực các khoản chi phí nhằm xác định kết quả kinh doanh cuối kỳ của doanh nghiệp. Phản ánh chính xác doanh thu bán hàng, doanh thu thuần để xác định chính xác kết quả hoạt động kinh doanh. Theo dõi và thanh toán các khoản công nợ của khách hàng tránh bị chiếm dụng vốn của doanh nghiệp hoặc công nợ với nhà cung cấp.
Cung cấp số liệu đầy đủ, lập quyết toán kịp thời và thực hiện đầy đủ các nghĩ vụ đối với nhà nước. Tóm lại: Chỉ khi tiêu thụ hàng hóa, thành phẩm có hiệu quả thì doanh nghiệp mới có lãi và có thể tái sản xuất kinh doanh mở rộng nhằm nâng cao lợi nhuận đem lại hiệu 6 quả kinh tế cao. Chính vì thế việc tổ chức nâng cao hiệu quả công tác kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh có ý nghĩa đối với mọi doanh nghiệp. Ý nghĩa: Hoạt động tiêu thụ và xác định kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh mang ý nghĩa sống còn, quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Tổ chức tốt công tác tiêu thụ là một trong những điều kiện giúp đạt được mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Nó không chỉ giúp cho người sử dụng thông tin lý giải và đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà còn phân tích được khả năng thu lại nguồn lợi cao từ việc đầu tư vốn. Đối với các nhà quản lí thì nó giúp cho họ đánh giá được các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả về mức độ, tính chất, xu hướng ảnh hưởng của chúng trong tương lai, từ đó giúp quản lí đưa ra các quyết định đúng đắn hơn.
Việc tiêu thụ tốt hàng hóa (thành phẩm) thì còn giúp cho doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh với các doanh nghiệp khác trên thị trường, qua đó có thể giúp cho doanh nghiệp mở rộng thị phần và tăng lợi nhuận lên mới cao hơn. Nội dung kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh: 1. Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ 1. Khái niệm doanh thu: Theo chuẩn mực số 14 ban hành ngày 31/12/2001 của BTC: “Doanh thu là tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động SXKD thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”.
Điều kiện ghi nhận doanh thu: Doanh thu bán hàng: Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi thỏa mãn đồng thời 5 điều kiện sau đây: 1) Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua. 2) Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lí như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. 3) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. 7 4) Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng.
5) Xác định được chi phí liên quan đến việc bán hàng. Nếu doanh nghiệp chỉ còn phải chịu một phần nhỏ rủi ro gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa thì việc bán hàng được ghi nhận và doanh thu bán hàng được ghi nhận. Doanh thu cung cấp dịch vụ: Doanh thu của giao dịch cung cấp dịch vụ được ghi nhận khi kết quả của cuộc giao dịch đó được xác định một cách đáng tin cậy. Trường hợp giao dịch cung cấp dịch vụ liên quan đến nhiều kỳ thì doanh thu trong kỳ là phần dịch vụ đã hoàn thành vào ngày lập Bảng cân đối kế toán của kỳ đó.
Kết quả của giao dịch cung cấp dịch vụ được ghi nhận khi thỏa mãn 4 điều kiện sau đây: 1) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. 2) Có khả năng thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụ đó. 3) Xác định được phần công việc được hoàn thành vào ngày lập Bảng cân đối kế toán. 4) Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoàn thành giao dịch cung cấp dịch vụ đó.
Chứng từ sử dụng: Hóa đơn GTGT (Phụ lục 3) Phiếu xuất kho Phiếu thu Bảng thanh toán hàng đại lý,… Lệnh xuất hàng (Phụ lục 4) 1. Tài khoản sử dụng: Tài khoản 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Nội dung: là tổng giá trị được thực hiện do cung cấp sản phẩm, hàng hóa, cung cấp lao vụ, dịch vụ cho khách hàng. Tài khoản 511 không có số dư. Tài khoản 511 có 6 tài khoản cấp 2: TK 5111: Doanh thu bán hàng hóa TK 5112: Doanh thu bán các thành phẩm (mở chi tiết theo yêu cầu quản lý) 8 TK 5113: Doanh thu cung cấp dịch vụ TK 5114: Doanh thu trợ cấp, trợ giá TK 5117: Doanh thu kinh doanh BĐS đầu tư TK 5118: Doanh thu khác.
Một số nguyên tắc hạch toán doanh thu: “Theo điều 78 của Thông tư 200 BTC”: Doanh thu được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được. Doanh thu phát sinh từ giao dịch được thỏa thuận bởi doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản. Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau khi trừ (-) đi các khoản chiết khấu thanh toán, chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại. Đối với các khoản tiền hoặc tương đương tiền chưa được nhận ngay thì doanh thu được xác định bằng cách quy đổi giá trị danh nghĩa của các khoản sẽ thu được trong tương lai về giá trị thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thu theo tỷ lệ lãi suất hiện hành.
Gía trị thực tê tại thời điểm ghi nhận doanh thu có thể nhỏ hơn giá trị danh nghĩa sẽ thu được trong tương lai. Khi hàng hóa và dịch vụ dùng để trao đổi để lấy hàng hóa và dịch vụ tương tự về thì bản chất và giá trị đó không được coi như một nghiệp vụ tạo ra doanh thu. Các phương thức tiêu thụ hàng hóa: 1. Phương pháp tiêu thụ trực tiếp: Theo phương pháp tiêu thụ này, bên mua cử cán bộ nghiệp vụ đến nhận hàng tại kho hoặc tại các phân xưởng sản xuất của doanh nghiệp.
Sau khi giao hàng xong, bên mua ký vào chứng từ bán hàng thì hàng được xác định là tiêu thụ. Mọi tổn thất trong quá trình vận chuyển hàng hóa về đơn vị do người mua chịu. Phương pháp chuyển hàng: Theo phương thức này, doanh nghiệp chuyển hàng đến cho người mua theo địa điểm ghi trong hợp đồng kinh tế đã được ký kết. Số hàng chuyển đi này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, khi hàng được giao xong và người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán (đã ký vào chứng từ giao nhận hàng) thì số hàng đó được xác định là tiêu thụ.
