CHƯƠNG I:NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Đặc điểm hoạt động xây lắp có ảnh hưởng đến kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm Sản phẩm xây lắp là những công trình xây dựng, vật kiến trúc. có quy mô lớn, kết cấu phức tạp và có tính đơn chiếc. Đặc điểm nàyđòi hỏi hoạt động xây lắp phải trải qua giai đoạn thiết kế, chi phí xây lắp có thể dự toán ngay trong giai đoạn thiết kế.
Sản phẩm xây lắp cốđịnh tại nơi sản xuất còn có các điều kiện sản xuất (xe máy, thiết bị thi công, người lao động .) phải di chuyển theo địađiểm đặt sản phẩm. Đặcđiểm nàyđòi hỏi công tác dự toán và kế toán trong các doanh nghiệp xây lắp phải tính tới các chi phí phát sinh do địađiểm đặt công trình. Thời gian sử dụng sản phẩm xây lắp rất lâu dài, công trình xây lắp phải thỏa mãn được nhiều yêu cầu khác nhau như: tính tinh tế, tính thẩm mỹ kiến trúc, văn hóa, thờiđại. Vì vậy, quá trình xây lắp phải tuân thủ chặt chẽ các yêu cầu của bản thiết kế, chất lượng công trình phải là tiêu chí hàng đầu, Sản phẩm xây lắp được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá thỏa thuận với chủ đầu tư (giá đấu thầu), đo đó tính chất hàng hóa của sản phẩm xây lắp không được thể hiện rõ ràng (vì đã quy định giá cả, người mua, người bán sản phẩm xây lắp có trước khi xây dựng thông qua hợp đồng giao, nhận thầu .) Để đáp ứng nhu cầu xây lắp các công trình có quy mô khác nhau, doanh ngiệp nước ta hiện nay được tổ chức theo nhiều mô hình khác nhau: Tổng công ty, công ty, xí nghiệp, đội xây dựng.
Với địa bàn sản xuất trải rộng tùy theo vị trí thi công công trình nên phương thức quản lý hoạt động xây lắp diễn ra rấtđa dạng. Có những công trình doanh nghiệp xây lắpáp dụng phương pháp quản lý tập trung, nhưng cũng có những công trình doanh nghiệp xây lắpáp dụng hình thức khoán gọn cho các đơn vị thành viên. SVTH: TRẦN TRỌNG LINH – K20KT3 Page12 VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Hoạt động xây lắp chủ yếu tiến hành ngoài trời nên phụ thuộc rất lớn vàođiều kiện tự nhiên. tổ chức sản xuấtở các đơn vị xây lắp luôn phải tính đến những ảnh hưởng của nhân tố này.
Đặc điểm này cho thấy chi phí phát sinh trong quá trình xây lắp sẽ phụ thuộc vàođiều kiện tự nhiên. Đặc điểm sản phẩm xây lắp có rất nhiều điểm khác biệt với các công ty hoạt động trong các lĩnh vực khác. Thứ nhất, địa điểm sản xuất phải thường xuyên thay đổi phụ thuộc vị trí công trình thi công nên máy móc, thiết bị thi công, người lao động phải di chuyển theo địa điểm sản xuất. Mặt khác, các công trình thi công ở nhiều nơi khác nhau nên công tác quản lý sử dụng, hạch toán tài sản, vật tư gặp rất nhiều khó khăn.
Thứ hai, thời gian từ khi khởi công cho đến khi hoàn thành công trình bàn giao thì phụ thuộc vào quy mô, tính phức tạp về kỹ thuật của công trình. Mặt khác, quá trình thi công lại chia thành nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn lại chia thành nhiều công việc khác nhau nên thời gian để hoàn thành một công trình thường kéo dài. Các công việc được tiến hành tại các vùng miền khác nhau, diễn ra ngoài trời nên chịu tác động rất lớn của các nhân tố môi trường, thiên nhiên. Đặc điểm này đòi hỏi việc tổ chức quản lý giám sát chặt chẽ để vừa đảm bảo tiến độ thi công của công trình, vừa đảm bảo chất lượng công trình, nhanh chóng hoàn thành và thu hồi vốn đầu tư.
Điều đó sẽ hạn chế những tổn thất do ảnh hưởng của điều kiện xung quanh. Ngoài ra, lượng vốn đầu tư vào mỗi công trình cũng rất lớn, nếu thời gian kéo dài thì sẽ chịu thiệt hại rất nhiều do lạm phát. Thứ ba, sản phẩm hoàn thành đơn chiếc thời gian thi công dài,khi hoàn thành thì được tiêu thụ ngay sau khi nghiệm thu không cần phải nhập kho như các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh. Giá của công trình thường được ấn định theo hợp đồng.
SVTH: TRẦN TRỌNG LINH – K20KT3 Page13 VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP 1. Chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm và mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Chi phí sản xuất 1. Khái niệm Chi phísản xuất có thể được định nghĩa trên nhiều phương diện khác nhau.
Trong kế toán tài chính, chi phísản xuất đượclà những khoản phí tổn thực tế phát sinh gắn liền với hoạt độngsản xuất của doanh nghiệp đểtạo ra một loại sản phẩm nhấtđịnh. Trên góc độ của kế toán quản trị, chi phísản xuất có thể là những phí tổn thực tế gắn liền với hoạt động sản xuất hàng ngày, chi phí sản xuất có thể là những phí tổn ước tính để thực hiện dựán, phí tổn mấtđi khi lựa chọn phương án, bỏ qua cơ hộisản xuất. Dưới các phương diện khác nhau thì có những cách hiểu khác nhau về hình thức và cách thể hiện chi phísản xuất nhưng đều cho rằng“chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành sản xuất trong một thời kỳ”. Trong doanh nghiệp xây lắp, chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp bỏ ra trong một kỳ nhất định để tiến hành xây lắp sản phẩm.
Chi phí về lao động sống là nhữngkhoảnchi phí về tiền lương của người lao động, thưởng, các khoảnphụ cấp và các khoản trích theo lương của người lao động. Chi phí lao động vật hóa là những chi phí về sử dụng các yếu tố tư liệu lao động, đối tượng lao động dưới các hình thái vật chất, phi vật chất, tài chính và phi tài chính. Bản chất và nội dung của chi phí sản xuất Chi phí sản xuất chính là thước đo bằng tiền của tất cả các yếu tố đầu vào để tạo nên sản phẩm xây lắp. Đó là những phí tổn về lao động, vật tư, tiền vốn.
Nội dung của chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp bao gồm: SVTH: TRẦN TRỌNG LINH – K20KT3 Page14 VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP • Chi phí lao động sống: là chi phí về tiền công, tiền lương phải trả cho người lao động tham gia vào quá trình sản xuất. • Chi phí lao động vật hóa: là toàn bộ giá trị tư liệu sản xuấtđã hao phí trong quá trình tạo ra sản phẩm xây lắp như nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, khấu hao tài sản cốđịnh. • Các loại hao phí khác: Như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp, chi phí dịch vụ mua ngoài. Độ lớn của chi phí sản xuất là mộtđại lượng xác định và phụ thuộc vào hai nhân tố chủ yếu là: khối lượng lao động, tư liệu sản xuấtđã tiêu hao vào sản xuất trong một thời kỳ nhấtđịnh và giá cả các tư liệu sản xuấtđã tiêu dùng và tiền công cho mộtđơn vị lao độngđã hao phí.
Phân loại chi phí sản xuất Chi phí sản xuất xây lắp bao gồm nhiều loại khác nhau, phảnánh các nội dung khác nhau mà doanh nghiệp bỏ ra trong quá trình xây lắp. Để thuận tiện cho việc quản lý và hạch toán chi phí xây lắp, chi phí xây lắp được phân theo những tiêu thức khác nhau, tùy thuộc vào mụcđích cung cấp thông tin. Theo nội dung kinh tế của các nguồn lực hao phí cho quá trình xây lắp, chi phí xây lắp bao gồm 5 yếu tố: • Chi phí vật liệu: bao gồm các loại nguyên vật liệu chính, vật kết cấu, vật liệu phụ, nhiên liệu, dụng cụ sử dụng để lắp đặt công trình, không bao gồm thiết bị xây dựng cơ bản củađơn vị chủ đầu tư chuyển giao để lắp đặt vào công trình. • Chi phí nhân công: bao gồm các khoản chi về tiền lương, tiền thưởng, các khoản phụ cấp, trợ cấp có tính chất lương, các khoản trích theo lương của công nhân viên trong doanh nghiệp xây lắp và tiền công lao động thuê ngoài.
SVTH: TRẦN TRỌNG LINH – K20KT3 Page15 VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP • Chi phí khấu hao tài sản cốđịnh: là toàn bộ số khấu hao tài sản cốđịnh sử dụng cho sản xuất kinh doanh trong kỳ. • Chi phí dịch vụ mua ngoài: gồm toàn bộ giá trị các dịch vụ mua bên ngoài cung cấp cho hoạt động sản xuất kinh doanh như: điện, nước, điện thoại, tiền thuê máy móc, thiết bị phục vụ thi công. • Chi phí khác bằng tiền: là các chi phí liên quan đến hoạt động xây lắp ngoài các khoảnđã kểở trên như: các khoản chi phí giao dịch, tiếp khách, hội họp. Theo công dụng của các yếu tố, chi phí của doanh nghiệp xây lắp được chia thành 4 khoản mục chi phí: • Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: gồm giá trị của các vật liệu chính, vật liệu phụ, vật kết cấu, giá trị thiết bị kèm theo vật kiến trúc.
cần thiết để tham gia cấu thành thực thể sản phẩm xây lắp. • Chi phí nhân công trực tiếp: gồm các khoản chi phí tiền lương chính, lương phụ, phụ cấp lương của công nhân trực tiếp tham gia xây lắp công trình. Do những khác biệt trong việc lập dự toán chi phí mà trong chi phí nhân công trực tiếp của hoạt động xây lắp không bao gồm các khoản trích theo lương của công nhân trực tiếp sản xuất (kể cả lao động trực tiếp thuê ngoài) như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của công nhân trực tiếp xây lắp. • Chi phí sử dụng máy thi công: là các khoản chi phí cho các máy thi công nhằm thực hiện khối lượng công tác xây lắp bằng máy.
• Chi phí sản xuất chung: là các chi phí phát sinh ở từng đội, công trường xây dựng có tính chất phục vụ và quản lý sản xuất như: lương của công nhân viên quản lý đội xây dựng, các khoản trích theo lương theo tỷ lệ quy định của nhân viên quản lý đội và công nhân trực tiếp tham gia xây lắp, chi phí khấu hao tài sản cốđịnh dùng chung cho hoạt động của đội, chi phí vật SVTH: TRẦN TRỌNG LINH – K20KT3 Page16 VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP liệu, công cụ dụng cụvà các chi phí khác phát sinh trong kỳ liên quan đến hoạt động của đội. Giá thành sản phẩm 1.