Khóa luận kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng - Thừa Thiên Huế

Nghiên cứu thực trạng kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng thuộc Công ty CP Xây dựng Giao thông Huế.

• Tác giả: Lê Thị Nga
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Mai Quỳnh Anh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng của Công ty cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2026
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kế toán chi phí sản xuất Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng

Kế toán chi phí sản xuất tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng giữ vai trò then chốt trong chu trình vận hành. Quy trình chế tạo gạch nung đòi hỏi nguồn tài nguyên lớn. Đất sét, than đốt, điện năng và nhân công chiếm tỷ trọng chủ yếu. Doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 200. Các tài khoản chi phí gồm tài khoản 621, 622 và 627. Việc tập hợp chi phí diễn ra liên tục theo từng công đoạn sản xuất. Giai đoạn chuẩn bị đất, tạo hình mộc, sấy khô và nung lò tạo thành dòng chi phí khép kín. Mỗi công đoạn đều phát sinh hao phí riêng biệt. Kế toán viên theo dõi sát sao định mức tiêu hao vật tư. Mọi phát sinh chi phí đều phải có chứng từ hợp lệ đi kèm. Phiếu xuất kho vật tư, bảng chấm công và hóa đơn dịch vụ là căn cứ pháp lý quan trọng. Dữ liệu chi phí phản ánh trung thực tình hình tiêu hao nguồn lực. Thông tin này phục vụ đắc lực cho công tác lập kế hoạch tài chính. Ban giám đốc dựa vào số liệu để kiểm soát dòng tiền sản xuất. Do đó, tổ chức kế toán chi phí khoa học là nền tảng quản trị bền vững.

1.1. Đặc điểm sản xuất gạch Tuynel và yêu cầu hạch toán

Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng sản xuất gạch xây dựng bằng công nghệ nung liên tục. Chu kỳ sản xuất gồm nhiều khâu kế tiếp nhau. Khâu chuẩn bị nguyên liệu đòi hỏi xử lý đất sét kỹ lưỡng. Sau đó, đất được đưa vào máy đùn ép để tạo hình gạch mộc. Gạch mộc chuyển qua sân phơi hoặc hầm sấy nhân tạo. Cuối cùng, sản phẩm được đưa vào lò nung tuynel ở nhiệt độ cao. Đặc thù công nghệ đòi hỏi kế toán phải theo dõi chi phí theo từng giai đoạn. Quy trình sản xuất liên tục tạo ra khối lượng sản phẩm dở dang lớn. Việc ghi nhận chính xác chi phí dở dang cuối kỳ rất quan trọng. Kế toán viên phải phối hợp chặt chẽ với quản đốc phân xưởng để kiểm kê thực tế.

1.2. Phân loại chi phí sản xuất theo chế độ kế toán

Hệ thống kế toán phân loại chi phí sản xuất thành ba khoản mục chính. Khoản mục thứ nhất là chi phí nguyên vật liệu trực tiếp trên tài khoản 621. Khoản này bao gồm đất sét thô, cát mịn, than cám và phụ gia. Khoản mục thứ hai là chi phí nhân công trực tiếp trên tài khoản 622. Khoản mục này phản ánh tiền lương, phụ cấp và các khoản bảo hiểm xã hội của công nhân trực tiếp sản xuất. Khoản mục thứ ba là chi phí sản xuất chung trên tài khoản 627. Chi phí chung bao gồm tiền điện chạy máy, khấu hao máy móc và lương nhân viên phân xưởng. Cách phân loại này tuân thủ chuẩn mực kế toán Việt Nam. Việc tách bạch rõ ràng các khoản mục giúp kiểm soát chi phí hiệu quả.

II. Thực trạng tính giá thành tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng

Thực tế công tác kế toán tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng ghi nhận nhiều nỗ lực đáng kể. Nhà máy đã sử dụng phần mềm kế toán để quản lý số liệu hằng ngày. Kế toán viên cập nhật chứng từ phát sinh tương đối đầy đủ và kịp thời. Tuy nhiên, quá trình tính giá thành vẫn bộc lộ một số tồn tại nhất định. Công tác tập hợp chi phí nguyên vật liệu đôi khi chưa phản ánh đúng mức hao hụt thực tế. Đất sét tự nhiên có độ ẩm thay đổi theo mùa gây khó khăn khi cân đo. Chi phí than đốt chiếm tỷ trọng cao nhưng tiêu hao thực tế chưa được kiểm soát chặt. Việc phân bổ chi phí sản xuất chung còn mang tính chất ước lượng cơ học. Doanh nghiệp thường chọn tiêu thức phân bổ theo chi phí nhân công trực tiếp. Cách phân bổ này chưa phản ánh chính xác mức độ tiêu hao máy móc hiện đại. Ngoài ra, việc xác định giá trị sản phẩm dở dang còn dựa vào kinh nghiệm cảm quan của cán bộ kỹ thuật. Sự thiếu hụt các chỉ tiêu đo lường chuẩn xác làm sai lệch giá thành từng lô gạch. Giá thành phản ánh chưa đúng ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách định giá bán ra thị trường.

2.1. Quy trình tập hợp chi phí nguyên vật liệu và nhân công

Quy trình tập hợp chi phí nguyên liệu và nhân công tại đơn vị còn bộc lộ điểm nghẽn. Phiếu xuất kho nguyên vật liệu đôi khi lập dồn vào cuối tuần. Điều này làm giảm tính kịp thời của số liệu kế toán. Sự biến động về giá nguyên liệu đầu vào trên thị trường diễn ra nhanh chóng. Việc không ghi chép kịp thời khiến việc kiểm soát lãng phí vật tư kém hiệu quả. Đối với chi phí nhân công, nhà máy áp dụng hình thức trả lương theo sản phẩm. Tuy nhiên, việc nghiệm thu số lượng thành phẩm ở từng công đoạn còn lỏng lẻo. Hiện tượng ghi nhận trùng lặp công đoạn giữa tổ ép và tổ nung đôi khi vẫn xảy ra. Điều này làm tăng chi phí nhân công trực tiếp không hợp lý.

2.2. Những hạn chế trong phân bổ chi phí sản xuất chung

Chi phí sản xuất chung chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành gạch. Các khoản mục này gồm khấu hao lò nung, chi phí điện và sửa chữa bảo dưỡng. Hiện tại, kế toán phân bổ toàn bộ chi phí này theo tỷ lệ lương công nhân. Tiêu thức này không còn phù hợp với dây chuyền sản xuất tự động hóa cao. Dây chuyền ép gạch tiêu thụ lượng điện rất lớn nhưng dùng ít nhân công. Ngược lại, khâu bốc xếp gạch cần nhiều nhân công nhưng tiêu hao điện rất thấp. Việc phân bổ cào bằng gây méo mó giá thành từng loại gạch thành phẩm. Giá gạch ống có thể bị đội lên cao trong khi gạch đặc bị hạ thấp. Điều đó dẫn đến quyết định kinh doanh thiếu cơ sở chuẩn xác.

III. Giải pháp kế toán chi phí tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng

Nhà máy cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao độ chính xác trong tính giá thành. Doanh nghiệp cần xây dựng lại hệ thống định mức tiêu hao nguyên vật liệu chi tiết. Các định mức này phải căn cứ trên điều kiện kỹ thuật và độ ẩm đất thực tế. Kế toán phân xưởng cần kiểm tra nghiêm ngặt khối lượng xuất kho đất sét và than nung. Về tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung, đơn vị nên chuyển sang phương pháp phân bổ theo giờ máy vận hành. Tiêu thức giờ máy phản ánh đúng mức độ tiêu hao tài sản cố định và điện năng của từng dây chuyền. Đối với khâu quản lý lao động, doanh nghiệp cần ban hành quy chế nghiệm thu sản phẩm chặt chẽ hơn. Kế toán tiền lương sẽ đối chiếu sản lượng thực tế với báo cáo kỹ thuật trước khi tính lương. Công tác đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ cũng cần được lượng hóa bằng phương pháp ước lượng sản lượng hoàn thành tương đương. Sự kết hợp giữa các giải pháp kỹ thuật và kế toán sẽ tối ưu hóa chi phí sản xuất. Nhờ đó, số liệu giá thành cung cấp sẽ sát thực và minh bạch hơn.

3.1. Hoàn thiện phương pháp tập hợp và phân bổ chi phí

Doanh nghiệp cần hoàn thiện quy trình lập chứng từ ban đầu ngay tại xưởng sản xuất. Mọi lệnh xuất vật tư phải ghi rõ mã phân xưởng và loại sản phẩm chịu chi phí. Đối với chi phí điện năng, nhà máy nên lắp đặt công tơ riêng cho từng trạm máy chính. Biện pháp này giúp tách biệt điện dùng cho máy đùn ép và quạt thông gió hầm sấy. Chi phí sản xuất chung nhờ đó được phân bổ theo mức độ tiêu hao thực tế. Đối với phế phẩm phát sinh trong khâu nung, kế toán cần theo dõi tỷ lệ gạch vỡ nát riêng. Chi phí tổn thất trong định mức được tính vào giá thành sản phẩm hoàn thành. Ngược lại, hao hụt vượt định mức phải trừ vào lương trách nhiệm hoặc tính vào chi phí quản lý.

3.2. Ứng dụng phần mềm kế toán tối ưu hóa tính giá thành

Ứng dụng công nghệ thông tin là giải pháp đột phá trong quản trị chi phí sản xuất. Nhà máy cần nâng cấp phần mềm kế toán hiện hành sang hệ thống quản trị tích hợp. Hệ thống mới cho phép kết nối dữ liệu từ cân điện tử vật liệu đến phòng kế toán. Kế toán viên có thể theo dõi biến động chi phí tức thời qua từng ca làm việc. Các thuật toán tự động hỗ trợ tính toán giá thành theo phương pháp phân bước có tính giá thành nửa thành phẩm. Phần mềm giúp loại bỏ các sai sót thủ công khi nhập liệu và phân bổ chi phí. Báo cáo quản trị được xuất tự động giúp ban lãnh đạo nắm bắt biến động giá thành. Nhờ đó, doanh nghiệp chủ động điều chỉnh chiến lược sản xuất kịp thời.

IV. Ý nghĩa tính giá thành đối với Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng

Hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành là yêu cầu tất yếu đối với Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng. Trong bối cảnh giá nhiên liệu và vật tư biến động liên tục, việc kiểm soát hao phí quyết định sự tồn tại của doanh nghiệp. Số liệu giá thành chuẩn xác cung cấp thước đo tin cậy để đánh giá hiệu quả sản xuất. Doanh nghiệp dễ dàng nhận diện khâu hao phí vượt chuẩn để chấn chỉnh kịp thời. Giá thành chính xác giúp định giá bán cạnh tranh trên thị trường vật liệu xây dựng miền Trung. Ban lãnh đạo tự tin ký kết các hợp đồng cung ứng gạch số lượng lớn cho các dự án hạ tầng. Hơn nữa, tổ chức kế toán minh bạch giúp doanh nghiệp đáp ứng tốt các yêu cầu kiểm toán và thanh tra thuế. Dữ liệu kế toán chuẩn mực là cơ sở vững chắc để thu hút vốn đầu tư và mở rộng quy mô. Việc áp dụng linh hoạt các giải pháp cải tiến sẽ mang lại lợi ích tài chính rõ rệt. Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng sẽ củng cố vững chắc vị thế cạnh tranh trên thị trường xây dựng khu vực.

4.1. Vai trò của giá thành chính xác trong quản trị doanh nghiệp

Giá thành sản xuất chính xác đóng vai trò kim chỉ nam trong quản trị doanh nghiệp. Số liệu giá thành giúp người quản lý xác định rõ điểm hòa vốn của từng dòng gạch. Từ đó, doanh nghiệp xây dựng chính sách chiết khấu thương mại linh hoạt cho các đại lý vật liệu. Giá thành cũng là căn cứ then chốt để lập dự toán ngân sách cho các niên độ tiếp theo. Việc theo dõi giá thành liên tục giúp phát hiện nhanh các biến động bất thường về giá nguyên vật liệu. Doanh nghiệp chủ động đàm phán hợp đồng mua sắm số lượng lớn để hưởng giá ưu đãi. Quản trị tốt giá thành là chìa khóa gia tăng biên lợi nhuận ròng cho công ty xây dựng.

4.2. Khả năng ứng dụng thực tiễn tại doanh nghiệp sản xuất gạch

Kinh nghiệm kế toán chi phí tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng mang tính ứng dụng cao. Mô hình này hoàn toàn phù hợp với các đơn vị sản xuất gạch nung Tuynel trên cả nước. Việc chuẩn hóa chứng từ kho và quy trình phân bổ chi phí chung theo giờ máy đem lại hiệu quả thực tế lớn. Các nhà máy gạch cùng ngành có thể tham khảo phương pháp tính giá thành phân bước liên tục. Cách tiếp cận này giúp kiểm soát chặt chẽ hao hụt than đốt và đất sét ở từng công đoạn. Việc số hóa toàn diện quy trình kế toán giúp tinh gọn bộ máy nhân sự. Doanh nghiệp ngành vật liệu xây dựng nhờ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển của nền kinh tế thị trường cùng tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đã thúc đẩy nhu cầu đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình công cộng, công nghiệp và nhà ở dân dụng. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho ngành sản xuất vật liệu xây dựng phát triển, trong đó sản phẩm gạch xây dựng đóng vai trò thiết yếu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp sản xuất gạch nung Tuynel hiện nay đang phải đối mặt với nhiều áp lực lớn: chi phí các yếu tố đầu vào (đất sét, than, điện năng, nhân công) liên tục gia tăng, sự cạnh tranh khốc liệt giữa các đơn vị sản xuất trên cùng địa bàn và yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường về giá thành lẫn quy cách chất lượng sản phẩm. Trong bối cảnh đó, việc tổ chức khoa học công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trở thành công cụ quản trị trọng yếu, giúp doanh nghiệp kiểm soát hao phí, hạ giá thành, định giá bán cạnh tranh và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động kinh doanh. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài khóa luận "Kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng của Công ty cổ phần Xây dựng - Giao thông Thừa Thiên Huế" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

• Mục tiêu chung: Tìm hiểu thực trạng công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng thuộc Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế; qua đó vận dụng lý luận vào thực tiễn, đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác kế toán chi phí và tính giá thành tại đơn vị.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất.
  2. Tìm hiểu và mô tả thực trạng công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng thuộc Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế.
  3. Đưa ra giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng của Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế.
• Phạm vi không gian: Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng, đặt tại Dốc Sơn, thôn Thượng Xá, xã Hải Thượng, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị (đơn vị trực thuộc hạch toán phụ thuộc của Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế).
• Phạm vi thời gian: Tài liệu về tình hình lao động, tình hình tài chính (biến động tài sản, nguồn vốn và kết quả kinh doanh) được thu thập trong giai đoạn 3 năm từ 2022 đến 2024. Số liệu thực trạng công tác kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành được khảo sát chuyên sâu trong Quý IV/2024.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các khoản mục chi phí sản xuất cơ bản gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung và quy trình tính giá thành cho 05 nhóm sản phẩm chính của nhà máy: gạch 2 lỗ, gạch 4 lỗ, gạch 6 lỗ, gạch đặc và gạch nửa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống lý luận dựa trên các quy định pháp lý hiện hành và các công trình nghiên cứu chuyên ngành kế toán tài chính tại Việt Nam:

• Chuẩn mực và chế độ kế toán: Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 (Chuẩn mực chung); Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp (trực tiếp áp dụng quy định tại Điều 84 đối với Tài khoản 621 - Chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp; Điều 85 đối với Tài khoản 622 - Chi phí nhân công trực tiếp; Điều 87 đối với Tài khoản 627 - Chi phí sản xuất chung; và hướng dẫn hạch toán Tài khoản 154 - Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang); Thông tư 53/2016/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Thông tư 200/2014/TT-BTC.
• Quan điểm lý thuyết học thuật: Định nghĩa chi phí và giá thành theo Từ điển thuật ngữ tài chính - tín dụng của Bộ Tài chính, giáo trình của tác giả Huỳnh Lợi (2009) về kế toán chi phí, và tài liệu của tác giả Lê Kim Ngọc (2022) về nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất.

Về mặt lý luận, tác giả hệ thống hóa các tiêu thức phân loại chi phí và giá thành trong doanh nghiệp sản xuất:

• Phân loại chi phí: Phân loại theo tính chất/nội dung kinh tế (nguyên vật liệu, nhân công, khấu hao tài sản cố định, dịch vụ mua ngoài, chi phí khác bằng tiền); theo chức năng hoạt động (chi phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất); theo mối quan hệ với thời kỳ xác định kết quả kinh doanh (chi phí sản phẩm, chi phí thời kỳ); theo quan hệ với đối tượng chịu chi phí (chi phí trực tiếp, chi phí gián tiếp); theo cách ứng xử của chi phí (biến phí, định phí, chi phí hỗn hợp).
• Phân loại giá thành: Theo thời điểm xác định (giá thành kế hoạch, giá thành định mức, giá thành thực tế); theo nội dung cấu thành (giá thành sản xuất và giá thành toàn bộ).
• Phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ: Phương pháp theo chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (tính khi NVL bỏ vào một lần từ đầu hoặc phân bổ theo tỷ lệ hoàn thành); phương pháp theo sản lượng hoàn thành tương đương; phương pháp theo chi phí định mức.
• Phương pháp tính giá thành: Phương pháp giản đơn (trực tiếp), phương pháp hệ số, phương pháp tỷ lệ, phương pháp kết chuyển tuần tự từng khoản mục, và phương pháp phân bước (bao gồm phương án có tính giá thành bán thành phẩm và phương án không tính giá thành bán thành phẩm).

Để thực hiện đề tài, tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp thu thập số liệu:
  • Phương pháp tổng hợp tài liệu: Nghiên cứu văn bản pháp luật, chế độ kế toán, giáo trình để xây dựng cơ sở lý luận; thu thập hệ thống tài liệu nội bộ, báo cáo tài chính, chứng từ gốc (phiếu xuất kho, hóa đơn tiền điện, bảng thanh toán lương) và các sổ kế toán tại đơn vị.
  • Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn trực tiếp kế toán trưởng, nhân viên kế toán tổng hợp của công ty và kế toán nhà máy nhằm nắm bắt quy trình luân chuyển chứng từ và phương thức ghi sổ thực tế.
  • Phương pháp quan sát: Trực tiếp quan sát chu trình sản xuất gạch tại hiện trường nhà máy (khâu tạo hình gạch mộc, khâu nung đốt) và thao tác ghi chép, xử lý dữ liệu của bộ phận kế toán.
• Phương pháp xử lý số liệu:
  • Phương pháp phân tích và so sánh: Dùng phần mềm bảng tính Excel xử lý số liệu kế toán thô, so sánh các chỉ tiêu tài sản, nguồn vốn, doanh thu, lợi nhuận qua các năm 2022 - 2024.
  • Phương pháp thống kê: Phân loại, tổng hợp số liệu chi phí theo từng khoản mục nhằm phục vụ việc đánh giá thực trạng tính giá thành tại đơn vị.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp trích xuất từ báo cáo tài chính giai đoạn 2022 - 2024 của Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế; dữ liệu sơ cấp và chứng từ kế toán thực tế Quý IV/2024 tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp

Chương này trình bày toàn diện hệ thống lý thuyết về chi phí và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất công nghiệp:

• Làm rõ bản chất kinh tế của chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm; phân tích mối quan hệ mật thiết giữa hai chỉ tiêu này thông qua công thức tổng quát: $$\text{Tổng giá thành sản phẩm} = \text{Chi phí SXKD dở dang đầu kỳ} + \text{Chi phí SX phát sinh trong kỳ} - \text{Chi phí SXKD dở dang cuối kỳ}$$
• Trình bày 06 nhiệm vụ trọng tâm của kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm theo chuẩn mực kế toán hiện hành (xác định đối tượng chi phí, chọn phương pháp hạch toán, phản ánh kịp thời hao phí, xác định phế liệu/sản phẩm hỏng, đánh giá dở dang và lập báo cáo chi phí).
• Hạch toán chi tiết các khoản mục chi phí:
  • Tài khoản 621 - Chi phí NVL trực tiếp: Phản ánh giá trị nguyên liệu chính, vật liệu phụ xuất dùng trực tiếp cho sản xuất; không có số dư cuối kỳ, kết chuyển vào bên Nợ TK 154 hoặc TK 631 (hoặc kết chuyển phần vượt định mức vào TK 632).
  • Tài khoản 622 - Chi phí nhân công trực tiếp: Phản ánh chi phí tiền lương, tiền công, phụ cấp và các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ) của công nhân sản xuất trực tiếp; cuối kỳ kết chuyển vào TK 154 hoặc TK 631.
  • Tài khoản 627 - Chi phí sản xuất chung: Tập hợp các khoản chi phí phục vụ sản xuất phát sinh tại phân xưởng gồm lương nhân viên quản lý, vật liệu công cụ, khấu hao TSCĐ, dịch vụ mua ngoài và chi phí khác bằng tiền; cuối kỳ phân bổ, kết chuyển vào TK 154 hoặc ghi nhận vào TK 632 đối với định phí sản xuất chung không phân bổ.
  • Tài khoản 154 - Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang: Sử dụng trong phương pháp kê khai thường xuyên để tổng hợp toàn bộ chi phí sản xuất phát sinh, tính giá thành sản phẩm hoàn thành nhập kho (TK 155) hoặc chuyển bán trực tiếp (TK 632); có số dư Nợ phản ánh chi phí dở dang cuối kỳ.
• Hệ thống hóa các phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ và kỹ thuật tính giá thành (đặc biệt là phương pháp phân bước có tính giá thành bán thành phẩm qua từng giai đoạn chế biến liên tục).

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng của Công ty Cổ phần Xây dựng – Giao thông Thừa Thiên Huế

Chương này tập trung phản ánh hồ sơ doanh nghiệp và thực tế công tác kế toán tại đơn vị khảo sát:

• Tổng quan về Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế (HCTC):
  • Tiền thân là Công ty công trình giao thông thành lập ngày 05/02/1993 theo Quyết định số 143 QĐ/UB của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế; sáp nhập với Công ty Xây dựng Giao thông 3/2 ngày 27/02/2002 theo Quyết định số 564/QĐ-UB; tiến hành cổ phần hóa theo Quyết định số 139/QĐUBND ngày 16/01/2006, hoạt động từ ngày 10/02/2006 theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh số 3103000161 (thay đổi lần thứ 10 vào ngày 04/09/2018).
  • Trụ sở chính: Số 80 Phạm Văn Đồng, phường Vĩ Dạ, thành phố Huế; Vốn điều lệ đăng ký trên hồ sơ: 27.000 đồng; Người đại diện: Nguyễn Thế Anh.
  • Cơ cấu gồm 07 đơn vị trực thuộc: Chi nhánh Quảng Trị, Chi nhánh Quảng Điền, Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng, Xí nghiệp thi công cầu, và các Xí nghiệp Xây dựng giao thông số 1, số 2, số 3.
  • Cơ sở vật chất kỹ thuật: Sở hữu trạm bê tông Asphalt công suất 80–100 tấn/giờ, cẩu tự hành 25T QY25E421 và trang thiết bị nhập khẩu từ Đức, Mỹ, Ý, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Trung Quốc.
• Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng: Khánh thành ngày 05/12/2010, đặt tại Dốc Sơn, thôn Thượng Xá, xã Hải Thượng, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị; quy mô công suất thiết kế trên 30 triệu viên/năm; diện tích mặt bằng xây dựng là 12 ha.
• Tổ chức bộ máy kế toán: Tổ chức theo mô hình kết hợp trực tuyến - chức năng dưới sự chỉ đạo của Kế toán trưởng tại văn phòng công ty. Riêng bộ phận kế toán tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng gồm 04 nhân sự:
  • Anh Sao (kế toán chính nhà máy): Trực tiếp ghi chép, tập hợp dữ liệu chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm.
  • Thủ kho: Theo dõi, ghi nhận biến động nhập - xuất - tồn kho nguyên vật liệu, bán thành phẩm và thành phẩm.
  • Chị Hạnh: Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương, lập bảng kê thanh toán cho người lao động.
  • Chị Thủy: Kế toán thu - chi tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, quản lý quỹ tại nhà máy.
  • Cuối mỗi quý, anh Sao và chị Thủy tổng hợp lập bảng quyết toán theo bảng cân đối số phát sinh gửi về cho Kế toán tổng hợp tại trụ sở chính (anh Sơn) để lên sổ cái và báo cáo tài chính hợp nhất.
• Chính sách kế toán áp dụng: Áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC và Thông tư 53/2016/TT-BTC; phương pháp kế khai thường xuyên đối với hàng tồn kho; tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ; hình thức kế toán trên máy vi tính ứng dụng phần mềm kế toán UNESCO dựa trên hình thức Nhật ký - Chứng từ.
• Thực tế hạch toán chi phí và tính giá thành tại nhà máy (Quý IV/2024):
  • Do đặc điểm quy trình công nghệ gồm 2 giai đoạn chế biến liên tiếp (Giai đoạn I: Tạo hình gạch mộc; Giai đoạn II: Sấy nung thành phẩm), doanh nghiệp áp dụng phương pháp phân bước có tính giá thành bán thành phẩm.
  • Tập hợp chi phí NVL trực tiếp (TK 621): Chi tiết qua TK 62101 (đất sét) và TK 62102 (than, phụ gia); theo dõi qua các phiếu xuất kho PX10/03, PX10/09 và sổ chi tiết tương ứng.
  • Tập hợp chi phí nhân công trực tiếp (TK 622): Theo dõi tiền lương công nhân trực tiếp tạo hình và nung đốt; chứng từ căn cứ gồm Bảng chấm công tổ Lò tháng 12/2024, Bảng thanh toán lương tổ Lò tháng 12/2024, Bảng phân bổ tiền lương và BHXH Quý IV/2024.
  • Tập hợp chi phí sản xuất chung (TK 627): Chi tiết qua TK 627101, 627102 (chi phí nhân viên phân xưởng), TK 627401, 627402 (chi phí khấu hao TSCĐ); chi phí dịch vụ mua ngoài căn cứ vào Hóa đơn GTGT tiền điện kỳ 1 tháng 11 số 2317017 và kỳ 2 tháng 11 số 2494283.
  • Tổng hợp chi phí và tính giá thành: Toàn bộ chi phí được kết chuyển vào TK 154 (chi tiết theo TK 154 gạch mộc và TK 154 gạch thành phẩm). Lập Bảng tính giá thành giai đoạn I (gạch mộc), Phiếu nhập kho gạch mộc số 04, Phiếu xuất kho gạch mộc số 04 chuyển sang giai đoạn II; lập Bảng tính giá thành giai đoạn II (gạch thành phẩm) và Phiếu nhập kho gạch thành phẩm số 04 cho 05 loại gạch hoàn thành.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng của Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế

Trên cơ sở phân tích thực trạng hạch toán Quý IV/2024, chương 3 đưa ra các nhận định:

• Đánh giá chung: Công ty và nhà máy đã vận dụng đúng các chuẩn mực kế toán cơ bản, tổ chức bộ máy kế toán gọn nhẹ, phân công công việc cụ thể cho từng cá nhân (anh Sao, chị Hạnh, chị Thủy), ứng dụng phần mềm UNESCO giúp giảm tải công tác tính toán thủ công, hệ thống chứng từ luân chuyển tương đối chặt chẽ.
• Hạn chế và nguyên nhân: Khoảng cách địa lý giữa nhà máy (Hải Lăng, Quảng Trị) và trụ sở công ty (TP Huế) dẫn đến độ trễ trong khâu đối chiếu và luân chuyển chứng từ gốc. Việc phân bổ chi phí sản xuất chung và đánh giá sản phẩm dở dang ở một số thời điểm còn mang tính ước lượng, tiêu thức phân bổ chi phí chung chưa bám sát mức tiêu hao năng lượng thực tế của từng loại lò nung.
• Nhóm giải pháp hoàn thiện:
  • Hoàn thiện công tác lập và luân chuyển chứng từ ban đầu, số hóa quy trình chuyển chứng từ từ nhà máy về công ty để đảm bảo tính kịp thời.
  • Chuẩn hóa hệ thống định mức tiêu hao nguyên vật liệu (đặc biệt là định mức đất sét và than nung) theo từng mẻ gạch mộc và thành phẩm.
  • Hoàn thiện tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung, chi tiết hóa hơn nữa các tiểu khoản trên phần mềm UNESCO nhằm kiểm soát tốt chi phí điện năng và chi phí sửa chữa máy móc thiết bị nung.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã làm rõ toàn diện mô hình hạch toán chi phí và tính giá thành tại một đơn vị sản xuất vật liệu xây dựng quy mô công nghiệp:

• Làm rõ cấu trúc tổ chức kế toán kết hợp giữa công ty mẹ và đơn vị trực thuộc hạch toán phụ thuộc: Kế toán tại nhà máy phụ trách tập hợp chứng từ sơ cấp, tính giá thành thực tế từng giai đoạn; số liệu được tổng hợp định kỳ theo quý chuyển về trụ sở chính tại Thừa Thiên Huế để lập báo cáo tài chính hợp nhất.
• Hệ thống hóa đầy đủ danh mục biểu mẫu chứng từ, tài khoản hạch toán và phương pháp tính giá thành thực tế đang vận hành tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng:

Tiêu thức quản lý	Đặc điểm áp dụng tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng
Quy mô công suất	Hơn 30 triệu viên gạch/năm; diện tích mặt bằng 12 ha
Chế độ kế toán áp dụng	Thông tư 200/2014/TT-BTC và Thông tư 53/2016/TT-BTC
Hình thức ghi sổ	Kế toán trên máy vi tính (phần mềm UNESCO, hình thức Nhật ký - Chứng từ)
Quy trình công nghệ	Phân bước liên tục gồm 02 giai đoạn: Giai đoạn I (Gạch mộc) và Giai đoạn II (Gạch thành phẩm)
Chủng loại sản phẩm tính giá thành	05 chủng loại: Gạch 2 lỗ, gạch 4 lỗ, gạch 6 lỗ, gạch đặc, gạch nửa
Hệ thống tài khoản chi tiết	TK 62101, 62102; TK 622; TK 627101, 627102, 627401, 627402; TK 154 (gạch mộc, gạch thành phẩm)
Chứng từ chi phí thực tế sử dụng	PX10/02, PX10/03, PX10/09; Bảng lương tổ Lò 12/2024; Hóa đơn tiền điện số 2317017, 2494283

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc tác giả đã tiếp cận trực tiếp chứng từ gốc và sổ kế toán thực tế của Quý IV/2024 tại nhà máy, mô tả chi tiết phương pháp tính giá thành phân bước có tính giá thành bán thành phẩm (gạch mộc) – một phương pháp phức tạp nhưng phù hợp với quy trình sản xuất gạch nung Tuynel, từ đó đưa ra các kiến nghị cải tiến phù hợp với điều kiện vận hành của doanh nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận phản ánh các giới hạn nghiên cứu xuất phát từ điều kiện thực tế của tác giả:

• Hạn chế: Tác giả thừa nhận bài làm không tránh khỏi những thiếu sót do kinh nghiệm thực tế còn hạn chế. Về mặt dữ liệu, công tác khảo sát thực tế chuyên sâu về quy trình tập hợp chi phí và tính giá thành mới chỉ gói gọn trong số liệu Quý IV/2024 tại một đơn vị thành viên duy nhất là Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng, chưa phản ánh được sự biến động chi phí qua cả năm tài chính và chưa bao quát các mảng hoạt động sản xuất kinh doanh khác của công ty (như mảng thi công xây lắp công trình giao thông, trạm trộn bê tông Asphalt hay khai thác đá).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát chu kỳ chi phí trọn vẹn trong cả 4 quý của năm tài chính để đánh giá chính xác tác động của yếu tố thời tiết, mùa vụ xây dựng đến giá thành sản phẩm gạch.
  • Nghiên cứu so sánh công tác kế toán chi phí giữa nhà máy gạch với các xí nghiệp xây lắp trực thuộc khác trong Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán: Cung cấp tài liệu nghiên cứu tình huống thực tế về quy trình hạch toán kế toán chi phí sản xuất theo Thông tư 200/2014/TT-BTC trong doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng; là nguồn tham khảo cụ thể về phương pháp tính giá thành phân bước liên tục có tính giá thành bán thành phẩm.
• Kế toán viên và cán bộ quản trị doanh nghiệp sản xuất gạch: Tham khảo cách thức phân bổ chi phí chung (điện năng, khấu hao lò nung), phương pháp lập bảng tính giá thành 2 giai đoạn (từ đất sét thành gạch mộc, từ gạch mộc thành gạch nung) và cách tổ chức luân chuyển chứng từ giữa phân xưởng sản xuất và bộ máy kế toán trung tâm.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng có quy mô thiết kế và địa điểm hoạt động ở đâu?
Nhà máy được khánh thành vào ngày 05/12/2010, có công suất thiết kế hơn 30 triệu viên gạch/năm, xây dựng trên diện tích 12 ha tại Dốc Sơn, thôn Thượng Xá, xã Hải Thượng, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị.

2. Bộ phận kế toán tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng được phân công nhân sự như thế nào?
Bộ phận kế toán tại nhà máy gồm 04 người: anh Sao là kế toán chính phụ trách ghi chép, tổng hợp chi phí sản xuất và tính giá thành; 01 thủ kho quản lý xuất - nhập - tồn nguyên vật liệu, bán thành phẩm và thành phẩm; chị Hạnh phụ trách kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương; chị Thủy phụ trách thu chi tiền mặt, tiền gửi ngân hàng và quản lý quỹ.

3. Doanh nghiệp áp dụng hình thức kế toán và phần mềm kế toán nào?
Công ty áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC và Thông tư 53/2016/TT-BTC, hạch toán bằng hình thức kế toán trên máy vi tính thông qua phần mềm kế toán UNESCO, vận hành dựa trên cơ sở hình thức sổ Nhật ký - Chứng từ.

4. Khóa luận nghiên cứu tính giá thành cho những chủng loại sản phẩm nào và theo quy trình mấy giai đoạn?
Khóa luận tính giá thành cho 05 chủng loại sản phẩm: gạch 2 lỗ, gạch 4 lỗ, gạch 6 lỗ, gạch đặc và gạch nửa. Quy trình tính giá thành được thực hiện theo phương pháp phân bước có tính giá thành bán thành phẩm qua 02 giai đoạn liên tiếp: Giai đoạn I tính giá thành gạch mộc và Giai đoạn II tính giá thành gạch thành phẩm.

5. Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu trong nghiên cứu được phân định ra sao?
Dữ liệu tổng quan về tình hình lao động, biến động tài sản, nguồn vốn và kết quả hoạt động kinh doanh được khảo sát trong giai đoạn 3 năm từ 2022 đến 2024. Số liệu thực trạng về chứng từ, sổ sách kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm tại nhà máy được thu thập chi tiết trong Quý IV/2024.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Nga đã phản ánh chi tiết và có hệ thống thực trạng công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Nhà máy gạch Tuynel Hải Lăng thuộc Công ty Cổ phần Xây dựng Giao thông Thừa Thiên Huế. Đề tài đã liên kết chặt chẽ cơ sở lý luận theo Thông tư 200/2014/TT-BTC với việc phân tích các chứng từ, sổ sách kế toán phát sinh trong Quý IV/2024 gắn liền với phương pháp tính giá thành phân bước hai giai đoạn. Dựa trên số liệu tài chính giai đoạn 2022–2024 và thực tế tổ chức bộ máy, công trình đã chỉ ra những ưu điểm cũng như hạn chế còn tồn tại và đề xuất các giải pháp hoàn thiện phù hợp. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho sinh viên chuyên ngành kế toán và các nhà quản lý doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1. Khái niệm và phân loại chi phí sản xuất a. Khái niệm chi phí sản xuất Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam- Chuẩn mực số 01 “Chuẩn mực chung”: Chi phí sản xuất kinh doanh trong quá trình sản xuất hoạt động kinh doanh thường phát sinh một số chi phí như “ Giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí lãi tiền vay, và những chi phí liên quan đến hoạt động cho các bên khác sử dụng tài sản sinh ra lợi tức, tiền bản quyền,.

Những chi phí này phát sinh dưới dạng tiền và các khoản tương đương tiền, hàng tồn kho, khấu hao máy móc, thiết bị.” Theo Lê Kim Ngọc (2022), chi phí là những khoản chi được quy đổi thành tiền, đó là những khoản phải trả của doanh nghiệp để có được nguồn lực đã tiêu dùng. Như nguyên vật liệu sử dụng cho sản xuất, số lương phải trả cho người lao động hay những khoản phải chi ra để thuê nhà xưởng và các dịch vụ thuê ngoài bằng tiền khác,. các khoản hao phí này gắn liền với mục đích sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Theo quan điểm của kế toán tài chính: “ Chi phí là sự giảm đi của tài sản hay sự tăng lên của nợ phải trả làm cho vốn chủ sở hữu giảm đi mà không phải là phân phối cho người nắm giữ vốn chủ sở hữu.” Theo Huỳnh Lợi (2009), chi phí là toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa hoặc là những phí tổn về nguồn lực kinh tế, về tài sản nó được phát sinh hay được sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh và nó được biểu hiện bằng tiền.

Phân loại các chi phí sản xuất Phân loại theo tính chất, nội dung kinh tế của chi phí ( theo yếu tố chi phí) Phân loại theo tính chất và nội dung kinh tế thì doanh nghiệp không phải phân biệt chi phí phát sinh ở đâu, cho hoạt động sản xuất kinh doanh nào và cho biết được tổng chi phí phát sinh ban đầu để làm căn cứ lập kế hoạch và kiểm soát chi phí theo các yếu tố sau: - Chi phí nguyên vật liệu : Toàn bộ giá trị nguyên vật liệu, vật tư được sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ. 5 - Chi phí nhân công : Bao gồm các khoản tiền lương chính, tiền lương phụ, các khoản trích theo lương và các khoản phải trả khác cho người lao động trong kỳ. - Chi phí khấu hao tài sản cố định: Là phần chi phí phân bổ giá trị hao mòn của tài sản cố định được dùng trong hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là những khoản tiền điện, tiền nước, tiền điện thoại hay thuê mặt bằng… - Chi phí khác bằng tiền: Là những chi phí chưa được liệt kê ở trên nhưng nó được phản ánh bằng tiền và phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như tiếp khách, hội nghị,… Phân loại theo chức năng hoạt động Theo chức năng hoạt động, chi phí được thực hiện dựa trên chức năng của hoạt động mà chi phí đó phát sinh.

Với cách phân loại này thì toàn bộ chi phí được chia làm 2 loại đó là chi phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất: • Chi phí sản xuất Chi phí sản xuất là toàn bộ các khoản chi phí phát sinh liên quan đến quá trình chế tạo sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ trong một thời kỳ nhất định.