CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM Ở DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Đặc điểm của nghành xây lắp và sản phẩm xây lắp tác động đến công tác kế toán Ngành xây dựng cơ bản là ngành sản xuất độc lập và có chức năng tái tạo tài sản cố định cho nền kinh tế, tạo ra cơ sở vật chất cho xã hội, tăng tiềm lực kinh tế quốc phòng cho đất nước. So với các ngành sản xuất khác, xây dựng cơ bản là ngành sản xuất đặc thù với những đặc điểm kinh tế kỹ thuật riêng được thể hiện rất rõ qua đặc trưng về sản phẩm xây lắp và quá trình tạo ra sản phẩm cụ thể: Sản phẩm xây lắp là các công trình, vật kiến trúc có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc, thời gian sản xuất kéo dài, trình độ kỹ thuật, thẩm mỹ cao. Do vậy việc tổ chức quản lý nhất thiết phải có dự toán thiết kế thi công.
Trong suốt quá trình xây lắp, giá dự toán sẽ trở thành thước đo hợp lý để hạch toán các khoản chi phí và thanh quyết toán công trình. Mỗi một công trình xây dựng gắn liền với vị trí địa lý nhất định, nó thường cố định tại nơi sản xuất, còn các điều kiện sản xuất như : lao động, vật tư, thiết bị máy móc ….luôn phải di chuyển theo mặt bằng và vị trí thi công, mà mặt bằng và vị trí thi công thường nằm rải rác khắp nơi và xa trụ sở đơn vị. Do đó tồn tại một khoảng cách lớn giữa nơi trực tiếp phát sinh chi phí và nơi hạch toán chi phí gây khó khăn cho công tác kế toán xây lắp. Mặt khác hoạt động xây lắp lại tiến hành ngoài trời, thường chịu ảnh hưởng của nhân tố khách quan như : khí hậu, thiên nhiên….
nên dễ dẫn đến tình trạng hao hụt, mất mát, lãng phí vật tư, tài sản làm tăng thiệt hại trong tổng CPSX. SV: Bùi Phương Thanh Lớp: CQ49/21.09 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 5 Luận văn tốt nghiệp Khi bắt đầu thực hiện hợp đồng, giá trị công trình đã được xác định thông qua giá trúng thầu hoặc giá chỉ định thầu. Điều đó có nghĩa là sản phẩm xây lắp thường được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá thoả thuận với chủ đầu tư từ trước. Do đó sản phẩm xây lắp mang tính chất được tiêu thụ trước nên tính chất hàng hoá của không thể hiện rõ.
Còn về quá trình tạo ra sản phẩm xây dựng từ khi khởi công đến khi công trình hoàn thành bàn giao đưa vào sử dụng, thời gian thường dài phụ thuộc vào quy mô tính chất phức tạp của từng công trình. Quy trình thi công xây dựng được chia thành nhiều giai đoạn, mỗi một giai đoạn được chia thành nhiều công việc khác nhau. Từ những đặc điểm đó đòi hỏi công tác kế toán vừa phải đáp ứng những yêu cầu chung về chức năng, nhiệm vụ kế toán của một doanh nghiệp sản xuất, vừa phải đảm bảo phù hợp với đặc tính riêng của DNXL cơ bản. Nhằm cung cấp thông tin chính xác kịp thời, cố vấn cho lảnh đạo trong việc tổ chức quản lý để đạt hiệu quả cao trong kinh doanh của doanh nghiệp.
Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất trong DNXL 1. Khái niệm, bản chất chi phí sản xuất CPSX trong DNXL là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các hao phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành các hoạt động xây dựng, lắp đặt các công trình (hoạt động sản xuất sản phẩm xây lắp) trong một thời kỳ nhất định. CPSX đó rất đa dạng gồm nhiều loại với nội dung kinh tế, công dụng và mục đích khác nhau trong mỗi giai đoạn của quá trình thi công xây lắp. Về bản chất, CPSX là sự chuyển dịch vốn của doanh nghiệp vào đối tượng tính giá nhất định nhưng nó khác với chi tiêu và cũng khác với vốn.
Chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất và được bù đắp bằng thu nhập hoạt động sản xuất kinh doanh; chi tiêu là việc dùng tiền để chi cho các hoạt động ngoài SV: Bùi Phương Thanh Lớp: CQ49/21.09 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 6 Luận văn tốt nghiệp sản xuất kinh doanh, có thể lấy từ các quỹ của doanh nghiệp và không được bù đắp. Còn vốn là biểu hiện bằng tiền của tất cả tài sản được sử dụng vào hoạt động sản xuất với mục đích sinh lời nhưng không phải đều là phí tổn. Cũng cần xem xét chi phí trên góc độ của kế toán quản trị: mục đích của kế toán quản trị chi phí là cung cấp thông tin chi phí thích hợp, hữu ích, kịp thời cho việc ra quyết định của các nhà quản trị doanh nghiệp. Vì vậy đối với kế toán quản trị chi phí không đơn thuần nhận thức chi phí như kế toán tài chính, mà chi phí còn được nhận thức theo cả khía cạnh nhận diện thông tin để phục vụ cho việc ra quyết định: Chi phí có thể là phí tổn thực tế gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh hàng ngày khi tổ chức thực hiện, kiểm tra, ra quyết định; chi phí cũng có thể là phí tổn ước tính để thực hiện dự án, những phí tổn mất đi khi lựa chọn phương án, bỏ qua cơ hội kinh doanh.
Khi đó trong Kế toán Quản trị lại cần chú ý đến sự lựa chọn, so sánh theo mục đích sử dụng, môi trường kinh doanh hơn là chú trọng vào chứng minh bằng các chứng cứ, chứng từ. Phân loại chi phí sản xuất Phân loại chi phí là việc sắp xếp các loại chi phí khác nhau vào từng nhóm theo đặc trưng nhất định nhằm tạo thuận lợi cho công tác quản lý, hạch toán, kiểm tra chi phí cũng như phục vụ cho việc ra quyết định kinh doanh. Đối với DNXL thì việc quản lý CPSX không chỉ dựa vào các số liệu tổng hợp về chi phí mà còn căn cứ vào số liệu cụ thể của từng loại chi phí theo từng CT, HMCT ở từng thời điểm nhất định. Do vậy, việc phân loại CPSX là yêu cầu tất yếu đối với công tác kế toán tập hợp CPSX và tính GTSP xây lắp.
Phân loại chi phí phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý CPSX. Tùy theo yêu cầu của từng mặt quản lý, giác độ xem xét chi phí. mà các loại chi phí được sắp xếp, phân loại theo các cách thức khác nhau. SV: Bùi Phương Thanh Lớp: CQ49/21.09 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 7 Luận văn tốt nghiệp * Phân loại CPSX theo hoạt động và công dụng kinh tế.
Theo cách phân loại này, CPSX bao gồm: - CPNVLTT: là chi phí về các loại vật liệu chính, vật liệu phụ, vật kết cấu (trừ vật liệu sử dụng cho máy thi công) và các thiết bị đi kèm với vật kiến trúc như thiết bị vệ sinh, thông gió, điều hoà nhiệt độ… - CPNCTT: bao gồm tiền lương phải trả cho công nhân trực tiếp xây lắp kể cả công nhân của doanh nghiệp và công nhân thuê ngoài. - CPSDMTC: là chi phí liên quan đến việc sử dụng máy thi công trực tiếp cho việc thực hiện sản phẩm xây lắp bao gồm: chi phí khấu hao máy thi công, tiền thuê máy thi công, tiền lương của công nhân điều khiển máy thi công; chi phí nhiên liệu, động lực, dầu mỡ dùng cho máy thi công; chi phí sửa chữa máy thi công… - CPSXC: là các chi phí khác ngoài các khoản chi phí trên phát sịnh ở tổ đội, công trường xây dựng bao gồm: lương nhân viên quản lý đội; các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn và tiền ăn ca của công nhân viên toàn đội xây dựng; vật liệu, công cụ dụng cụ xuất dùng chung cho đội xây dựng; khấu hao TSCĐ dùng chung cho đội xây dựng; chi phí dịch vụ mua ngoài và các chi phí khác bằng tiền dùng chung cho đội xây dựng. * Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí. Theo cách phân loại này, CPSX bao gồm các yếu tố: - Chi phí nguyên vật liệu: Là toàn bộ chi phí về các loại nguyên vật liệu phụ tùng thay thế, vật liệu thiết bị xây dựng cơ bản mà doanh nghiệp đã sử dụng trong quá trình sản xuất sản phẩm.
- Chi phí nhân công: Là các khoản chi phí về tiền lương, các khoản trích BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ theo tiền lương của người lao động - Chi phí khấu hao máy móc thiết bị: Là toàn bộ số khấu hao TSCĐ sử dụng vào hoạt động sản xuất xây lắp của doanh nghiệp. SV: Bùi Phương Thanh Lớp: CQ49/21.09 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 8 Luận văn tốt nghiệp - Chi phí dịch vụ mua ngoài là toàn bộ số tiền mà doanh nghiệp phải trả về các dịch vụ bên ngoài sử dụng vào quá trình xây lắp của doanh nghiệp như tiền điện tiền nước, điện thoại. - Chi phí khác bằng tiền: Là toàn bộ các khoản chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất xây lắp ở doanh nghiệp ngoài các yếu tố trên và được thanh toán bằng tiền. Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí có tác dụng cho biết nội dung, kết cấu tỷ trọng từng loại chi phí mà doanh nghiệp đã sử dụng vào quá trình sản xuất trong tổng CPSX của doanh nghiệp, là cơ sở để kế toán tập hợp CPSX theo yếu tố, phục vụ việc lập thuyết minh báo cáo tài chính.
* Ngoài hai cách phân loại trên còn có cách phân loại khác như: - Phân loại chi phí theo mối quan hệ giữa CPSX và quy mô sản xuất thì chi phí gồm: chi phí cố định và chi phí biến đổi. - Phân loại CPSX theo khả năng quy nạp chi phí vào các đối tượng kế toán thì chi phí gồm: chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp. - Phân loại CPSX theo mối quan hệ với quy trình công nghệ sản xuất sản phẩm thì chi phí gồm: chi phí cơ bản và chi phí chung. Trên góc độ của kế toán quản trị thì chi phí còn được nhận thức theo cả khía cạnh nhận diện thông tin để phục vụ cho viêc ra quyết định sản xuất kinh doanh.
Khi đó, phân loại chi phí hợp lý sẽ phục vụ cho việc so sánh, lựa chọn các phương án tối ưu trong từng tình huống ra quyết định kinh doanh cụ thể.