CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ, DOANH THU VÀ KẾT QỦA KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về kế toán quản trị chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh 1. Khái quát chung về kế toán quản trị Kế toán quản trị là một bộ phận của hệ thống kế toán doanh nghiệp, có chức năng thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin nhằm thỏa mãn nhu cầu của các nhà quản trị doanh nghiệp. Như vậy, nếu thông tin không chi tiết, không đầy đủ thì các nhà quản trị sẽ gặp khó khăn trong việc quản lý điều hành hoạt động của doanh nghiệp.
Chính vì vậy, Kế toán quản trị có một vai trò quan trọng, cần thiết, không thể thiếu được đối với công tác quản trị doanh nghiệp. Hiện nay có nhiều khái niệm khác nhau về Kế toán quản trị: Theo Ronald.Hilton thuộc trường Đại học Cornell – Mỹ thì: “KTQT là một bộ phận của hệ thống thông tin quản trị trong các tổ chức, mà nhà quản trị dựa vào đó đẻ hoạch định và kiểm soát các họat động của tổ chức” Theo Jack.Keith và William.Slephens ở trường đại học South-Florida, thì “KTQT là một hệ thống kế toán cung cấp cho các nhà quản trị những thông tin định lượng mà họ cần để hoạch định và kiểm soát” Theo Ray.Garson : “KTQT có liên hệ với việc cung cấp tư liệu cho các nhà quản lý- những người trong tổ chức kinh tế và có trách nhiệm trong việc điều hành và kiểm soát mọi hoạt động của tổ chức đó” Theo Hiệp hội kế toán Hoa Kỳ (1982) thì “KTQT là qui trình định dạng, đo lường, tổng hợp, phân tích, lập báo cáo, giải thích và thông đạt các số liệu tài chính và phi tài chính cho ban giám đốc để lập kế hoạch, đánh giá, theo dõi việc thực hiện kế hoạch trong phạm vi nội bộ một doanh nghiệp để đảm bảo cho việc sử dụng có hiệu quả các tài sản và quản lý chặt chẽ các tài sản này”. Ở Việt Nam, Bộ tài chính ban hành Thông tư 53/2006/TT-BTC, ngày 12/06/2006, quy định: “Kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung Luan van 8 cấp thông tin kinh tế , tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính tronh nội bộ đơn vị kế toán. Các khái niệm trên tuy cách phát biểu khác nhau, nhưng đều có những điểm chung thể hiện bản chất của KTQT, đó là : KTQT là một bộ phận cấu thành không thể tách rời của hệ thống kế toán DN và là công cụ quan trọng không thể thiếu được trong công tác quản lý nội bộ doanh nghiệp.
Người sử dụng thông tin cho KTQT cung cấp là các nhà quản trị trong doanh nghiệp. Thông tin của KTQT là nguồn thông tin chủ yếu giúp cho nhà quản trị thực hiện các chức năng quản trị : Lập kế hoạch, tổ chức điều hành thực hiện kế hoạch; kiểm tra đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch và ra quyết định. Vai trò của kế toán quản trị chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh trong việc thực hiện chức năng quản lý của doanh nghiệp Kế toán quản trị chi phí: Nhằm cung cấp thông tin cụ thể về chi phí phát sinh tại những thời điểm cụ thể, với những đặc điểm và bối cảnh chi tiết để từ đó có những giải pháp nhằm kiểm soát chi phí. Với nội dung này kế toán quản trị ghi chép chi phí theo loại sản phẩm hoặc công việc, theo đơn vị hạch toán nội bộ, theo mối quan hệ với mức độ hoạtđộng.
Kế toán quản trị doanh thu và xác định kết quả kinh doanh: Cần thực hiện việc theo dõi doanh thu, thu nhập theo từng hoạt động, để xác định hiệu quả theo từng loại hoạt động, theo đơn vị hạch toán và theo mức độ hoạt động. Vai trò của kế toán quản trị chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh trong việc thực hiện chức năng quản lý doanh nghiệp: Kế toán luôn phục vụ cho nhà quản lý, do đó vai trò của kế toán quản trị chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh luôn gắn liền với vai trò của nhà quản lý trong mọi tổ chức. Mọi tổ chức đang tồn tại đều có mục tiêu hoạt động. Trong một tổ chức, các nhà quản lý chịu trách nhiệm trong việc xác định mục tiêu hoạt động của tổ chức có đảm bảo các mục tiêu được triển khai, thực hiện.
Trong quá trình theo đuổi mục tiêu của một tổ chức, các nhà quản lý đòi hỏi rất nhiều thông tin như sau: Luan van 9 Một là, tổ chức thu nhận thông tin quá khứ, xử lý, phân tích và cung cấp các thông tin phục vụ cho việc lập dự toán các chỉ tiêu trong sản xuất kinh doanh. Thông tin quá khứ giúp nhà quản trị doanh nghiệp đánh giá trình độ tổ chức thực hiện dự toán về các chỉ tiêu trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp. Từ các thông tin được kế toán quản trị thu nhận, xử lý, phân tích, phân loại theo từng loại thông tin và tổng hợp để báo cáo theo yêu cầu quản lý giúp nhà quản lý nắm được những thế mạnh cũng như hạn chế nhằm thiết lập các dự toán mới phù hợp hơn. Hai là, tổ chức thu nhận thông tin hiện tại: Kế toán quản trị chi phí daonh thu và kết quả kinh doanh sử dụng các phương pháp khoa học để chi tiết hóa, cụ thể hóa, tính toán, phân bổ các chi phí theo tiêu chuẩn thích hợp nhằm cung cấp các thông tin theo các yêu cầu quản lý cụ thể trên các báo cáo quản trị.
Từ các số liệu thực tế nhận được, tiến hành so sánh giữa thực tế với dự toán để xác định mức độ thực hiện, xem xét nguyên nhân tồn tại và đưa ra biện pháp quản lý tốt hơn. Ba là, tổ chức thu nhận thông tin tương lai Thông tin tương lai có ý nghĩa trong tổ chức điều hành của nhà quản lý. Đó là những dự đoán trên cơ sở phân tích khoa học các thông tin trong quá trình sản xuất kinh doanh; những nhân tố ảnh hưởng của thị trường và của bản thân doanh nghiệp để dự đoán những chỉ tiêu cần thiết theo yêu cầu quản trị doanh nghiệp. Bốn là, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin giúp nhà quản trị ra quyết định tối ưu, đồng thời có cơ sở để điều chỉnh cách thức quản lý phù hợp với mục tiêu đề ra.
Mặt khác, Kế toán quản trị chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh còn giúp cho chức năng kiểm tra bằng cách thiết kế nên các báo cáo có dạng so sánh. Các nhà quản trị sử dụng các báo cáo đó để xem xét điều chỉnh tổ chức thực hiện các mục tiêu đặt ra. Do đó, Kế toán quản trị chi phí doanh thu và kết quả kinh doanh phải làm sao cho các nhà quản lý nhận được những thông tin mà họ cần, họ muốn. Tất cả những điều này đòi hỏi kế toán quản trị chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh phải cung cấp những thông tin về tài chính chính xác, nhanh chóng và phù hợp theo yêu cầu của các nhà quản lý trong việc lập kế hoạch, điều hành, theo dõi thực hiện kế hoạch trong doanh nghiệp.
Phương pháp của kế toán quản trị chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh. Kế toán quản trị chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh sử dụng một số phương pháp nghiệp vụ để thu thập và xử lý thông tin kế toán một cách phù hợp với nhu cầu của các nhà quản trị. Nhóm phương pháp thu nhận, xử lý, tổng hợp thông tin: - Phương pháp chứng từ kế toán: là việc kế toán sử dụng rộng rãi hệ thống chứng từ hướng dẫn và các thông tin khác ngoài hệ thống chứng từ bắt buộc. - Phương pháp tài khoản kế toán: là việc kế toán quản trị sử dụng các tài khoản chi tiết đáp ứng yêu cầu quản lý chi tiết từng chỉ tiêu cụ thể nhằm phục vụ việc quản trị doanh nghiệp.
Kế toán quản trị có thể mở thêm các tài khoản cấp 2,3,4. và chi tiết các tài khoản theo từng địa điểm phát sinh chi phí, từng loại sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. - Phương pháp tính giá: đối với kế toán quản trị, việc tính giá các loại tài sản mang tính linh hoạt cao hơn và gắn với mục đích sử dụng các thông tin về giá theo yêu cầu quản trị của doanh nghiệp. Các dữ liệu để tính giá không chỉ căn cứ vào chi phí thực tế đã phát sinh mà còn dựa vào sự phân loại chi phí thích hợp cho từng quyết định cụ thể mang tính sách lược hay chiến lược.
Các đối tượng tính giá không chỉ tính giá thực tế đã thực hiện, mà còn tính giá chi tiết đối với những đối tượng liên quan đến phương án, tình huống quyết định trong tương lai ( gọi là dự toán hay ước tính) - Phương pháp tổng hợp cần đối kế toán: để đánh giá khái quát tình hình thực hiện các chỉ tiêu quản trị doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh thì kế toán quản trị phải có các bảng tổng hợp và cân đối số liệu đã được ghi nhận trên các tài khoản. Hình thức biểu hiện của phương pháp tổng hợp cân đối trong kế toán quản trị là các báo cáo kế toán nội bộ, các bảng cân đối bộ phận. Ngoài các tổng hợp cân đối về chỉ tiêu quá khứ, chỉ tiêu đã thực hiện, kế toán còn thiết lập các cân đối trong dự toán, trong kế hoạch giữa nhu cầu tài chính và nguồn tài trợ, giữa yêu cầu sản xuất kinh doanh và các nguồn lực huy động. Luan van 11 Nhóm phương pháp phân tích các chỉ tiêu theo yêu cầu của nhà quản trị: Thông tin của kế toán quản trị chủ yếu nhằm phục vụ quá trình ra quyết định của các nhà quản trị, thông tin này thường không có sẵn, do đó kế toán quản trị phải sử dụng một số phương pháp nghiệp vụ để xử lý chúng thành dạng phù hợp với nhu cầu của các nhà quản trị như: - Nhận diện, phân loại chi phí, doanh thu : là chia nhỏ chi phí, doanh thu thành từng bộ phận riêng biệt theo những tiêu thức khác nhau để nhận diện bản chất, sự biến động và tác động của từng bộ phận chi phí, doanh thu để từ đó đưa ra quyết định quản lý phù hợp.