Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Xí nghiệp Đường bộ 106, Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế

Khóa luận kế toán chi phí sản xuất, tính giá thành tại Xí nghiệp Đường bộ 106 Thừa Thiên Huế

• Tác giả: Trần Thị Quỳnh Như
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Trịnh Văn Sơn
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Xí nghiệp Đường bộ 106, Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kế toán chi phí sản xuất tại Xí nghiệp Đường bộ 106

Xí nghiệp Đường bộ 106 là đơn vị trực thuộc Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế. Doanh nghiệp chuyên đảm nhận thi công, sửa chữa và bảo dưỡng các công trình giao thông. Ngành xây lắp đường bộ mang tính chất đặc thù cao. Địa bàn thi công trải dài, phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết và địa hình phức tạp. Sản phẩm xây lắp có quy mô lớn, kết cấu riêng biệt và chu kỳ thi công kéo dài. Vì vậy, kế toán chi phí sản xuất giữ vị trí then chốt trong hệ thống quản lý tài chính. Công tác hạch toán chuẩn xác phản ánh đầy đủ hao phí vật tư, nhân công và máy móc. Dữ liệu giá thành là căn cứ xác định kết quả kinh doanh và thực hiện quyết toán với chủ đầu tư. Doanh thu của đơn vị có sự tăng trưởng rõ rệt qua từng năm. Năm 2020 doanh thu đạt gần 7 tỷ đồng và tăng lên hơn 12,1 tỷ đồng vào năm 2022. Quản lý chi phí chặt chẽ giúp xí nghiệp chủ động cân đối dòng tiền, tiết giảm lãng phí và củng cố vị thế cạnh tranh trên thị trường xây dựng hạ tầng.

1.1. Đặc điểm tổ chức sản xuất và công trình thi công

Xí nghiệp hoạt động theo cơ chế phụ thuộc, chịu sự điều hành trực tiếp từ công ty mẹ. Đối tượng sản xuất chính là các hạng mục cầu đường, công trình giao thông công cộng. Mỗi công trình có hồ sơ thiết kế, dự toán ngân sách và tiêu chuẩn kỹ thuật riêng biệt. Quá trình thi công thường diễn ra ngoài trời trên các cung đường đèo dốc hiểm trở. Các yếu tố thiên tai, lũ lụt và sạt lở đất tác động trực tiếp đến tiến độ công việc. Máy móc thiết bị thi công phải di chuyển liên tục qua nhiều địa bàn khác nhau. Đội ngũ công nhân xây lắp phân tán rải rác theo từng lán trại công trường. Những đặc thù này đòi hỏi tổ chức sản xuất phải linh hoạt, giám sát chặt chẽ và hạch toán độc lập.

1.2. Nhiệm vụ của kế toán chi phí và tính giá thành

Kế toán chi phí sản xuất tại đơn vị gánh vác nhiều nhiệm vụ trọng yếu. Bộ phận kế toán phải ghi chép chính xác, kịp thời và đầy đủ các khoản chi phát sinh. Toàn bộ hao phí nguyên vật liệu, tiền lương thợ bậc cao và khấu hao xe máy được phân loại khoa học. Số liệu tập hợp phải phản ánh đúng theo từng hạng mục công trình cụ thể. Việc tính toán giá thành công trình giúp ban lãnh đạo nắm rõ chi phí thực tế so với dự toán đã duyệt. Kế toán cung cấp thông tin kịp thời để phát hiện các khoản chi tiêu vượt định mức. Nhờ đó, ban giám đốc đưa ra biện pháp khắc phục sai sót, tiết giảm chi phí thi công. Công tác này đảm bảo quyền lợi tài chính cho doanh nghiệp.

II. Thực trạng kế toán chi phí sản xuất tại Xí nghiệp Đường bộ 106

Hiện nay, Xí nghiệp Đường bộ 106 áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 200/2014/TT-BTC. Đơn vị sử dụng hình thức kế toán Chứng từ ghi sổ trên hệ thống phần mềm kế toán máy. Các chi phí phát sinh được phân loại cụ thể vào tài khoản 621, 622, 623 và 627. Cuối kỳ, kế toán tiến hành kết chuyển toàn bộ chi phí hợp lý sang tài khoản 154 để tổng hợp giá thành. Dù quy trình thực hiện khá bài bản, công tác kế toán vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất. Tuy nhiên, việc bảo quản vật tư tại công trường còn lỏng lẻo, dễ gây thất thoát do thời tiết khắc nghiệt. Việc chấm công và tính lương cho lao động thời vụ còn mang tính thủ công. Chi phí sử dụng máy thi công chưa được phân bổ chi tiết cho từng ca máy hoạt động. Công tác lập dự toán định mức tiêu hao đôi khi chưa bám sát biến động giá cả thị trường. Những tồn tại này làm giảm độ chính xác của giá thành.

2.1. Phương pháp tập hợp và phân bổ chi phí sản xuất

Đơn vị áp dụng phương pháp tập hợp chi phí trực tiếp theo từng công trình xây lắp. Chi phí nguyên vật liệu chính như đá dăm, nhựa đường, xi măng được xuất kho thẳng cho công trường. Những vật liệu dùng chung cho nhiều đoạn đường được phân bổ theo tỷ lệ khối lượng thi công thực tế. Chi phí nhân công trực tiếp được tính toán căn cứ trên bảng chấm công và đơn giá khoán. Đối với máy thi công, kế toán tập hợp nhiên liệu và tiền lương thợ lái máy trực tiếp. Chi phí sản xuất chung tại ban điều hành công trường được phân bổ theo tỷ lệ chi phí nhân công. Cách phân bổ này đơn giản nhưng dễ dẫn đến sai lệch khi có nhiều hạng mục thi công đồng thời.

2.2. Những bất cập trong phương pháp tính giá thành thực tế

Phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng được áp dụng chủ yếu tại đơn vị. Kỳ tính giá thành thường kéo dài đến khi công trình hoàn thành và nghiệm thu. Điều này dẫn đến sự chậm trễ trong việc cung cấp thông tin chi phí thực tế. Ban quản lý khó phát hiện kịp thời các khoản lãng phí phát sinh trong quá trình thi công. Việc đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ còn mang tính ước lượng cảm tính của kỹ sư giám sát. Hồ sơ chứng từ từ các đội công trình gửi về phòng kế toán thường bị chậm trễ. Tình trạng này gây khó khăn cho việc đối chiếu công nợ và quyết toán giá thành. Sự thiếu đồng bộ giữa bộ phận kỹ thuật và kế toán làm giảm hiệu lực kiểm soát.

III. Giải pháp hoàn thiện tính giá thành tại Xí nghiệp Đường bộ 106

Để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, Xí nghiệp Đường bộ 106 cần triển khai đồng bộ các giải pháp cải tiến. Trọng tâm hàng đầu là hoàn thiện quy trình lập và luân chuyển chứng từ kế toán. Mọi chứng từ xuất kho vật tư, chấm công và điều xe phải được số hóa và cập nhật ngay trong ngày. Việc này giúp loại bỏ tình trạng thất lạc hoặc chậm trễ hồ sơ quyết toán. Bên cạnh đó, xí nghiệp cần rà soát và xây dựng lại hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật. Định mức hao hụt vật liệu và tiêu hao nhiên liệu máy thi công phải phù hợp với thực tế. Tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung cần được cải tiến linh hoạt. Đơn vị nên lựa chọn phân bổ theo chi phí trực tiếp hoặc theo giờ máy hoạt động. Ứng dụng phần mềm kế toán chuyên dụng cho ngành xây lắp giúp tự động hóa quá trình tính giá thành. Đội ngũ kế toán viên cần được đào tạo nâng cao kỹ năng phân tích dữ liệu chi phí chuyên sâu.

3.1. Hoàn thiện công tác hạch toán chi phí vật tư và máy móc

Đơn vị cần siết chặt khâu kiểm kê và xuất kho nguyên vật liệu trực tiếp. Kế toán thủ kho phải cân đối phiếu xuất kho theo đúng tiến độ kỹ thuật từng gói thầu. Các vật tư thừa tại công trường phải được ghi nhận và nhập lại kho kịp thời. Đối với máy thi công, xí nghiệp cần thiết lập thẻ theo dõi ca máy chi tiết. Định mức tiêu hao dầu mỡ và phụ tùng thay thế phải được kiểm tra sau mỗi ca trực. Kế toán cần phân bổ chi phí sửa chữa máy theo thời gian sử dụng thực tế. Biện pháp này ngăn chặn việc hạch toán tùy tiện chi phí máy móc sang các công trình khác. Giá thành sẽ phản ánh đúng thực trạng vận hành thiết bị tại hiện trường.

3.2. Cải tiến phương pháp xác định sản phẩm dở dang cuối kỳ

Đơn vị cần áp dụng phương pháp kiểm kê thực tế kết hợp đánh giá tỷ lệ hoàn thành kỹ thuật. Hội đồng đánh giá dở dang phải bao gồm đại diện phòng kỹ thuật và phòng kế toán. Khối lượng thi công dở dang trên tuyến đường phải được đo đạc chính xác tại hiện trường. Kế toán căn cứ vào biên bản xác nhận khối lượng để tính toán chi phí dở dang tương ứng. Phương pháp này loại bỏ sai số do phỏng đoán khối lượng ước tính bằng mắt thường. Số liệu chi phí dở dang minh bạch giúp việc kết chuyển chi phí sang tài khoản giá thành chuẩn xác. Nhờ vậy, kết quả tính giá thành từng hạng mục công trình hoàn thành đạt độ tin cậy cao.

IV. Kết luận về tính giá thành sản phẩm tại Xí nghiệp Đường bộ 106

Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành là trụ cột quản trị then chốt tại Xí nghiệp Đường bộ 106. Hoạt động này cung cấp bức tranh toàn cảnh về hiệu quả sử dụng nguồn lực trong thi công xây lắp. Một hệ thống kế toán chi phí khoa học giúp doanh nghiệp phát hiện lãng phí vật tư và tối ưu hóa năng suất. Thông tin giá thành minh bạch tạo nền tảng vững chắc cho công tác thương thảo hợp đồng và thanh quyết toán. Trong bối cảnh cạnh tranh đấu thầu ngày càng gay gắt, việc kiểm soát chi phí thực tế mang ý nghĩa sống còn. Doanh nghiệp cần kiên định áp dụng các cải tiến về luân chuyển chứng từ và chuẩn hóa định mức. Chuyển đổi số trong quy trình kế toán giúp ban lãnh đạo theo dõi sát sao dòng tiền thi công. Những giải pháp này trực tiếp bảo vệ biên lợi nhuận của đơn vị trước biến động thị trường. Sự phối hợp chặt chẽ giữa hiện trường và văn phòng kế toán là chìa khóa bảo đảm thành công bền vững.

4.1. Ý nghĩa đối với công tác quản trị tài chính nội bộ

Hoàn thiện kế toán chi phí mang lại giá trị quản trị nội bộ to lớn cho xí nghiệp. Số liệu kế toán chuẩn xác giúp ban giám đốc nhìn rõ cơ cấu chi phí thực tế. Doanh nghiệp dễ dàng nhận diện các khâu gây lãng phí nhiên liệu hoặc thất thoát vật liệu. Căn cứ vào đó, ban điều hành áp dụng kịp thời các giải pháp tiết kiệm ngân sách. Việc kiểm soát dòng tiền gắn liền với tiến độ thực tế giúp ngăn chặn nguy cơ thâm hụt. Quản lý chi phí chặt chẽ giúp tối ưu hóa giá thành và gia tăng lợi nhuận cho xí nghiệp. Đây là cơ sở then chốt để đơn vị bảo toàn và phát triển vốn kinh doanh hiệu quả.

4.2. Ứng dụng nâng cao năng lực cạnh tranh khi đấu thầu

Trong ngành xây dựng cầu đường, hồ sơ dự thầu cần mức giá cạnh tranh nhưng phải đảm bảo. Cơ sở dữ liệu chi phí lịch sử chuẩn xác giúp bộ phận dự toán lập hồ sơ thầu sát thực tế. Doanh nghiệp tránh được tình trạng bỏ thầu giá quá thấp dẫn đến thua lỗ trong thi công. Ngược lại, giá dự thầu hợp lý giúp nâng cao tỷ lệ trúng các gói thầu hạ tầng. Khi hoàn thành công trình, hồ sơ chi phí minh bạch giúp việc nghiệm thu quyết toán diễn ra thuận lợi. Chủ đầu tư tin tưởng và đánh giá cao năng lực quản lý dự án chuyên nghiệp. Năng lực tài chính lành mạnh tạo dựng uy tín thương hiệu vững chắc trên thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong môi trường kinh doanh của ngành xây dựng cơ bản và bảo trì giao thông, các doanh nghiệp xây lắp thường xuyên đối mặt với sự biến động về giá nguyên vật liệu, áp lực kiểm soát chi phí thi công và yêu cầu nghiệm thu khắt khe từ chủ đầu tư. Kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm đóng vai trò là công cụ quản lý kinh tế then chốt, giúp doanh nghiệp kiểm soát hao phí lao động sống và lao động vật hóa, phục vụ định giá đấu thầu và xác định kết quả kinh doanh.

Xí nghiệp Đường bộ 106 là đơn vị trực thuộc Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế, đảm nhận chức năng thi công, bảo trì, sửa chữa các công trình và hạng mục công trình đường bộ được giao khoán. Việc hạch toán chính xác chi phí sản xuất và tính đúng giá thành công trình tại xí nghiệp là cơ sở để ban lãnh đạo đưa ra các quyết định điều hành kịp thời. Nhằm đánh giá việc vận dụng các chuẩn mực, chế độ kế toán vào thực tế thi công đường giao thông, tác giả Trần Thị Quỳnh Như đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài: "Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Xí nghiệp Đường bộ 106, Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế".

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận và tìm hiểu thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm tại Xí nghiệp Đường bộ 106, đề tài đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán chi phí và tính giá thành tại đơn vị.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp.
   • Phân tích và đánh giá thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Xí nghiệp Đường bộ 106, Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế.
   • Nhận diện những kết quả đạt được cùng các mặt tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác kế toán chi phí và tính giá thành tại xí nghiệp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý luận và thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Xí nghiệp Đường bộ 106.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại Xí nghiệp Đường bộ 106, Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế (địa chỉ: xã Phú Thuận, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế).
• Phạm vi thời gian: Đề tài phân tích chuỗi dữ liệu thứ cấp về lao động, tài sản, nguồn vốn và kết quả sản xuất kinh doanh của xí nghiệp trong giai đoạn 3 năm từ 2020 đến 2022. Dữ liệu chứng từ, sổ sách minh chứng chi tiết cho quy trình kế toán chi phí và giá thành được thu thập và khảo sát trong năm 2022.
• Phạm vi nội dung: Tập trung nghiên cứu thực tế quy trình hạch toán chi phí và tính giá thành đối với công trình "Gia cố mái taluy nền đường km4-km7; km12-km19 và km62-km66 QL 49B" do xí nghiệp nhận thi công.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên khung lý luận kế toán tài chính và kế toán chi phí trong doanh nghiệp xây lắp, đối chiếu trực tiếp với hệ thống pháp lý và thực tiễn tổ chức công tác kế toán tại đơn vị khảo sát:

• Cơ sở lý luận và khái niệm: Nghiên cứu vận dụng lý luận kế toán chi phí từ Giáo trình Kế toán chi phí (ThS. Huỳnh Lợi, NXB Giao thông vận tải, 2010) và Giáo trình Nguyên lý kế toán. Các nội dung bao gồm: đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của ngành xây lắp (sản phẩm mang tính đơn chiếc, thi công ngoài trời, địa bàn lưu động, chu kỳ sản xuất dài); bản chất chi phí sản xuất và phân loại chi phí (theo khoản mục, theo yếu tố, theo cách ứng xử); bản chất và các loại giá thành (giá thành dự toán, giá thành kế hoạch, giá thành thực tế, giá thành định mức); đối tượng tập hợp chi phí và đối tượng tính giá thành; phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ và các phương pháp tính giá thành (phương pháp giản đơn/trực tiếp, phương pháp tỷ lệ, phương pháp đơn đặt hàng).
• Hệ thống văn bản pháp luật áp dụng: Nghiên cứu căn cứ vào Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp (thay thế Quyết định 15/2006/QĐ-BTC), cùng hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS).
• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Phương pháp nghiên cứu, thu thập tài liệu: Nghiên cứu giáo trình, thông tư, chế độ kế toán; thu thập hệ thống chứng từ gốc, bảng kê, sổ sách kế toán tổng hợp, sổ chi tiết liên quan đến công trình gia cố mái taluy Quốc lộ 49B năm 2022 và các báo cáo tài chính của xí nghiệp giai đoạn 2020 - 2022.
  • Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn trực tiếp nhân sự thuộc phòng Kế toán - Tài vụ của Công ty và kế toán Xí nghiệp Đường bộ 106 nhằm làm rõ mô hình quản lý, tổ chức luân chuyển chứng từ và hạch toán khoản mục chi phí.
  • Phương pháp quan sát, mô tả: Quan sát thực tế quy trình tiếp nhận, kiểm tra, nhập liệu chứng từ lên phần mềm kế toán và in ấn sổ sách định kỳ.
• Phương pháp xử lý số liệu:
  • Phương pháp so sánh: So sánh số tuyệt đối và số tương đối để phân tích biến động chỉ tiêu lao động, quy mô tài sản, nguồn vốn và doanh thu, giá vốn, lợi nhuận qua các năm 2020, 2021, 2022.
  • Phương pháp thống kê mô tả: Phân tích cơ cấu và tổng kết dữ liệu (dựa trên cơ sở phương pháp luận của Huysamen, 1990) gồm tính tỷ lệ cơ cấu, số chênh lệch, tỷ lệ tăng trưởng.
  • Phương pháp kế toán: Sử dụng hệ thống chứng từ kế toán, tài khoản kế toán (TK 621, TK 622, TK 623, TK 627, TK 154, TK 632...), phương pháp tính giá thành trực tiếp và kỹ thuật ghi sổ kế toán máy.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết kế toán áp dụng cho loại hình doanh nghiệp xây lắp:

• Đặc điểm ngành xây lắp chi phối công tác kế toán: Hoạt động xây lắp diễn ra theo đơn đặt hàng, sản phẩm mang tính chất đơn chiếc và cố định tại nơi thi công. Thời gian thi công kéo dài qua nhiều kỳ kế toán, địa bàn thi công biến động và chịu tác động trực tiếp của điều kiện thời tiết ngoài trời. Do đó, kỳ tính giá thành thường không trùng với tháng dương lịch mà gắn liền với thời điểm công trình hoặc hạng mục công trình hoàn thành, bàn giao hoặc nghiệm thu từng phần.
• Phân loại chi phí và hệ thống tài khoản phản ánh: Khóa luận trình bày chi tiết kết cấu và nội dung kinh tế của 4 khoản mục chi phí sản xuất chính theo quy định của Thông tư 200/2014/TT-BTC:
  • Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (TK 621): Phản ánh giá trị thực tế của vật liệu chính (xi măng, cát, đá, thép...), vật liệu phụ, cấu kiện luân chuyển cấu thành nên thực thể công trình. Nếu phát sinh chi phí NVLTT vượt định mức, kế toán kết chuyển sang TK 632 thay vì tính vào giá thành sản phẩm.
  • Chi phí nhân công trực tiếp (TK 622): Phản ánh tiền lương, phụ cấp của công nhân trực tiếp thi công xây lắp (không bao gồm các khoản trích theo lương như BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ của công nhân xây dựng).
  • Chi phí sử dụng máy thi công (TK 623): Phản ánh hao phí vận hành xe, máy động cơ phục vụ thi công (khấu hao máy, chi phí nhiên liệu, tiền lương công nhân điều khiển máy).
  • Chi phí sản xuất chung (TK 627): Phản ánh chi phí tổ chức, phục vụ và quản lý thi công của đội/công trường, bao gồm lương nhân viên quản lý đội, các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ) của cả công nhân trực tiếp xây lắp lẫn nhân viên quản lý đội, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí công cụ dụng cụ và dịch vụ mua ngoài.
• Phương pháp tập hợp chi phí và tính giá thành: Toàn bộ chi phí hợp lý được kết chuyển vào bên Nợ TK 154 (Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang). Chương này làm rõ công thức đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ theo chi phí thực tế và giá thành dự toán, đồng thời trình bày các bước thực hiện của phương pháp tính giá thành trực tiếp (giản đơn), phương pháp tỷ lệ và phương pháp đơn đặt hàng.

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Xí nghiệp Đường bộ 106, Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng tại đơn vị khảo sát, kết hợp việc đánh giá các điều kiện nguồn lực, bộ máy quản lý với việc minh họa quy trình hạch toán qua công trình cụ thể:

1. Khái quát đơn vị và nguồn lực kinh doanh:

• Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế (ROTRACO): Trụ sở tại số 14 Trần Đại Nghĩa, TP. Huế; chuyển đổi sang hình thức công ty cổ phần từ ngày 19/01/2010. Công ty tổ chức bộ máy quản lý theo mô hình trực tuyến - chức năng và bộ máy kế toán theo mô hình nửa tập trung nửa phân tán.
• Xí nghiệp Đường bộ 106: Là đơn vị trực thuộc thành lập ngày 12/8/1986 tại huyện Phú Vang; đại diện đơn vị là ông Nguyễn Quốc Hậu. Định kỳ 6 tháng, kế toán xí nghiệp chuyển toàn bộ chứng từ gốc, sổ sách kế toán về phòng Kế toán - Tài vụ công ty để tổng hợp báo cáo.
• Chế độ và hình thức kế toán: Áp dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC, niên độ kế toán theo năm dương lịch, tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, trích khấu hao TSCĐ theo phương pháp đường thẳng, hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên. Đơn vị áp dụng hình thức kế toán Chứng từ ghi sổ trên phần mềm kế toán Totalsoft version 2011.

Bảng 1: Tình hình lao động của Xí nghiệp Đường bộ 106 qua 3 năm (2020 - 2022)

Chỉ tiêu	Năm 2020 (Người)	Cơ cấu (%)	Năm 2021 (Người)	Cơ cấu (%)	Năm 2022 (Người)	Cơ cấu (%)	So sánh 2021/2020 (%)	So sánh 2022/2021 (%)
Tổng số lao động	15	100,00	16	100,00	18	100,00	+6,67	+12,50
1. Phân theo giới tính
- Nam	11	73,33	12	75,00	13	72,22	+9,09	+8,33
- Nữ	4	26,67	4	25,00	5	27,78	0,00	+25,00
2. Phân theo trình độ
- Đại học, Cao đẳng	5	33,33	6	37,50	7	38,89	+20,00	+16,67
- Lao động phổ thông	10	66,67	10	62,50	11	61,11	0,00	+10,00

(Nguồn: Phòng Kế toán - Tài vụ Xí nghiệp Đường bộ 106)

Bảng 2: Tình hình tài sản và nguồn vốn của Xí nghiệp Đường bộ 106 (2020 - 2022)

Chỉ tiêu	Năm 2020 (VNĐ)	Năm 2021 (VNĐ)	Năm 2022 (VNĐ)
A. TÀI SẢN NGẮN HẠN	2.888.701.057	1.819.238.238	2.009.736.336
1. Tiền và tương đương tiền	96.138.488	105.000.000	33.424.000
2. Các khoản phải thu ngắn hạn	1.706.997.769	978.913.685	1.668.360.685
- Trả trước cho người bán	188.241.210	0	188.565.763
- Phải thu nội bộ	1.706.997.769	978.061.685	1.479.794.922
3. Hàng tồn kho	1.074.348.240	689.516.240	276.012.000
4. Tài sản ngắn hạn khác	11.216.560	18.748.560	4.148.560
B. TÀI SẢN DÀI HẠN	0	0	0
TỔNG CỘNG TÀI SẢN	2.888.701.057	1.819.238.238	2.009.736.336
A. NỢ PHẢI TRẢ	2.888.701.057	1.819.238.238	2.009.736.336
1. Phải trả người bán ngắn hạn	2.808.161.462	1.749.294.000	1.885.340.000
2. Phải trả người lao động	80.539.595	69.944.238	124.814.238
B. VỐN CHỦ SỞ HỮU	0	0	0
TỔNG CỘNG NGUỒN VỐN	2.888.701.057	1.819.238.238	2.009.736.336

(Nguồn: Phòng Kế toán - Tài vụ Xí nghiệp Đường bộ 106)

Ghi chú về cơ cấu tài chính: Do đặc thù là xí nghiệp trực thuộc hoạt động theo cơ chế giao khoán nội bộ, Xí nghiệp 106 không hạch toán vốn chủ sở hữu và tài sản dài hạn độc lập trên bảng số liệu theo dõi riêng mà phản ánh cân đối giữa tài sản ngắn hạn và nợ ngắn hạn (chủ yếu là công nợ phải trả người bán và phải thu nội bộ với công ty mẹ).

Bảng 3: Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của Xí nghiệp 106 (2020 - 2022)

STT	Chỉ tiêu	Năm 2020 (VNĐ)	Năm 2021 (VNĐ)	Năm 2022 (VNĐ)	So sánh 2021/2020 (%)	So sánh 2022/2021 (%)
1	Doanh thu bán hàng và CCDV	6.989.793.684	11.430.375.973	12.185.831.071	+63,53	+6,61
2	Doanh thu thuần	6.989.793.684	11.430.375.973	12.185.831.071	+63,53	+6,61
3	Giá vốn hàng bán	6.989.793.684	11.416.069.356	12.185.831.071	+63,32	+6,74
4	Lợi nhuận gộp	0	14.306.617	0	-	-100,00
5	Lợi nhuận thuần từ HĐKD	229.232	14.652.600	222.398	+6.292,00	-98,48
6	Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế	229.232	14.652.600	222.398	+6.292,00	-98,48
7	Lợi nhuận sau thuế TNDN	229.232	14.652.600	222.398	+6.292,00	-98,48

(Nguồn: Phòng Kế toán - Tài vụ Xí nghiệp Đường bộ 106)

2. Thực tiễn hạch toán chi phí và tính giá thành tại công trình mái taluy QL 49B:

• Kế toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (TK 621): Chi phí vật liệu (đá hộc, đá dăm, xi măng, cát vàng...) được xuất kho hoặc chuyển thẳng đến chân công trình căn cứ trên Phiếu xuất kho, Hóa đơn GTGT, Giấy đề nghị tạm ứng và Biên bản nghiệm thu khối lượng. Kế toán lập Bảng kê chứng từ theo công trình và nhập liệu vào phần mềm để ghi nhận Nợ TK 621 / Có TK 152, TK 331, TK 111.
• Kế toán chi phí nhân công trực tiếp (TK 622): Theo dõi chi phí lương của đội ngũ công nhân trực tiếp đào móng, xây kè taluy dựa trên Bảng chấm công, Bảng thanh toán tiền lương và Bảng phân bổ tiền lương, ghi nhận Nợ TK 622 / Có TK 334.
• Kế toán chi phí sử dụng máy thi công (TK 623): Phản ánh chi phí nhiên liệu dầu mỡ, phụ tùng thay thế và tiền thuê ca máy xúc, máy đầm cóc... dựa trên Hóa đơn GTGT, Bảng thanh toán nhật trình máy và Phiếu xuất kho nhiên liệu, ghi nhận Nợ TK 623 / Có TK 152, TK 111, TK 331.
• Kế toán chi phí sản xuất chung (TK 627): Tập hợp chi phí tiền lương cán bộ quản lý hiện trường, trích nộp bảo hiểm, chi phí khấu hao lán trại, chi phí công cụ dụng cụ bảo hộ lao động căn cứ trên Bảng phân bổ CCDC, phụ tùng thiết bị thi công và Hóa đơn dịch vụ mua ngoài, ghi nhận Nợ TK 627 / Có TK 334, TK 338, TK 153, TK 214, TK 111.
• Tập hợp chi phí và tính giá thành: Cuối kỳ, kế toán lập Phiếu kế toán tổng hợp để kết chuyển chi phí: ghi Nợ TK 154 / Có TK 621, TK 622, TK 623, TK 627. Sau khi tiến hành nghiệm thu bàn giao toàn bộ công trình, xí nghiệp áp dụng phương pháp tính giá thành trực tiếp (giản đơn), lập Bảng tổng hợp chi phí sản xuất theo công trình và Bảng chi phí sản xuất và giá thành xây lắp để xác định tổng giá thành thực tế công trình hoàn thành, kết chuyển sang giá vốn Nợ TK 632 / Có TK 154.

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Xí nghiệp Đường bộ 106, Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế

Dựa trên thực trạng khảo sát, tác giả đưa ra các đánh giá và đề xuất hệ thống giải pháp:

• Đánh giá chung: Đơn vị đã tuân thủ hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, áp dụng phần mềm Totalsoft version 2011 giúp giảm thiểu khối lượng ghi chép thủ công. Tuy nhiên, luân chuyển chứng từ từ hiện trường về xí nghiệp còn chậm trễ; việc phân loại chi phí trích theo lương của công nhân thi công đôi khi còn gộp chung; công tác kiểm soát định mức hao hụt vật liệu ngoài hiện trường chưa chặt chẽ.
• Hệ thống giải pháp đề xuất:
  1. Tiết kiệm chi phí và hạ giá thành sản phẩm: Tăng cường quản lý vật tư tại hiện trường ngoài trời (che phủ bạt, kiểm tra định kỳ xi măng, đá), lập kế hoạch điều động xe máy thi công hợp lý để giảm thiểu giờ máy chết và lãng phí nhiên liệu.
  2. Hoàn thiện quy trình luân chuyển chứng từ: Quy định thời hạn cụ thể cho kỹ thuật viên hiện trường gửi phiếu xuất kho, biên bản nghiệm thu về phòng kế toán xí nghiệp (không để tồn đọng đến cuối kỳ thanh toán), chuẩn hóa quy trình đối chiếu số liệu định kỳ giữa xí nghiệp và văn phòng công ty.
  3. Hoàn thiện tổ chức tài khoản kế toán: Mở chi tiết các tiểu khoản thuộc TK 621, TK 623, TK 627 theo từng gói thầu, từng cung đoạn km đường để phục vụ quản trị chi phí chi tiết.
  4. Hoàn thiện kế toán các khoản mục chi phí:
     • Kế toán nguyên vật liệu: Áp dụng chặt chẽ định mức kỹ thuật thi công, hạch toán riêng phần hao hụt ngoài định mức vào giá vốn thay vì dồn vào giá thành.
     • Kế toán nhân công trực tiếp: Thực hiện bóc tách chính xác lương công nhân trực tiếp và các khoản bảo hiểm bắt buộc trích nộp đúng tài khoản quy định.
     • Kế toán máy thi công và chi phí sản xuất chung: Thực hiện phân bổ chi phí khấu hao và chi phí ca máy dùng chung theo tiêu thức số giờ làm việc thực tế của từng đoạn taluy thay vì phân bổ ước lượng.
  5. Hoàn thiện tập hợp chi phí và tính giá thành: Nâng cao kỹ thuật đánh giá sản phẩm dở dang trong trường hợp công trình thi công vắt qua năm tài chính bằng cách kết hợp phương pháp dự toán và mức độ hoàn thành thực tế được giám sát nghiệm thu xác nhận.

---

Kết quả và đóng góp

• Kết quả phân tích định lượng: Khóa luận đã phân tích chi tiết dữ liệu tài chính 3 năm của Xí nghiệp Đường bộ 106. Doanh thu thuần của xí nghiệp tăng trưởng từ 6.989.793.684 VNĐ (năm 2020) lên 11.430.375.973 VNĐ (năm 2021, tăng 63,53%) và đạt 12.185.831.071 VNĐ (năm 2022, tăng 6,61%). Quy mô lao động mở rộng từ 15 người lên 18 người, trong đó trình độ đại học/cao đẳng tăng từ 33,33% lên 38,89%. Tuy nhiên, do thực hiện cơ chế giao khoán nội bộ với giá vốn sát mức doanh thu thanh toán từ công ty mẹ, lợi nhuận thuần từ HĐKD của xí nghiệp duy trì ở mức thấp và biến động mạnh (đạt 229.232 VNĐ năm 2020, tăng lên 14.652.600 VNĐ năm 2021 và giảm xuống 222.398 VNĐ năm 2022).
• Hệ thống giải pháp ứng dụng: Đề xuất 5 nhóm giải pháp thực tế bao gồm tiết kiệm chi phí, chuẩn hóa luân chuyển chứng từ, mở tiểu khoản kế toán, kiểm soát 4 khoản mục chi phí (NVLTT, NCTT, MTC, SXC) và hoàn thiện phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang.
• Đóng góp tự nêu của khóa luận: Khóa luận đã cụ thể hóa các quy định của Thông tư 200/2014/TT-BTC vào thực tế tại một doanh nghiệp xây lắp cầu đường; phân tích chi tiết quy trình xử lý số liệu trên phần mềm Totalsoft 2011 gắn liền với một công trình thực tế (Gia cố mái taluy nền đường QL 49B), cung cấp cơ sở thực tiễn cho công tác quản trị chi phí xây dựng tại đơn vị.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Tác giả tự nêu rõ do hạn chế về thời gian thực tập và những khó khăn trong việc tiếp cận, thu thập và xử lý các số liệu tài chính chuyên sâu, đề tài chỉ mới dừng lại ở việc đánh giá tổng quan nguồn lực, kết quả kinh doanh và đi sâu vào một công trình đơn lẻ ("Gia cố mái taluy nền đường km4-km7; km12-km19 và km62-km66 QL 49B"), chưa thể khảo sát và so sánh toàn diện với các công trình giao thông khác do công ty và các xí nghiệp thành viên khác thực hiện.
• Hướng mở rộng nghiên cứu:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang nhiều loại hình công trình xây lắp đa dạng khác (công trình xây dựng cầu lớn, dự án thảm bê tông nhựa nóng, công trình dân dụng hạ tầng đô thị).
  • Nghiên cứu chuyên sâu về kế toán quản trị chi phí và xây dựng hệ thống định mức chi phí dự toán tiêu chuẩn nhằm phục vụ công tác đấu thầu xây lắp.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Tài liệu hữu ích cho sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp; học viên nghiên cứu các đề tài về kế toán xây lắp; cán bộ kế toán và nhà quản lý tại các doanh nghiệp xây dựng, bảo trì hạ tầng giao thông có mô hình xí nghiệp trực thuộc.
• Nội dung tham khảo giá trị: Khóa luận cung cấp hệ thống biểu mẫu và sổ sách minh họa thực tế phong phú (Hóa đơn GTGT, Phiếu xuất kho, Bảng phân bổ CCDC, Trích sổ cái TK 627, Bảng tổng hợp chi phí sản xuất và Bảng tính giá thành xây lắp theo công trình) cùng quy trình hạch toán chi phí 4 khoản mục trên phần mềm máy tính theo Thông tư 200/2014/TT-BTC.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Xí nghiệp Đường bộ 106 áp dụng chế độ kế toán và hình thức kế toán nào?
Xí nghiệp áp dụng Chế độ Kế toán Doanh nghiệp ban hành theo Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính, sử dụng hình thức kế toán Chứng từ ghi sổ được thực hiện trên phần mềm kế toán máy vi tính Totalsoft version 2011.

2. Công trình cụ thể nào được tác giả lựa chọn để nghiên cứu thực tế quy trình hạch toán chi phí và tính giá thành?
Tác giả khảo sát quy trình hạch toán trên công trình "Gia cố mái taluy nền đường km4-km7; km12-km19 và km62-km66 QL 49B" do Xí nghiệp Đường bộ 106 trực tiếp nhận thi công trong năm 2022.

3. Vì sao Bảng cân đối tài sản và nguồn vốn của Xí nghiệp 106 không phản ánh Vốn chủ sở hữu và Tài sản dài hạn?
Do Xí nghiệp 106 là đơn vị trực thuộc Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế, hoạt động theo mô hình hạch toán báo sổ phụ thuộc và cơ chế giao khoán nội bộ. Tài sản dài hạn (máy móc thi công, nhà xưởng) và vốn pháp định thuộc quyền sở hữu quản lý chung của công ty mẹ, bảng số liệu tại xí nghiệp chỉ theo dõi các tài sản ngắn hạn được cấp phát, công nợ phải trả nhà cung cấp và công nợ phải thu nội bộ phục vụ thi công.

4. Theo quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC được trình bày trong cơ sở lý luận, các khoản trích theo lương của công nhân trực tiếp xây lắp được hạch toán vào khoản mục nào?
Các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ) của công nhân trực tiếp sản xuất xây lắp không được đưa vào Chi phí nhân công trực tiếp (TK 622) mà phải hạch toán vào Chi phí sản xuất chung (TK 627).

5. Phương pháp tính giá thành sản phẩm xây lắp được áp dụng chính tại xí nghiệp đối với công trình hoàn thành là gì?
Đơn vị áp dụng phương pháp tính giá thành trực tiếp (phương pháp giản đơn), trong đó toàn bộ chi phí sản xuất thực tế phát sinh hợp lý đã được tập hợp trên TK 154 cho công trình taluy QL 49B từ khi khởi công đến khi hoàn thành nghiệm thu bàn giao được xác định là tổng giá thành thực tế của công trình.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Quỳnh Như đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về kế toán chi phí và tính giá thành trong ngành xây lắp, đồng thời phản ánh chi tiết thực tiễn hạch toán tại Xí nghiệp Đường bộ 106 thuộc Công ty Cổ phần Đường bộ I Thừa Thiên Huế. Thông qua chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2020 - 2022 và hồ sơ hạch toán thực tế công trình gia cố mái taluy Quốc lộ 49B năm 2022, nghiên cứu đã phân tích rõ nét quy trình luân chuyển chứng từ và phương pháp tập hợp chi phí trên phần mềm Totalsoft 2011 theo Thông tư 200/2014/TT-BTC. Các hạn chế được tác giả chỉ ra cùng hệ sinh thái 5 nhóm giải pháp hoàn thiện mang tính thực tế, đóng góp tài liệu tham khảo chuyên môn cho sinh viên ngành kế toán và các nhà quản lý doanh nghiệp xây dựng giao thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Khái quát về doanh nghiệp xây lắp 1. Khái niệm Doanh nghiệp xây lắp là đơn vị kinh tế cơ sở, là nơi trực tiếp sản xuất kinh doanh, gồm một tập thể lao động nhất định có nhiệm vụ sử dụng các tư liệu lao động để sản xuất ra các sản phẩm xây lắp và tạo nguồn tích luỹ cho Nhà nước. Doanh nghiệp xây lắp thường được gọi là nhà thầu.

Đặc điểm - Sản xuất xây lắp là một loại sản xuất công nghiệp đặc biệt theo đơn đặt hàng. Sản phẩm xây lắp mang tính chất đơn chiếc, riêng lẻ. Mỗi đối tượng xây lắp là từng công trình (CT), hạng mục công trình (HMCT) đòi hỏi yêu cầu kinh nghiệm, kết cấu, hình thức, địa điểm xây dựng thích hợp, được xác định cụ thể trên từng thiết kế dự toán của từng đối tượng riêng biệt. Do tính chất đơn chiếc, riêng lẻ nên chi phí bỏ ra để thi công xây lắp các CT và kết cấu không đồng nhất như các loại sản phẩm công nghiệp.

Từ đặc điểm này, kế toán xây dựng xây lắp phải tính đến việc theo dõi ghi nhận chi phí, tính giá thành và tính kết quả thi công cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt (từng CT, HMCT). - Đối tượng xây lắp thường có khối lượng lớn, giá trị lớn, thời gian thi công tương đối dài. Kỳ tính giá sản phẩm xây lắp không xác định hàng tháng như các loại hình doanh nghiệp khác, mà được xác định tùy thuộc vào đặc điểm kỹ thuật của từng CT, điều này thể hiện qua phương thức thanh toán giữa hai bên nhà thầu và khách hàng. Việc xác định đúng đắn đối tượng tính giá thành và kỳ tính giá thành sẽ đáp ứng yêu cầu quản trị kịp thời và chặt chẽ chi phí, phản ánh đúng đắn tình hình quản lý và thi 5 công trong từng thời kỳ nhất định.

Đồng thời tránh tình trạng căng thẳng vốn đầu tư cho nhà thầu. - Sản xuất xây lắp thường diễn ra ngoài trời, chịu tác động trực tiếp của các yếu tố môi trường trực tiếp, do vậy thi công xây lắp mang tính thời vụ. Các yếu tố môi trường thời tiết có ảnh hưởng đến kỹ thuật và tiến độ thi công đồng thời nhà thầu còn phải chú ý đến các biện pháp quản lý máy thi công và vật liệu ngoài trời. Việc thi công diễn ra dài và thi công ngoài trời còn tạo nhiều nhân tố gây nên những khoản thiệt hại bất ngờ.

Vì vậy kế toán phải chọn những phương pháp hợp lý để xác định những chi phí mang tính chất thời vụ và những thiệt hại một cách đúng đắn. - Sản xuất xây lắp được thực hiện trên các địa điểm biến động. Sản phẩm xây lắp mang tính chất cố định, gắn liền với địa điểm xây dựng, khi hoàn thành không nhập kho như các ngành vật chất khác. Trong quá trình thi công nhà thầu phải thường xuyên thay đổi địa điểm, do đó sẽ phát sinh một số chi phí cần thiết như chi phí điều động công nhân, máy thi công, chi phí chuẩn bị mặt bằng… Kế toán phải ghi nhận các chi phí này và tổ chức phân bổ hợp lý.

Lý luận chung về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về chi phí sản xuất Theo Ths.