CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Khái niệm, phân loại chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất 1. Khái niệm chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Khái niệm chi phí sản xuất Theo khái niệm chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01: “Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu”.
(chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01, 2002) Theo quan điểm của các trường đại học khối kinh tế: “Chi phí của doanh nghiệp được hiểu là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp phải chi ra trong quá trình hoạt động kinh doanh, biểu hiện bằng tiền và tính cho 1 thời kỳ nhất định.” Theo giáo trình kế toán sản xuất của NXB Thống kê : “Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh trong một thời kỳ nhất định”. Các khái niệm tuy có khác nhau về cách diễn đạt nhưng về nội dung đều thể hiện bản chất của chi phí là những hao phí phải bỏ ra để đổi lấy sự thu về dưới dạng vật chất định lượng được như số lượng sản phẩm hoặc thu về dưới dạng tinh thần hay dịch vụ được phục vụ. Đó không phải là sự mất đi vĩnh viễn mà là sự thu được về lợi ích trong tương lai. Khái niệm giá thành sản phẩm Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ những hao phí cần thiết mà doanh nghiệp đã chi ra tính cho một khối lượng sản phẩm, công việc nhất định đã được sản xuất hoàn thành.
Bản chất của giá thành sản phẩm là việc chuyển dịch giá trị của các yếu tố CPSX vào sản phẩm, công việc hoàn thành. Giá thành sản phẩm giúp doanh nghiệp Luan van 7 xác định được các chi phí để tạo ra một sản phẩm. Dựa vào đó xây dựng các định mức tiêu hao chi phí, làm cơ sở để xác định giá bán sao cho phù hợp. Phân loại chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1.1 Phân loại chi phí sản xuất Phân loại chi phí sản xuất theo yếu tố chi phí Các chi phí được chi tiết thành 5 yếu tố chi phí sau: + Chi phí nguyên vật liệu: bao gồm toàn bộ giá trị nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế… xuất dùng cho sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp + Chi phí nhân công: gồm toán bộ tiền lương tiền công, các khoản phụ cấp, các khoản BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ… phải trả cho người lao động phát sinh trong kỳ của doanh nghiệp.
+ Chi phí khấu hao tài sản cố định: bao gồm chi phí khấu hao toàn bộ tài sản cố định phục vụ cho quá trình sản xuất. + Chi phí dịch vụ mua ngoài: bao gồm toàn bộ các khoản chi phí doanh nghiệp chi ra cho dịch vụ mua ngoài phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. + Chi phí khác bằng tiền: là các khoản chi trực tiếp bằng tiền dùng cho việc phục vụ và quản lý sản xuất sản phẩm như điện, nước, vệ sinh công nghiệp. Phân loại chi phí sản xuất của doanh nghiệp theo yếu tố chi phí cho biết kết cấu, tỷ trọng của từng loại yếu tố của chi phí để làm căn cứ lập báo cáo quản trị, cung cấp thông tin quản trị cho doanh nghiệp, phục vụ cho việc lập dự toán chi phí sản xuất và phân tích tình hình thực hiện dự toán chi phí … Tuy nhiên cách phân loại này sẽ không giúp cho việc xác định cụ thể các chi phí phát sinh cho sản xuất và chi phí phục vụ cho việc xác định kết quả kinh doanh.
Phân loại chi phí sản xuất theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm + Chi phí nguyên, vật liệu trực tiếp: gồm toàn bộ chi phí về nguyên, vật liệu chính, phụ, nhiên liệu… tham gia trực tiếp vào việc sản xuất, chế tạo sản phẩm hay thực hiện lao vụ dịch vụ. + Chi phí nhân công trực tiếp: Là các khoản chi phí phải trả cho công nhân trực tiếp thực hiện quá trình sản xuất, chế tạo sản phẩm, thực hiện các dịch vụ, bao Luan van 8 gồm lương chính, lương phụ, các khoản phụ cấp, tiền công và các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ) được tính vào CPSX trong kỳ của công nhân trực tiếp thực hiện quá trình sản xuất. + Chi phí sản xuất chung: Là các khoản chi phí sản xuất khác phục vụ cho quá trình sản xuất sản phẩm phát sinh ở xí nghiệp, bộ phận sản xuất. Cách phân loại này giúp cho việc tính giá thành sản phẩm, xác định các chỉ tiêu lập các báo cáo tài chính cho doanh nghiệp.
Do đó, đây cũng là cách phân loại được sử dụng làm căn cứ để theo dõi chi phí sản xuất trong thực tế của các doanh nghiệp sản xuất. Phân loại giá thành sản phẩm Phân loại giá thành theo phạm vi phát sinh chi phí trong giá thành Theo cách phân loại này, giá thành sản phẩm được chia thành: giá thành sản xuất sản phẩm và giá thành toàn bộ sản phẩm tiêu thụ. + Giá thành sản xuất sản phẩm (giá thành công xưởng): là giá thành tính theo các khoản mục chi phí. Giá thành này dùng để ghi nhận số sản phẩm hoàn thành nhập kho hoặc xuất giao trực tiếp cho khách hàng, là căn cứ tính giá vốn hàng bán và hàng tồn kho trong kỳ.
+ Giá thành toàn bộ sản phẩm tiêu thụ (giá thành tiêu thụ): bao gồm giá thành sản xuất cộng với chi phí tiêu thụ sản phẩm và chi phí quản lý phân bổ cho sản phẩm bán ra trong kỳ. Giá thành toàn bộ được xác định khi sản phẩm đã được tiêu thụ, là căn cứ tính lãi trước thuế. Phân loại giá thành theo thời điểm và cơ sở số liệu tính giá thành Theo cách phân loại này, giá thành sản xuất sản phẩm được chia làm ba loại: Giá thành kế hoạch, giá thành định mức, giá thành sản xuất thực tế. - Giá thành kế hoạch là giá thành sản xuất sản phẩm được tính trên cơ sở chi phí sản xuất kế hoạch và sản lượng kế hoạch.
Giá thành kế hoạch giúp cho doanh nghiệp có thể tiết kiệm chi phí sản xuất thông qua phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch, giúp doanh nghiệp hạ được giá thành sản phẩm. - Giá thành định mức là giá thành sản xuất sản phẩm được tính trên cơ sở các định mức chi phí hiện hành và chỉ tính cho đơn vị sản phẩm. Giá thành định mức giúp cho đơn vị quản lý được chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm sản xuất, căn Luan van 9 cứ đánh giá việc thực hiện đúng định mức kinh tế - kĩ thuật mà doanh nghiệp đã xây dựng. - Giá thành sản xuất thực tế là giá thành sản xuất sản phẩm được tính trên cơ sở số liệu chi phí sản xuất thực tế đã phát sinh do kế toán tập hợp và sản lượng sản phẩm được sản xuất thực tế trong kỳ.
Giá thành sản xuất thực tế là căn cứ để xác định kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp sản xuất được. Quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Như vậy về bản chất, chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm đều là hao phí lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác của doanh nghiệp. Song giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm cũng có sự khác nhau.
- Nói đến chi phí sản xuất là xét các hao phí trong một thời kỳ nhất định, không phân biệt chi phí đó có liên quan đến giá thành sản phẩm hoàn thành hay chưa hoàn thành, còn nói đến giá thành sản xuất sản phẩm là xác định một lượng chi phí sản xuất liên quan tới sản phẩm đã hoàn thành. Đó là hai mặt của một quá trình hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. - Về mặt lượng, chi phí sản xuất và giá thành sản xuất sản phẩm có thể khác nhau khi có sản phẩm dở dang đầu kỳ hoặc cuối kỳ, thể hiện qua công thức tính giá thành sản xuất sản phẩm như sau: Z = Dđk + C - Dck Trong đó: Z : Tổng giá thành sản xuất sản phẩm. Dđk : Trị giá sản phẩm dở đầu kỳ C : Tổng chi phí phát sinh trong kỳ Dck : Trị giá sản phẩm dở dang cuối kỳ.
Qua công thức này ta thấy chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm sản xuất có mối quan hệ mật thiết, chi phí sản xuất là căn cứ để tính giá thành sản xuất sản phẩm. Tuy khác nhau nhưng nội dung cơ bản của chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm đều là biểu hiện bằng tiền của những chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong quá trình sản xuất kinh doanh. Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1. Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, nguyên tắc đầu tiên của các doanh nghiệp là phải đảm bảo trang trải được các phí tổn đã đầu tư để sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, ngoài các chi phí sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp còn phải bỏ ra các khoản chi phí cho các hoạt động khác, tất cả các chi phí này đã tạo nên chi phí của doanh nghiệp. Như vậy, trong quá trình hoạt động của mình, các doanh nghiệp đồng thời phải quan tâm đúng mức đến chi phí nói chung và chi phí sản xuất nói riêng, đảm bảo có đủ nguồn lực để trang trải các khoản chi phí này, tránh tình trạng mất cân bằng đòn bẩy tài chính (giữa nợ phải trả và vốn chủ sở hữu của DN). Mặt khác, doanh nghiệp phải đảm bảo sự bù đắp đối với chi phí dùng để sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, nếu không doanh nghiệp sản xuất kinh doanh sẽ không có lợi nhuận.