CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1. Khái niệm, vai trò và chức năng của tiền lương 1. Khái niệm và bản chất của tiền lương 1.1 Khái niệm về tiền lương Sức lao động là một trong 3 yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất. Nhờ tác động của lao động mà các vật tự nhiên biến đổi trở thành các vật phẩm có ích cho cuộc sống con người.
Trong quá trình sử dụng sức lao động, doanh nghiệp phải chi ra các khoản chi phí để bù đắp và tái tạo sức lao động dưới hình thức tiền lương. Khoản chi phí này được tính vào giá thành sản phẩm sản xuất ra. Như vậy, tiền lương là biểu hiện bằng tiền của chi phí nhân công mà doanh nghiệp trả cho người lao động theo thời gian, khối lượng công việc mà họ đã cống hiến cho doanh nghiệp. Tiền lương là thu nhập chủ yếu của người lao động.
Trả lương hợp lý là đòn bẩy kinh tế để kích thích người lao động làm việc tích cực với năng suất, chất lượng và trách nhiệm cao. Hạch toán tốt tiền lương và sử dụng lao động hợp lý là một trong những biện pháp hạ giá thành sản phẩm của doanh nghiệp. Việc hạch toán tốt tiền lương sẽ góp phần tăng cường chế độ hạch toán nội bộ trong doanh nghiệp. Bản chất của tiền lương Bản chất tiền lương đối với người lao động là số tiền mà người lao động nhận được sau khi hoàn thành công việc phù hợp với số lượng và chất lượng của lao động đã quy định trước.
Tiền lương phụ thuộc vào chế độ chính sách phân phối, các hình thức trả lương của doanh nghiệp( quy chế trả lương của doanh nghiệp), và sự điều tiết bằng chính sách của chính phủ. đối với doanh nghiệp bản chất tiền lương là một yếu tố đầu vào của quản lý sản xuất kinh doanh. SV: Bùi Thị Trang Khoa Kế Toán - Kiểm Toán 3 Luan van Đại học Tài chính – Ngân hàng Hà Nội Luận văn tốt nghiệp 1. Vai trò và chức năng của tiền lương * Vai trò của tiền lương - Tiền lương có vai trò quan trọng đối với cả người lao động và doanh nghiệp.
Tiền lương có tác dụng bù đắp lại sức lao động cho người lao động. Đồng thời tiền lương cũng có tác dụng to lớn trong động viên khuyến khích người lao động yên tâm làm việc. Người lao động chỉ có thể yên tâm dồn hết sức mình cho công việc nếu công việc ấy đem lại cho họ một khoản đủ để trang trải cuộc sống. Thực tế hiện nay tiền lương còn được coi như một thước đo chủ yếu về trình độ lành nghề và thâm niên nghề nghiệp.
Vì thế, người lao động rất tự hào về mức lương cao, muốn được tăng lương mặc dù , tiền lương có thể chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng thu nhập của họ. - Đối với doanh nghiệp, tiền lương được coi là một bộ phận của chi phí sản xuất. Vì vậy, chi cho tiền lương là chi cho đầu tư phát triẻn. Hay tiền lương là một đòn bẩy quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Mặt khác tổ chức tiền lương trong doanh nghiệp công bằng và hợp lý sẽ góp phần duy trì, củng cố và phát triển lực lượng lao động của mình. *Chức năng cơ bản của tiền lương - Chức năng đòn bẩy cho doanh nghiệp: Tiền lương là động lực kích thích năng lực sáng tạo, tăng năng suất lao động hiệu quả nhất. Bởi vì tiền lương gắn liền quyền lợi thiết thực nhất đối với người lao động, nó không chỉ thoả mãn về nhu cầu về vật chất đối mà còn mang ý nghĩa khẳng định vị thế của người lao động trong doanh nghiệp. Chính vì vậy khi tiền lương nhận được thoả đáng, công tác trả lương của doanh nghiệp công bằng, rõ ràng sẽ tạo ra động lực tăng năng suất lao động, từ đó lợi nhuận của doanh nghiệp được tăng lên.
- Chức năng kích thích người lao động tăng năng suất lao động: Động lực cao nhất trong công việc của người lao động chính là thu nhập (tiền lương) vì vậy để có thể khuyến khích tăng năng suất lao động chỉ có thể là tiền lương mới đảm nhiệm chức năng này. Mặt khác, hình thức quản trị ngày nay được áp dụng phổ biến SV: Bùi Thị Trang Khoa Kế Toán - Kiểm Toán 4 Luan van Đại học Tài chính – Ngân hàng Hà Nội Luận văn tốt nghiệp là biện pháp kinh tế nên tiền lương càng phát huy được hết chức năng của mình tạo ra động lực tăng năng suất lao động. - Chức năng tái sản xuất lao động: Tiền lương là thu nhập chính của người lao động, có thể nói đây chính là nguồn nuôi sống người lao động và gia đình họ, vì vậy tiền lương trả cho người lao động phải đảm bảo tái sản xuất sức lao động và nâng cao chất lượng lao động. Thực hiện tốt chức năng này của tiền lương giúp doanh nghiệp có nguồn lao động ổn định đạt năng suất cao.
Chức năng là một công cụ để thực hiện chức năng phân phối thu nhập quốc dân, chức năng thanh toán giữa người sử dụng lao động và người lao động. Các nhân tố ảnh hưởng tới tiền lương 1. Yếu tố thuộc về bản thân công việc Sự phức tạp của công việc: Các công việc phức tạp đòi hỏi trình độ và kỹ năng cao mới có khả năng giải quyết được sẽ buộc phải trả lương cao. Thông thường các công việc phức tạp gắn liền với những yêu cầu về đào tạo, kinh nghiệm và như vậy sẽ ảnh hưởng đến mức lương.
Sự phức tạp của công việc phản ánh mức độ khó khăn và những yêu cầu cần thiết để thực hiện công việc. Sự phức tạp của công việc được phản ánh qua các khía cạnh sau đây : Yêu cầu về trình độ học vấn và đào tạo. Yêu cầu các kỹ năng cần thiết để hoàn thành công việc. Các phẩm chất cá nhân cần có.
Trách nhiệm đối với công việc. Tầm quan trọng của công việc: Phản ánh giá trị của công việc. Các công việc có tầm quan trọng cao sẽ có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hiệu quả hoạt động của tổ chức. Điều kiện để thực hiện công việc.
Các điều kiện khó khăn nguy hiểm đương nhiên sẽ được hưởng mức lương cao hơn so với điều kiện bình thường. Sự phân biệt đó để bù đắp những tốn hao sức lực và tinh thần cho người lao động cũng như động viên họ bền vững với công việc. SV: Bùi Thị Trang Khoa Kế Toán - Kiểm Toán 5 Luan van Đại học Tài chính – Ngân hàng Hà Nội Luận văn tốt nghiệp 1.2 Yếu tố thuộc về bản thân nhân viên Trình độ lành nghề của người lao động. Kinh nghiệm của bản thân người lao động: Kinh nghiệm được coi như một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lương bổng của cá nhân.
Hầu hết các cơ quan tổ chức trên thế giới ddeuf dực vao yếu tố này để tuyển chọn và trả lương. Mức hoàn thành công việc: thu nhập tiền lương của mỗi người phụ thuộc vào mức hoàn thành công việc của họ. Cho dù năng lực là như nhau nhưng nếu mức độ hoàn thành công việc là khác nhau thì tiền lương phải khác nhau. Đó cũng là sự phản ánh tất yếu tính công bằng trong chính sách tiền lương.
Thâm niên công tác: Ngày nay trong nhiều tổ chức thâm niên có thể không phải là một yếu tố quyết định cho việc tăng lương. Thâm niên chỉ là một trong những yếu tố giúp cho đề bạt, thăng thưởng nhân viên. Sự trung thành: những người trung thành với tổ chức là những người gắn bó làm việc lâu dài với tổ chức. Trả lương cho sự trung thành sẽ khuyến khích nhân viên tăng lòng tận tụy tận tâm vì sự phát triển của tổ chức.
Yếu tố thuộc về môi trường công ty Bao gồm các yếu tố như: Chính sách tiền lương của công ty Khả năng tài chính của công ty Lĩnh vực sản xuất kinh doanh của công ty Năng lực sản xuất của công ty Văn hóa của công ty 1. Yếu tố thuộc về môi trường xã hội Bao gồm các yếu tố chủ yếu như sau: Tình hình cung cấp sức lao động trên thị trường Mức sống trung bình của dân cư Tình hình giá cả sinh hoạt Sức mưa của công chúng Công đoàn xã hội SV: Bùi Thị Trang Khoa Kế Toán - Kiểm Toán 6 Luan van Đại học Tài chính – Ngân hàng Hà Nội Luận văn tốt nghiệp Nền kinh tế Luật pháp Thị trường lao động phải tuân theo các quy luật cạnh tranh, quy luật giá trị, quy luật thị trường, sự thay đổi trong cơ cấu đội ngũ lao động, điều kiện kinh tế, tỷ lệ lao động tất nghiệp trên thị trường lao động.Các quy định của pháp luật về lao động. Các mong đợi xã hội, các phong tục, tập quán. Nhiệm vụ kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương Kế toán là một công cụ phục vụ quản lý kinh tế, gắn liền với hoạt động quản lý đã xuất hiện cùng với sự hình thành đời sống loài người Tiền lương là một phạm trù kinh tế phức tạp mang tính lịch sử chính trị và có ý nghĩa xã hội to lớn.
Nhưng ngược lại bản thân tiền lương cũng chịu sự tác động mạnh mẽ của xã hội, tư tưởng chính trị. Cụ thể là trong xã hội tư bản chủ nghĩa, tiền lương là sự biểu hiện bằng tiền của sức lao động, là giá cả của sức lao động biểu hiện ra bên ngoài sức lao động. Còn trong xã hội chủ nghĩa, tiền lương là giá trị một phần vật chất trong tổng sản phẩm xã hội dùng để phân phối cho người lao động theo nguyên tắc làm theo năng lực, hưởng theo lao động. Tiền lương mang một ý nghĩa tích cực tạo ra sự công bằng trong phân phối thu nhập quốc dân.
Vậy nên nhiệm vụ của kế toán tiền lương là Ghi chép phản ánh kịp thời số lượng thời gian lao động, chất lượng sản phẩm, tính chính xác tiền lương phải trả cho người lao động.