CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Sự cần thiết kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1. Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất * Khái niệm về chi phí sản xuất Chi phí sản xuất có ý nghĩa rất quan trọng nó gắn liền với quá trình hoạt động sản xuất của doanh nghiệp nói chung và của đơn vị sản xuất nói riêng. Bởi vì quá trình hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp sản xuất thực chất là sự vận động của các yếu tố sản xuất đã bỏ ra và biến đổi chúng một cách có ý thức thành sản phẩm cuối cùng.
Để tiến hành hoạt động sản xuất thì cần có ba yếu tố sản xuất cơ bản đó là: Lao động, tư liệu lao động, đối tượng lao động. Hoạt động sản xuất của doanh nghiệp sản xuất là quá trình người lao động sử dụng tư liệu lao động tác động vào đối tượng lao động chế tạo ra sản phẩm mới để thoả mãn nhu cầu tiêu dùng. Sự tham gia của ba yếu tố đó tác động vào đối tượng lao động chế tạo ra sản phẩm mới để thoả mãn nhu cầu tiêu dùng. Sự tham gia của ba yếu tố đó vào quá trình sản xuất của các doanh nghiệp có sự khác nhau từ đó hình thành các chi phí khác nhau như chi phí khấu hao tư liệu lao động.
Nói một cách chung nhất thì đó là chi phí lao động sống và chi phí lao động vật hoá cụ thể là: Chi phí lao động sống bao gồm tiền lương, tiền thưởng của người lao động các khoản trích nộp khác nhau như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Chi phí lao động vật hoá bao gồm chi phí nguyên vật liệu, chi phí về khấu hao và các chi phí khác. Như vậy, chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hoá và các chi phí khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành hoạt động sản xuất trong một thời kỳ nhất định. Thực chất chi phí là sự chuyển dịch vốn, chuyển dịch giá trị của các yếu tố sản xuất vào các đối tượng tính giá (sản phẩm, lao động, dịch vụ).
Sinh viên: Phạm Văn Bách MSV: 12402151 Luận văn tốt nghiệp Khoa kế toán * Phân loại chi phí sản xuất Để đáp ứng yêu cầu quản lý chi phí sản xuất có hiệu quả cũng như để góp phần cho công tác kế toán phù hợp với từng loại chi phí thì điều cần thiết là phải tiến hành phân loại chi phí sản xuất theo từng tiêu thức thích hợp. - Phân loại chi phí theo nội dung kinh tế hay còn gọi là phân loại theo yếu tố chi phí. Theo tiêu thức phân loại này: căn cứ vào tính chất, nội dung kinh tế của chi phí giống nhau xếp vào một yếu tố, không phân biệt chi phí đó phát sinh trong lĩnh vực nào và ở đâu trong quá trình sản xuất. Toàn bộ chi phí sản xuất của doanh nghiệp được chia thành 5 yếu tố sau: + Chi phí nguyên vật liệu: Bao gồm toàn bộ chi phí về các đối tượng lao động là nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, phụ tùng thay thế thiết bị xây dựng cơ bản.
+ Chi phí nhân công: Là toàn bộ tiền lương, phụ cấp và các khoản trích theo lương phải trả cho cán bộ công nhân viên trong doanh nghiệp. + Chi phí khấu hao tài sản cố định: Là toàn bộ số khấu hao trong kỳ đối với tất cả các loại tài sản trong doanh nghiệp. + Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là toàn bộ số tiền trả về các loại dịch vụ mua về phục vụ cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. + Chi phí bằng tiền khác: Là toàn bộ số chi phí phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất (ngoài 4 yếu tố trên).
Việc phân loại theo tiêu thức này có tác dụng cho biết kế cấu, tỷ trọng từng loại chi phí mà doanh nghiệp đã chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất để lập bảng thuyết minh báo cáo tài chính (phần chi phí sản xuất kinh doanh theo yếu tố) phục vụ yêu cầu thông tin và quản trị doanh nghiệp, giúp cho doanh nghiệp phân tích tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất kinh doanh cho kỳ sau. Sinh viên: Phạm Văn Bách MSV: 12402151 Luận văn tốt nghiệp Khoa kế toán - Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích, công dụng của chi phí còn gọi là phân loại chi phí theo khoản mục tính giá thành. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, việc tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau trong đó các loại chi phí sản xuất có công dụng kinh tế được xếp vào một khoản mục mà không phân biệt tính chất kinh tế của nó. Xuất phát từ đặc điểm này người ta gọi là phân loại chi phí theo khoản mục.
Chi phí sản xuất gồm: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung. Còn chi phí sản xuất xây lắp gồm 4 khoản mục : chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí máy thi công, chi phí sản xuất chung. + Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp + Nội dung: Là toàn bộ chi phí về nguyên vật liệu chính, nửa thành phẩm mua ngoài, vật liệu phụ, nhiên liệu sử dụng trực tiếp cho việc sản xuất chế tạo sản phẩm hoặc thực hiện lao vụ, dịch vụ. + Chứng từ sử dụng: Khi phát sinh các khoản chi phí về nguyên vật liệu kế toán căn cứ vào phiếu xuất kho, các chứng từ khác có liên quan, để xác định giá vốn của nguyên vật liệu dùng cho sản xuất chế tạo sản phẩm (theo phương pháp tính giá vốn nguyên vật liệu mà doanh nghiệp đã lựa chọn).
Trên cơ sở đó, kế toán tập hợp chi phí nguyên vật liệu trực tiếp cho từng đối tượng kế toán chi phí sản xuất cũng như từng đối tượng sử dụng trong doanh nghiệp, công việc này thường được thực hiện trong bảng “Bảng phân bổ nguyên vật liệu”. + Chi phí nhân công trực tiếp + Nội dung: Chi phí nhân công trực tiếp là các khoản tiền phải trả, phải thanh toán cho công nhân trực tiếp sản xuất bao gồm: tiền lương chính, lương phụ, các khoản phụ cấp và các khoản trích theo lương phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất. + Chứng từ sử dụng: Kế toán sử dụng các chứng từ sau: Bảng chấm công Bảng chấm công làm thêm Sinh viên: Phạm Văn Bách MSV: 12402151 Luận văn tốt nghiệp Khoa kế toán Bảng phân bổ tiền lương và bảo hiểm xã hội + Chi phí sản xuất chung + Nội dung: là những chi phí phục vụ sản xuất phát sinh ở các phân xưởng hoặc ở các đội sản xuất gồm: Chi phí tiền lương của nhân viên quản lý phân xưởng Chi phí vật liệu dùng cho quản lý phân xưởng Chi phí công cụ, đồ dùng cho quốc phòng phân xưởng Chi phí khấu hao tài sản cố định phục vụ cho phân xưởng Chi phí dịch vụ mua ngoài phục vụ cho phân xưởng Chi phí khác bằng tiền phục vụ cho phân xưởng + Chứng từ sử dụng: Tuỳ vào từng nội dung của chi phí sản xuất chung trong doanh nghiệp mà kế toán sử dụng các chứng từ phù hợp. Bảng phân bổ tiền lương BHXH, BHYT Bảng tính và phân bổ KHTSCĐ Phiếu chi, giấy báo của Ngân hàng, hoá đơn GTGT Phân loại chi phí theo mục đích, công dụng của chi phí là căn cứ để tổ chức công tác kế toán tập hợp chi phí đã chi ra cho từng lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp, làm cơ sở cho việc tính giá thành thực tế theo từng khoản mục chi phí.
Trên cơ sở kiểm tra tình hình thực hiện khoán giá thành và phân tích mức độ ảnh hưởng của từng khoản mục chi phí đến giá thành sản phẩm để từ đó xác định kết quả sản xuất kinh doanh trong từng lĩnh vực hoạt động, tạo cơ sở cho lập kế hoạch giá thành sản phẩm theo khoản mục chi phí cho kỳ kinh doanh tiếp theo. - Phân loại chi phí theo mối quan hệ với mức độ hoạt động Việc phân loại này dựa vào mối quan hệ giữa chi phí sản xuất với khối lượng sản phẩm, lao vụ dịch vụ hoàn thành. Theo cách này chi phí sản xuất được chia thành hai loại chi phí cố định, chi phí biến đổi và chi phí hỗn hợp. + Chi phí cố định (còn gọi là định phí) là những khoản chi phí không biến đổi khi mức độ hoạt động thay đổi tức là khi khối lượng sản phẩm, lao vụ, dịch vụ thay đổi Sinh viên: Phạm Văn Bách MSV: 12402151 Luận văn tốt nghiệp Khoa kế toán như: Chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí bảo hiểm, chi phí bảo hộ lao động, chi phí phòng chống cháy nổ, chi phí bảo vệ môi trường, chi phí thuê mặt bằng.
+ Chi phí biến đổi (biến phí) là những chi phí thay đổi về tổng số về tỷ lệ so với khối lượng công việc hoàn thành chẳng hạn chi phí về nguyên liệu, nhân công trực tiếp. + Chi phí hỗn hợp: Là chi phí mà bản thân nó gồm cả các yếu tố định phí và biến phí. Cách phân loại này giúp nhà doanh nghiệp đánh giá hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy có nhiều cách phân loại nhưng tựu chung là nhằm đưa ra một phương pháp thích hợp trong công tác hạch toán chi phí sản xuất của mỗi doanh nghiệp.
Giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất và phân loại giá thành sản phẩm * Khái niệm Giá thành sản phẩm (công việc, lao vụ) là biểu hiện bằng tiền các chi phí sản xuất tính cho một khối lượng sản phẩm (công việc, lao vụ) nhất định đã hoàn thành. Mục đích sản xuất kinh doanh hay nói cách khác đi là mục đích bỏ chi phí của doanh nghiệp là tạo nên những giá trị sử dụng nhất định để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp luôn quan tâm đến hiệu quả chi phí bỏ ra để với chi phí bỏ ra là thấp nhất thu được giá trị sử dụng là lớn nhất và luôn tìm mọi biện pháp để hạ thấp chi phí nhằm mục đích thu được lợi nhuận tối đa. Giá thành sản phẩm luôn chứa đựng hai mặt khác nhau bên trong đó là chi phí sản xuất đã bỏ ra và lượng giá trị sử dụng thu được cấu thành trong khối lượng sản phẩm công việc, lao vụ đã hoàn thành.