CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM XÂY LẮP TẠI DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1. Đặc điểm của ngành xây lắp chi phối kế toán chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm xây lắp trong doanh nghiệp xây dựng Hoạt động kinh doanh xây lắp là một ngành sản xuất có tính chất công nghiệp, tạo ra cơ sở hạ tầng cho nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, đây là một ngành sản xuất công nghiệp đặc biệt bởi vì, xây dựng cơ bản là quá trình xây dựng mới, xây dựng lại, cải tạo, hiện đại hóa, khôi phục công trình nhà máy, xí nghiệp, đường xá, nhà cửa nhằm phục vụ cho đời sống, sản xuất của xã hội. Do vậy, so với các ngành sản xuất khác, kinh doanh xây lắp có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật đặc trưng được thể hiện ở sản phẩm, ở phương thức tổ chức sản xuất.
Những đặc điểm đó chi phối cách thức quản lý doanh nghiệp nói chung cũng như chi phối đến nội dung, phương pháp và cách thức tổ chức kế toán chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm xây lắp nói riêng.Đặc điểm sản phẩm xây lắp Đứng trên góc độ kế toán tài chính thì những đặc điểm cơ bản có thể kể đến là: - Sản phẩm xây lắp là những công trình, hạng mục công trình, vật kiến trúc … có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc. Mỗi sản phẩm là một công trình hay hạng mục công trình được xây lắp theo thiết kế kỹ thuật với kết cấu, hình thức, phương pháp riêng biệt phù hợp với từng yêu cầu hợp đồng xây lắp của chủ đầu tư. - Sản phẩm xây lắp hoàn thành được nghiệm thu và bàn giao không qua nhập kho mà được tiêu thụ ngay theo giá dự toán hoặc giá thỏa thuận với chủ đầu tư từ trước (giá đấu thầu, giá khoán). Tiêu thụ chỉ qua thủ tục bàn giao giữa bên A và B 5 trên cơ sở kiểm nhận khối lượng, chất lượng công việc hoàn thành theo đúng thiết kế dự toán đã quy định.
Do đó, tính chất hàng hóa của sản phẩm thể hiện không rõ. - Bên cạnh đó, sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất, còn các yếu tố để tiến hành sản xuất (xe, máy, phương tiện, thiết bị thi công, nhân công.) thiếu tính ổn định, luôn phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm. - Sản phẩm xây lắp có thời gian sử dụng lâu dài đòi hỏi chất lượng công trình phải đảm bảo, công tác kế toán và tổ chức thi công phải tốt để sản phẩm đạt như dự toán, thiết kế, tạo điều kiện cho việc bàn giao công trình đúng thời hạn, ghi nhận doanh thu và thu hồi vốn đúng tiến độ. Đặc điểm tổ chức sản xuất xây lắp - Sản xuất xây lắp diễn ra trong điều kiện ngoài trời, chịu tác động trực tiếp của môi trường, khí hậu, thời tiết nên gặp nhiều rủi ro tạo nên những khoản thiệt hại lớn, phát sinh bất ngờ.
Những khoản thiệt hại này cần được tổ chức theo dõi chặt chẽ và có phương pháp kế toán phù hợp với những nguyên nhân gây ra. Đồng thời, doanh nghiệp cần có kế hoạch điều độ, phù hợp sao cho đảm bảo công trình đúng tiến độ, tiết kiệm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm xây lắp. - Sản phẩm xây lắp là các công trình, hạng mục công trình, vật kiến trúc có quy mô lớn, kết cấu phức tạp nên thời gian thi công kéo dài. Trong thời gian thi công doanh nghiệp chưa tạo ra sản phẩm nhưng lại sử dụng rất nhiều nguồn lực điều này làm cho vốn đầu tư xây dựng công trình và vốn sản xuất của doanh nghiệp xây lắp thường bị ứ động lâu trong thời gian xây dựng.
Điều này đã chi phối rất nhiều đến việc lựa chọn phương án thi công hợp lý, yêu cầu phải có quy ước thanh toán phù hợp. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra chất lượng chặt chẽ, theo dõi sát chi phí phát sinh trong quá trình thi công để tránh thất thoát, lãng phí. - Hoạt động xây lắp diễn ra trong điều kiện sản xuất thiếu tính ổn định, luôn biến đổi theo địa điểm và giai đoạn thi công. Do vậy, gây khó khăn trong tổ chức 6 sản xuất, khó cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động, làm nảy sinh nhiều chi phí cho khâu di chuyển lực lượng sản xuất và cho công trình tạm phục vụ sản xuất như: chi phí điều động nhân công, máy thi công, chuẩn bị mặt bằng và chi phí vận chuyển tập kết vật liệu thi công.
điều này đòi hỏi kế toán phản ánh chính xác chi phí và phân bổ chi phí hợp lý. - Quá trình sản xuất diễn ra trong phạm vi hẹp nhưng với số lượng nhân công và vật liệu lớn, đòi hỏi công tác tổ chức xây lắp phải diễn ra có sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa các bộ phận và giai đoạn công việc. Đặc điểm tổ chức quản lý Do những đặc thù của ngành doanh nghiệp xây lắp có thể tổ chức kinh doanh xây lắp theo những mô hình (phương thức) khoán khác nhau điều này đã chi phối kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp. Cụ thể: - Phương thức khoán gọn công trình, hạng mục công trình: Đây là một phương thức đang được áp dụng phổ biến ở các doanh nghiệp xây lắp hiện nay.
Theo phương thức này, đơn vị giao khoán giao toàn bộ giá trị công trình, hạng mục công trình cho đơn vị nhận khoán, đơn vị nhận khoán tự tổ chức cung ứng vật tư, tổ chức lao động. để tiến hành thi công. Khi công trình hoàn thành bàn giao, quyết toán sẽ được thanh toán toàn bộ giá trị công trình theo giá nhận khoán và nộp cho đơn vị giao khoán một số khoản theo quy định. Trong phương thức này, đơn vị giao khoán chỉ là người có tư cách pháp nhân đứng ra ký kết các hợp đồng xây dựng và chịu trách nhiên pháp lý đối với chất lượng công trình và thời gian thi công.
- Phương thức khoán khoản mục chi phí. Theo phương thức này, đơn vị giao khoán chỉ khoán các khoản mục chi phí nhất định còn các khoản mục chi phí khác do đơn vị tự chi, kế toán và chịu trách nhiệm giám sát kỹ thuật, chất lượng công trình. Phương thức này áp dụng cho các tổ, đội thi công không có đủ điều kiện tự cung ứng vật tư, giám sát kỹ thuật và chưa thực hiện công tác kế toán. Đặc điểm bộ máy kế toán và công tác kế toán Những đặc điểm sản phẩm, tổ chức sản xuất xây lắp và đặc điểm tổ chức quản lý như trên đã chi phối kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp, như sau: - Kế toán chi phí nhất thiết phải được phân tích theo từng khoản mục chi phí, từng hạng mục công trình cụ thể nhằm thường xuyên so sánh, kiểm tra việc thực hiện dự toán chi phí.
Qua đó, xét nguyên nhân vượt kế hoạch, hụt dự toán và đánh giá hiệu quả kinh doanh. - Đối tượng kế toán chi phí có thể là toàn bộ công trình, hạng mục công trình, các đơn đặt hàng, các giai đoạn kỹ thuật điểm dừng hợp lí có dự toán riêng. - Phương pháp tập hợp chi phí: có thể là phương pháp trực tiếp hoặc gián tiếp - Phương pháp tính giá thành: đơn đặt hàng, phương pháp giản đơn,phương pháp hệ số tỷ lệ, hoặc phương pháp định mức. - Giá thành công trình lắp đặt không bao gồm giá trị thiết bị do chủ đầu tư chuyển đến để lắp đặt mà chỉ bao gồm chi phí do doanh nghiệp xây lắp bỏ ra có liên quan đến công trình xây lắp.
- Giá thành công tác xây dựng và lắp đặt kết cấu bao gồm giá trị vật kết cấu và các giá trị thiết bị kèm theo như các thiết bị vệ sinh, thông gió, thiết bị truyền dẫn, hệ thống điện nước… - Giá thành được phân biệt thành: + Giá thành khối lượng xây lắp hoàn thành là toàn bộ chi phí sản xuất đề hoàn thành khối lượng sản phẩm xây lắp theo quy định. + Giá thành hạng mục công trình hoặc công trình hoàn thành toàn bộ là toàn bộ chi phí sản xuất để hoàn thành hạng mục công trình hoặc công trình xây lắp đạt giá trị sử dụng. Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp trong doanh nghiệp xây dựng 1. Chi phí sản xuất sản phẩm xây lắp 1.
Khái niệm chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam - Chuẩn mực số 01“chuẩn mực chung”: “Chi phí bao gồm các chi phí sản xuất, kinh doanh phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp và các chi phí khác. Chi phí sản xuất, kinh doanh phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, như: giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí lãi tiền vay, và những chi phí liên quan đến hoạt động cho các bên khác sử dụng tài sản sinh ra lợi tức, tiền bản quyền,. Những chi phí này phát sinh dưới dạng tiền và các khoản tương đương tiền, hàng tồn kho, khấu hao máy móc, thiết bị. Chi phí khác bao gồm các chi phí ngoài các chi phí sản xuất, kinh doanh phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, như: chi phí về thanh lý, nhượng bán tài sản cố định, các khoản tiền bị khách hàng phạt do vi phạm hợp đồng.” Như bao ngành sản xuất vật chất khác, quá trình sản xuất xây lắp cũng gắn liền với sự vận động và tiêu hao của ba yếu tố cơ bản: tư liệu lao động, đối tượng lao động và lao động sống.Vậy, chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp xây lắp: Là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành các hoạt động xây lắp trong một thời kì nhất định, và biểu hiện bằng đồng tiền thống nhất sử dụng trong đo lường các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất.
Phân loại chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp xây lắp 9 Chi phí sản xuất của các doanh nghiệp xây lắp bao gồm nhiều loại với nội dung kinh tế khác nhau, mục đích và công dụng trong quá trình sản xuất khác nhau.