CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍSẢN XUẤT VÀ TÍNHGIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Những vấn đề chung về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1. Chi phí sản xuất Khái niệm chi phí sản xuất: Là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp bỏ ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định. Như vậy bản chất của chi phí trong hoạt động sản xuất của doanh nghiệp luôn được xác định là những phí tổn về tài nguyên, vật chất, về lao động và gắn liền với mục đích chế tạo sản phẩm lao vụ, dịch vụ.
Mặt khác khi xem xét bản chất của chi phí sản xuất trong doanh nghiệp, cần phải xác định rõ các mặt sau: -Chi phí sản xuất của doanh nghiệp phải được đo lường và tính toán bằng tiền trong một khoảng thời gian xác định. -Độ lớn của chi phí phụ thuộc vào 2 nhân tố chủ yếu: Khối lượng các yếu tố sản xuất đã tiêu hao trong kỳ và giá cả của một đơn vị yếu tố sản xuất đã hao phí. Giá thành sản phẩm Khái niệm giá thành sản phẩm: Là những chi phí sản xuất gắn liền với một kết quả sản xuất nhất định. Như vậy, giá thành sản phẩm là một đại lượng xác định, biểu hiện mối liên hệ tương quan giữa hai đại lượng: chi phí sản xuất đã bỏ ra và kết quả sản xuất đã đạt được.
Tuy nhiên, cần lưu ý không phải ai có chi phí sản xuất phát sinh là đã xác định ngay được giá thành, mà cần thấy rằng, giá thành là chi phí đã kết tinh trong một kết quả sản xuất được xác định trong những tiêu chuẩn nhất định. Công thức chung để tính giá thành sản phẩm (z): Z =CP DDĐK+ CP phát sinh trong kỳ- CP DDCK Qua công thức này cho thấy để hạ thấp được giá thành sản phẩm thì một mặt doanh nghiệp phải có biện pháp tiết kiệm chi phí sản xuất, mặt khác phải có 4 biện pháp đầu tư, sử dụng chi phí hợp lý để nâng cao năng suất lao động, tăng cường kết quả sản xuất sản phẩm. Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm Chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm là hai mặt biểu hiện của quá trình sản xuất, có mối quan hệ với nhau và giống nhau về chất. Chúng đều là các hao phí về lao động và các khoản chi tiêu khác của doanh nghiệp.
Tuy vậy, chúng vẫn có sự khác nhau trên các phương diện sau: -Về mặt phạm vi: Chi phí sản xuất bao gồm cả chi phí sản xuất sản phẩm và chi phí cho quản lý doanh nghiệp và tiêu thụ sản phẩm. Còn giá thành sản phẩm chỉ bao gồm chi phí sản xuất ra sản phẩm (Chi phí sản xuất trực tiếp và chi phí sản xuất chung). -Mặt khác chi phí sản xuất chỉ tính những chi phí phát sinh trong mỗi kỳ nhất định, không tính đến chi phí liên quan đến số lượng sản phẩm đã hoàn thành hay chưa. Còn giá thành sản phẩm là giới hạn số chi phí sản xuất liên quan đến khối lượng sản phẩm, dịch vụ đã hoàn thành.
-Về mặt lượng: Nói đến chi phí sản xuất là xét đến hao phí trong một thời kỳ. Còn giá thành sản phẩm liên quan đến chi phí của cả kỳ trước chuyển sang và số chi phí kỳ này chuyển sang kỳ sau. Sự khác nhau về mặt lượng và mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm thể hiện ở công thức tính giá thành srn phẩm tổng quát sau : = đ + − ; zđv= Trong đó: Zsx- Tổng giá thành sản xuất sản phẩm Dđk- Chi phí của SPDD đầu kỳ C- Chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ Dck- Chi phí của SPDD cuối kỳ Qht- Khối lượng của sản phẩm hoàn thành Như vậy, chi phí sản xuất là cơ sở để xây dựng giá thành sản phẩm, còn giá thành là cơ sở để xây dựng giá bán.Trong điều kiện nếu giá bán không thay đổi thì sự tiết kiệm hoặc lãng phí của doanh nghiệp về chi phí sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành thấp hoặc cao, từ đó sẽ tác động tới lợi nhuận của 5 doanh nghiệp. Do đó, tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm là nhiệm vụ quan trọng và thường xuyên của công tác quản lý kinh tế.
Nó giúp cho doanh nghiệp cạnh tranh có hiệu quả trên thị trường. Nguyên tắc kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm Để đảm bảo kế toán đầy đủ,chính xác,kịp thời chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm,kế toán cần quán triệt những quy tắc sau : - Phải nắm vững nội dung, bản chất kinh tế của chi phí. - Phải phân định chi phí với giá thành sản phẩm và nắm vững quan hệ giữa chúng. -Phải phân lọai CPSX và phân loại giá thành sản phẩm hợp lý.
-Xác định đối tượng kế toán CPSX và tính giá thành sản phẩm phù hợp. -Xác định trình tự kế toán và tổng hợp chi phí sản xuất. Nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm Trong quản trị doanh nghiệp, chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là những chỉ tiêu kinh tế quan trọng luôn được các nhà quản lý quan tâm vì đó là các chỉ tiêu phản ánh chất lượng hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tính đúng, tính đủ chi phí sản xuất kinh doanh và giá thành sản phẩm là tiền đề để tiến hành hạch toán kinh doanh, xác định kết quả hoạt động kinh doanh cũng như từng sản phẩm lao vụ, dịch vụ trong doanh nghiệp.
Để tổ chức tốt công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm, đáp ứng đầy đủ, trung thực và kịp thời yêu cầu quản lý chi phí sản xuất và giá thành doanh nghiệp, kế toán cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Xác định đối tượng kế toán tập hợp chi phí và đối tượng tính giá thành phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp và yêu cầu quản lý. - Tổ chức vận dụng các tài khoản kế toán để hạch toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm phù hợp với phương pháp kế toán hàng tồn kho (kê khai thường xuyên hay kiểm kê định kỳ) mà doanh nghiệp đã lựa chọn. - Tổ chức tập hợp kết chuyển hoặc phân bổ chi phí sản xuất theo đúng đối tượng kế toán toán tập hợp chi phí sản xuất đã xác định theo các yếu tố chi phí và khoản mục giá thành. 6 - Lập báo cáo chi phí sản xuất theo yếu tố trên thuyết minh BCTC, định kỳ tổ chức phân tích chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm ở DN.
- Tổ chức kiểm kê và đánh giá khối lượng sản phẩm dở dang khoa học, hợp lý, xác định giá thành và hạch toán giá thành sản phẩm hoàn thành sản xuất trong kỳ một cách đầy đủ và chính xác. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất và đối tượng tính giá thành sản phẩm 1. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất - Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là phạm vi, giới hạn được tập hợp theo đó. Xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là khâu đầu tiên trong việc tổ chức kế toán chi phí sản xuất.
Thực chất của việc xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là xác định nơi phát sinh chi phí (phân xưởng, bộ phận sản xuất,…), hoạt động đối tượng chịu chi phí(sản phẩm, đơn đặt hàng,…) - Khi xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất, trước hết các nhà quản trị phải căn cứ vào đặc điểm, công dụng của chi phí trong sản xuất, sau đó phải căn cứ vào cơ cấu tổ chức sản xuất kinh doanh, quy trình công nghệ sản xuất, loại hình sản xuất sản phẩm, khả năng, trình độ của các nhà quản trị doanh nghiệp, của cán bộ, nhân viên kế toán và yêu cầu quản lý chi phí, yêu cầu tính giá thành của doanh nghiệp. - Tùy thuộc vào đặc điểm, tình hình cụ thể của doanh nghiệp mà đối tượng tập hợp chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp có thể là : + Từng sản phẩm, chi tiết sản phẩm, từng loại, nhóm sản phẩm, đơn đặt hàng + Từng phân xưởng, đội, trại, bộ phận sản xuất, từng giai đoạn công nghệ sản xuất + Toàn bộ quy trình công nghệ sản xuất, toàn doanh nghiệp - Xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất một cách khoa học hợp lý là cơ sở để tổ chức kế toán chi phí sản xuất ngay từ việc tổ chức hạch toán ban đầu đến tổ chức tổng hợp số liệu, ghi chép trên tài khoản, sổ chi tiết chi phí sản xuất,… 7 - Các chi phí phát sinh, sau khi đã được tập hợp theo từng đối tượng tập hợp chi phí sản xuất sẽ là cơ sở để tính giá thành đã xác định 1. Đối tượng tính giá thành sản phẩm Đối tượng tính giá thành sản phẩm là các loại sản phẩm, công việc, lao vụ dịch vụ mà doanh nghiệp đã sản xuất hoàn thành đòi hỏi phải tính tổng giá thành và giá thành đơn vị. Việc xác định đối tượng tính giá thành cũng cần phải căn cứ vào: + Đặc điểm tổ chức sản xuất.
+ Đặc điểm quy trình công nghệ kỹ thuật sản xuất sản phẩm. + Đặc điểm tính chất của sản phẩm. + Yêu cầu và trình độ quản lý hạch toán của doanh nghiệp. Mối quan hệ giữa đối tượng tập hợp chi phí và đối tượng tính giá thành sản phẩm Đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất và đối tượng tính giá thành sản phẩm giống nhau ở bản chất, đều là những phạm vi, giới hạn nhất định để tập hợp chi phí sản xuất theo đó và cũng phục vụ cho công tác quản lý, phân tích và kiểm tra chi phí, giá thành sản phẩm.
Tuy vậy, giữa hai khái niệm này vẫn có sự khác nhau nhất định. - Xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là xác định phạm vi, giới hạn tổ chức kế toán chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ. - Xác định đối tượng tính giá thành là xác định phạm vi, giới hạn của chi phí liên quan đến kết quả sản xuất đã hoàn thành của quy trình sản xuất. Trong thực tế có những trường hợp một đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất lại bao gồm lại bao gồm nhiều đối tượng tính giá thành và ngược lại.