CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Lý luận chung về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất 1. Khái niệm chi phí sản xuất kinh doanh Hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp thực chất là quá trình tiêu dùng các yếu tố sản xuất kinh doanh (tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động) để tạo ra các sản phẩm, công việc, lao vụ nhất định nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của xã hội. Trong quá trình này, một mặt doanh nghiệp tiêu dùng một bộ phận nguồn lực (làm phát sinh chi phí), mặt khác doanh nghiệp tạo ra nguồn lực mới dưới dạng sản phẩm, công việc, lao vụ.
Chi phí sản xuất là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hoá và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp phải chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, biểu hiện bằng thước đo tiền tệ và tính cho một thời kỳ nhất định. Khái niệm giá thành sản phẩm Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ những hao phí về lao động sống và lao động vật hoá được tính trên một khối lượng sản phẩm, lao vụ, dịch vụ đã hoàn thành. Đặc điểm chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Đặc điểm chi phí sản xuất 17 SV: Bùi Thị Mai Lớp: CQ50/21.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp Chi phí sản xuất của doanh nghiệp phát sinh thường xuyên và gắn liền với quá trình sản xuất sản phẩm nhưng để phục vụ công tác quản lý và hạch toán kinh doanh chi phí sản xuất phải được tính và tập hợp theo từng thời kỳ: tháng, quý, năm phù hợp với kỳ báo cáo.
Mặt khác chỉ những chi phí doanh nghiệp bỏ ra trong kỳ mới được tính vào chi phí sản xuất trong kỳ. Thực chất chi phí sản xuất ở các doanh nghiệp là quá trình chuyển dịch vốn của doanh nghiệp vào đối tượng tính giá nhất định, nó là vốn của doanh nghiệp bỏ vào quá trình sản xuất kinh doanh. Đặc điểm giá thành sản phẩm Giá thành là một chỉ tiêu mang tính giới hạn và xác định, vừa mang tính khách quan vừa mang tính chủ quan. Giá thành là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp, phản ánh kết quả sử dụng các loại tài sản trong quá trình sản xuất kinh doanh, cũng như tính đúng đắn của các giả pháp quản lý mà doanh nghiệp đã thực hiện nhằm mục đích hạ thấp chi phí nâng cao lợi nhuận.
Phân loại chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Phân loại chi phí sản xuất Trong các doanh nghiệp sản xuất, chi phí sản xuất kinh doanh gồm nhiều loại có nội dung kinh tế khác nhau, mục đích và công dụng trong quá trình sản xuất cũng khác nhau. Do đó yêu cầu quản lý đối với từng loại chi phí cũng khác nhau. Việc quản lý sản xuất, quản lý chi phí sản xuất không thể chỉ dựa vào số liệu phản ánh tổng hợp chi phí sản xuất mà còn phải căn cứ vào số liệu cụ thể của từng loại chi phí riêng biệt để phục vụ cho yêu cầu kiểm tra và phân tích toàn bộ chi phí sản xuất hoặc từng yếu tố chi phí ban đầu của chúng theo từng 18 SV: Bùi Thị Mai Lớp: CQ50/21.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp sản phẩm, theo từng nơi phát sinh chi phí và nơi chịu chi phí.
Do đó, phân loại chi phí sản xuất là một yêu cầu tất yếu để hạch toán chính xác chi phí sản xuất và tính giá thành sản. Phân loại chi phí sản xuất một cách khoa học và thống nhất không những có ý nghĩa quan trọng đối với công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm mà còn là tiền đề quan trọng để kế hoạch hoá, kiểm tra và phân tích chi phí sản xuất của toàn bộ doanh nghiệp, thúc đẩy không ngừng việc sử dụng tiết kiệm, hợp lý chi phí sản xuất, hạ giá thành, phát huy hơn nữa vai trò của công tác kế toán đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Tuỳ theo từng yêu cầu quản lý, đối tượng cung cấp thông tin. mà chi phí sản xuất được phân loại theo các cách sau: 1.
Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích, công dụng kinh tế Mỗi yếu tố chi phí phát sinh đều có mục đích và công dụng nhất định đối với hoạt động sản xuất kinh doanh. Căn cứ vào mục đích và công dụng kinh tế của chi phí để sắp xếp thành những khoản mục chi phí khác nhau. Mỗi khoản mục chi phí chỉ bao gồm những chi phí có cùng mục đích và công dụng, không phân biệt nội dung kinh tế. Theo cách phân loại này toàn bộ chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ được chia thành các khoản mục chi phí sau đây: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp Bao gồm các chi phí về nguyên nhiên vật liệu chính và nguyên liệu phụ dùng để trực tiếp chế tạo ra sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp, nó không bao gồm những chi phí nguyên vật liệu sử dụng vào mục đích sản xuất chung và những hoạt động ngoài sản xuất.
19 SV: Bùi Thị Mai Lớp: CQ50/21.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp Nguyên vật liệu là một yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành sản phẩm. Trong doanh nghiệp, chi phí nguyên vật liệu được hạch toán theo từng đối tượng sử dụng, từng loại vật liệu và áp dụng hình thức kế toán tập hợp chi phí nguyên vật liệu theo phương pháp kê khai thường xuyên. - Chi phí nhân công trực tiếp: Là những khoản tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp có tính chất lương, các khoản trích theo lương theo quy định như : BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN. - Chi phí sản xuất chung : Là những chi phí duy trì bộ máy quản lý ở phân xưởng, tổ, đội sản xuất và những chi phí dùng chung cho hoạt động sản xuất ở phân xưởng, tổ, đội sản xuất.
Thuộc những chi phí này bao gồm: + Chi phí nhân công của nhân viên quản lý ở phân xưởng, tổ đội sản xuất. + Chi phí vật liệu sử dụng cho nhu cầu sản xuất chung ở phân xưởng, tổ đội sản xuất. + Chi phí khấu hao TSCĐ dùng phục vụ cho sản xuất ở phân xưởng, tổ, đội sản xuất. + Chi phí về công cụ, dụng cụ dùng phục vụ sản xuất ở phân xưởng, tổ, đội sản xuất.
20 SV: Bùi Thị Mai Lớp: CQ50/21.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp + Chi phí về dịch vụ mua ngoài dùng vào sản xuất ở phân xưởng, tổ, đội sản xuất như: chi phí về tiền điện, tiền nước, tiền điện thoại, tiền thuê sửa chữa TSCĐ. + Các khoản trích trước đã có sự thoả thuận của cơ quan tài chính như : trích sửa chữa lớn TSCĐ. + Chi phí bằng tiền khác là các khoản chi phí khác ngoài các khoản chi phí đã nêu trên phát sinh ở phân xưởng, tổ, đội sản xuất như: chi về văn phòng phẩm, bảo hộ lao động, công tác phí. Phân loại chi phí theo công dụng của chi phí có tác dụng phục vụ cho yêu cầu quản lý chi phí sản xuất theo định mức (định mức tiêu hao nguyên, nhiên vật liệu; định mức tiền lương .), theo dự toán chi phí, theo kế hoạch giá thành.
Kế toán sử dụng cách phân loại này để tập hợp chi phí cấu thành giá thành sản xuất của sản phẩm, lao vụ, làm tài liệu tham khảo để lập định mức chi phí sản xuất và lập kế hoạch giá thành sản xuất cho kỳ sau. Đồng thời thông qua đó có thể phân tích đánh giá những khoản mục chi phí bất hợp lý từ đó tìm ra biện pháp thích ứng nhằm giảm bớt từng loại chi phí để hạ giá thành. Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế Theo cách phân loại này, dựa vào nội dung kinh tế của chi phí sắp xếp những chi phí có cùng nội dung vào một loại và mỗi loại gọi là một yếu tố chi phí. Chi phí sản xuất bao gồm các yếu tố chi phí sau : -Yếu tố chi phí về nguyên nhiên vật liệu : 21 SV: Bùi Thị Mai Lớp: CQ50/21.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp Bao gồm toàn bộ chi phí về các loại đối tượng lao động là nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu.
- Yếu tố chi phí nhân công : Là toàn bộ các khoản lương chính, lương phụ, tiền công và những khoản phụ cấp, các khoản trích theo lương có tính chất như lương mà doanh nghiệp phải trả cho người lao động trong kỳ. Chi phí về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn. Các khoản này được trích theo lương của cán bộ công nhân viên theo quy định hiện hành là: 26% bảo hiểm xã hội, 4,5% bảo hiểm y tế, 2% kinh phí công đoàn, 2% bảo hiểm thất nghiệp. - Yếu tố chi phí khấu hao TSCĐ : Trong quá trình sử dụng, TSCĐ bị hao mòn và giá trị hao mòn dịch chuyển dần vào giá trị sản phẩm được gọi là khấu hao TSCĐ.
Yếu tố chi phí khấu hao TSCĐ phải trích cho tất cả TSCĐ sử dụng cho sản xuất kinh doanh trong kỳ. - Yếu tố chi phí dịch vụ mua ngoài : Bao gồm toàn bộ số tiền phải trả về các dịch vụ đã sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh do các đơn vị khác cung cấp như: chi trả tiền điện, tiền nước, điện thoại. - Yếu tố chi phí bằng tiền khác : 22 SV: Bùi Thị Mai Lớp: CQ50/21.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp Đó là các chi phí bằng tiền ngoài các chi phí đã trả kể trên như: thuế môn bài, thuế đất,. Đặc điểm của cách phân loại này là dựa vào hình thái nguyên thuỷ của toàn bộ chi phí bỏ ra cho hoạt động sản xuất kinh doanh, không phân biệt chi phí đó dùng ở đâu, dùng cho sản phẩm nào, nếu doanh nghiệp tự sản xuất ra được một phần nguyên vật liệu và lại dùng nguyên vật liệu đó vào sản xuất thì những chi phí để tạo ra nguyên vật liệu đó phải được hạch toán vào những yếu tố liên quan.