Thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt

Khóa luận kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành tại Công ty CP Tư vấn Trắc Địa Việt

• Tác giả: Hà Hải Yến
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Thuỷ
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kế toán chi phí sản xuất và giá thành Trắc Địa Việt

Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt thành lập vào cuối năm 2010 tại thành phố Đà Nẵng. Doanh nghiệp hoạt động chuyên sâu trong lĩnh vực đo đạc địa chính, thành lập bản đồ và tư vấn giám sát công trình. Hơn 14 năm phát triển mang lại cho đơn vị nhiều lợi thế cạnh tranh vững chắc. Hoạt động cung ứng dịch vụ trắc địa có tính chất kỹ thuật cao và phân tán theo từng địa bàn dự án. Do đó, kế toán chi phí sản xuất và giá thành đóng vai trò đặc biệt then chốt trong quản trị tài chính. Doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán hiện hành để theo dõi chi tiết các khoản hao phí. Mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh đều được phản ánh kịp thời qua hệ thống chứng từ chặt chẽ. Hệ thống tài khoản phục vụ việc hạch toán rõ ràng từng khoản mục vật tư, nhân công và chi phí chung. Dữ liệu giá thành chuẩn xác hỗ trợ ban giám đốc xây dựng giá thầu tối ưu. Việc kiểm soát chặt chẽ giá vốn còn giúp nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường dịch vụ đo đạc.

1.1. Đặc điểm hoạt động và cơ cấu sản phẩm dịch vụ trắc địa

Công ty tập trung vào các dịch vụ khảo sát trắc địa công trình và thành lập bản đồ địa chính. Mỗi hợp đồng kinh tế gắn liền với một địa bàn thực địa cụ thể. Đặc thù công việc đòi hỏi trang thiết bị đo đạc chuyên dụng và nhân lực kỹ thuật cao. Sản phẩm trắc địa mang tính đơn chiếc và không có hình thái vật chất cố định. Kết quả nghiệm thu là hồ sơ kỹ thuật số liệu, bản vẽ và báo cáo chuyên đề. Chu kỳ sản xuất dịch vụ phụ thuộc nhiều vào quy mô dự án và điều kiện thời tiết ngoài thực địa. Chi phí phát sinh phân tán theo các tổ đo đạc ngoại nghiệp. Do đó, kế toán cần theo dõi chi phí theo từng công trình riêng biệt.

1.2. Vai trò của việc tính giá thành trong quản lý dự án

Tính đúng và đủ giá thành sản phẩm dịch vụ là cơ sở để định giá hợp đồng kinh tế. Số liệu chi phí trung thực phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực tại từng dự án. Ban điều hành dựa vào thông tin giá thành để kiểm soát lãng phí vật tư và ngày công. Quản trị tốt chi phí giúp hạn chế nguy cơ vượt ngân sách trong quá trình khảo sát ngoài hiện trường. Kế toán chi phí cung cấp cơ sở dữ liệu định mức cho các đợt đấu thầu tiếp theo. Doanh nghiệp nâng cao uy tín tài chính khi báo cáo kết quả kinh doanh minh bạch. Đây là yếu tố sống còn để doanh nghiệp phát triển bền vững trong ngành trắc địa.

II. Thực trạng kế toán chi phí sản xuất và giá thành dịch vụ đo đạc

Thực tế hạch toán tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt thể hiện quy trình quản lý chi phí tập trung theo từng hợp đồng. Phòng kế toán sử dụng tài khoản 154 để tập hợp toàn bộ chi phí sản xuất kinh doanh dở dang. Chi phí phát sinh gồm nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung. Khi có lệnh thực hiện công trình, kỹ sư lập phiếu yêu cầu vật tư gửi phòng kỹ thuật và giám đốc duyệt. Kế toán vật tư kiểm tra kho, lập phiếu xuất kho và ghi nợ tài khoản 154. Tuy nhiên, quy trình quản lý chi phí vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định. Việc phân bổ chi phí máy móc đo đạc chuyên dùng cho từng công trình đôi khi chưa phản ánh sát mức độ hao mòn thực tế. Chi phí nhân công ngoại nghiệp biến động lớn theo địa hình thi công nhưng việc lập định mức còn mang tính kinh nghiệm. Các chứng từ phát sinh tại hiện trường xa xôi thường gửi về phòng kế toán trễ hạn. Điều này ảnh hưởng đến tính kịp thời khi xác định giá thành dịch vụ.

2.1. Quy trình tập hợp chi phí nguyên vật liệu và nhân công

Chi phí nguyên vật liệu gồm mốc đo, cọc tiêu, sơn và giấy vẽ kỹ thuật. Bộ phận kỹ thuật lập phiếu xin lĩnh vật tư dựa theo tiến độ dự án. Kế toán kiểm tra tồn kho trước khi xuất kho và ghi sổ Nhật ký chung. Nghiệp vụ xuất kho phản ánh trực tiếp vào bên Nợ tài khoản 154 theo mã công trình. Đối với chi phí nhân công, công ty trả lương theo thời gian kết hợp khối lượng công việc hoàn thành. Bảng chấm công hiện trường là căn cứ thanh toán tiền lương kỹ sư đo đạc. Việc theo dõi tiền lương đôi khi gặp khó khăn do nhân sự thường xuyên di chuyển giữa các địa phương. Sai lệch thời gian đối soát công nhật làm chậm tiến độ tổng hợp chi phí.

2.2. Khó khăn trong phân bổ chi phí chung và tính giá thành

Chi phí sản xuất chung chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu giá thành khảo sát đo đạc. Khoản mục này bao gồm khấu hao máy toàn đạc điện tử, máy GNSS và thiết bị bay chụp. Chi phí nhiên liệu đi lại và sửa chữa máy móc cũng thuộc nhóm này. Đơn vị hiện phân bổ chi phí chung theo tiêu thức chi phí nhân công trực tiếp. Phương pháp này đơn giản nhưng chưa phản ánh đúng mức độ tiêu hao cơ sở vật chất ở các dự án phức tạp. Dự án sử dụng thiết bị đo công nghệ cao chịu chi phí chung tương đương công trình đo thủ công. Cách phân bổ thiếu chi tiết làm sai lệch giá thành từng gói thầu khảo sát. Báo cáo giá thành thiếu chuẩn xác gây trở ngại cho việc đánh giá hiệu quả từng hợp đồng.

III. Giải pháp kế toán chi phí sản xuất và giá thành tại doanh nghiệp

Để khắc phục hạn chế, doanh nghiệp cần hoàn thiện phương pháp tập hợp và phân bổ chi phí. Đơn vị nên mở sổ chi tiết tài khoản 154 cho từng công trình và hạng mục khảo sát cụ thể. Tiêu thức phân bổ chi phí chung cần chuyển sang dựa trên số giờ máy hoạt động thực tế. Phương pháp này phản ánh khách quan mức độ hao mòn thiết bị đo đạc kỹ thuật số. Công ty cần ban hành định mức tiêu hao nguyên vật liệu chặt chẽ cho từng loại địa hình khảo sát. Quy trình luân chuyển chứng từ từ công trường về văn phòng tài chính cần được số hóa. Việc áp dụng phần mềm kế toán chuyên sâu giúp kết nối dữ liệu hiện trường theo thời gian thực. Cán bộ giám sát có thể nhập phiếu xuất vật tư và bảng chấm công ngay trên ứng dụng di động. Kế toán tổng hợp kiểm tra đối soát số liệu nhanh chóng và chính xác. Giải pháp này giúp rút ngắn chu kỳ tính toán giá thành sản phẩm dịch vụ hoàn thành.

3.1. Hoàn thiện hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật nội bộ

Xây dựng hệ thống định mức chi phí chuẩn xác là nền tảng quản lý giá thành hiệu quả. Phòng kỹ thuật cần phối hợp phòng kế toán rà soát hao phí tại các vùng dự án. Mức tiêu hao cọc mốc, sơn mốc và vật tư phụ cần gắn liền với diện tích khảo sát. Doanh nghiệp cần xác định định mức ngày công theo độ phức tạp của địa hình đo vẽ. Địa hình đồi núi hiểm trở đòi hỏi hệ số lao động và phụ cấp cao hơn vùng đồng bằng. Định mức nhiên liệu xe công tác và máy phát điện dã ngoại cũng cần chuẩn hóa. Khi định mức rõ ràng, doanh nghiệp dễ dàng phát hiện các khoản chi vượt ngưỡng cho phép.

3.2. Đổi mới phương pháp phân bổ chi phí và ứng dụng công nghệ

Doanh nghiệp nên áp dụng phương pháp phân bổ chi phí chung theo số giờ máy hoạt động. Máy toàn đạc, máy thủy bình và thiết bị định vị vệ tinh cần có nhật trình làm việc riêng. Chi phí khấu hao và bảo dưỡng máy móc được phân bổ trực tiếp cho từng hợp đồng tương ứng. Điều này đảm bảo tính công bằng giữa các công trình đo đạc hiện đại và thủ công. Bên cạnh đó, việc số hóa quy trình quản lý chứng từ là yêu cầu cấp thiết. Đơn vị nên đồng bộ dữ liệu giữa phần mềm quản lý dự án và phần mềm kế toán. Dữ liệu chi phí vật tư và nhân công được cập nhật ngay khi nghiệp vụ phát sinh.

IV. Ý nghĩa hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và giá thành dịch vụ

Hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất và giá thành là giải pháp trọng yếu tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt. Hệ thống thông tin giá thành chuẩn xác phản ánh hiệu quả vận hành của toàn bộ doanh nghiệp. Ban lãnh đạo dựa vào báo cáo chi phí để đưa ra các quyết định thầu chính xác. Doanh nghiệp dễ dàng kiểm soát chi phí thực tế so với dự toán ban đầu của từng hợp đồng. Khả năng giám sát chặt chẽ giúp hạn chế tối đa rủi ro thất thoát vật tư và vượt quỹ lương. Năng suất lao động của đội ngũ kỹ sư ngoại nghiệp cũng được đánh giá khách quan hơn. Các giải pháp cải tiến quy trình hạch toán góp phần nâng cao tính minh bạch tài chính. Doanh nghiệp xây dựng được uy tín vững chắc với chủ đầu tư và đối tác kỹ thuật. Việc tối ưu hóa chi phí sản xuất trực tiếp thúc đẩy lợi nhuận kinh doanh tăng trưởng bền vững. Đây là nền tảng cốt lõi giúp thương hiệu Trắc Địa Việt củng cố vị thế dẫn đầu tại khu vực miền Trung.

4.1. Ứng dụng thực tiễn trong công tác đấu thầu dịch vụ

Dữ liệu giá thành lịch sử là căn cứ quan trọng để lập hồ sơ dự thầu. Ban giám đốc dựa vào mức hao phí thực tế của các công trình tương tự để tính giá chào thầu hợp lý. Giá chào thầu chính xác giúp công ty tránh nguy cơ thua lỗ do bỏ thầu quá thấp. Đồng thời, mức giá khoa học nâng cao khả năng trúng thầu trước các đối thủ cạnh tranh. Kế toán chi phí cung cấp các phân tích biến động giá nguyên vật liệu và thị trường nhân công. Điều này hỗ trợ các kỹ sư lập dự toán sát với biến động thực tế tại công trường. Khả năng kiểm soát giá thành quyết định trực tiếp hiệu quả tài chính của từng gói thầu đo đạc trúng thầu.

4.2. Tác động tới chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp

Hoàn thiện công tác tính giá thành tạo tiền đề để doanh nghiệp mở rộng thị phần. Khi chi phí được tối ưu, nguồn lực tài chính tích lũy được bảo toàn vững chắc. Đơn vị có thêm nguồn vốn tái đầu tư vào máy móc định vị hiện đại và máy bay viễn thám không người lái. Đội ngũ nhân sự được đào tạo nâng cao chuyên môn nhờ nguồn quỹ phúc lợi gia tăng. Bộ máy quản lý tài chính tinh gọn giúp ban lãnh đạo phản ứng linh hoạt trước biến động thị trường. Doanh nghiệp khẳng định năng lực đáp ứng các dự án quy hoạch hạ tầng trọng điểm quốc gia. Sự gắn kết giữa kế toán chi phí và chiến lược dài hạn bảo đảm tương lai phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong môi trường kinh doanh dịch vụ kỹ thuật, công tác quản lý chi phí và tính đúng giá thành dịch vụ giữ vai trò cốt lõi trong việc kiểm soát nguồn lực, định giá gói thầu và đánh giá hiệu quả tài chính của từng dự án. Đối với các đơn vị hoạt động chuyên sâu trong lĩnh vực đo đạc địa hình, tư vấn bản đồ và giám sát công trình xây dựng, việc theo dõi chi phí phát sinh gắn liền với từng hợp đồng và công trình cụ thể là yêu cầu thiết yếu để bảo đảm tính minh bạch tài chính.

Tuy nhiên, tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt, thực tiễn hạch toán cho thấy công tác kế toán chi phí sản xuất và giá thành còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế: quy trình tập hợp và phân loại chi phí còn mang tính thủ công, thiếu công cụ phần mềm chuyên dùng hỗ trợ và chưa tách bạch chi phí theo từng đối tượng công trình. Xuất phát từ thực trạng đó, đề tài khóa luận "Thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt" được tác giả Hà Hải Yến thực hiện nhằm phân tích thực trạng hạch toán và đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác kế toán tại đơn vị.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ trong doanh nghiệp.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt.
3. Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ phù hợp với điều kiện thực tế của doanh nghiệp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các chứng từ, sổ sách, tài khoản kế toán và phương pháp tập hợp chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm dịch vụ tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt (địa chỉ: Lô 7-B2.2 Đường Hà Hồi, Phường Hoà Minh, Quận Liên Chiểu, Thành phố Đà Nẵng).
• Phạm vi thời gian: Số liệu phân tích về tình hình lao động, tài sản, nguồn vốn và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh được thu thập trong giai đoạn 3 năm từ 2022 đến 2024. Số liệu mô tả chi tiết thực trạng các nghiệp vụ kế toán chi phí và giá thành dịch vụ được khảo sát tập trung vào Quý 3 năm 2024.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống lý luận kế toán doanh nghiệp kết hợp với các quy định pháp lý hiện hành tại Việt Nam:

• Khung pháp lý và chế độ kế toán: Doanh nghiệp áp dụng Chế độ Kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính; tuân thủ các Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS); áp dụng phương pháp khấu trừ thuế giá trị gia tăng (GTGT); phương pháp khấu hao tài sản cố định đường thẳng; và phương pháp kê khai thường xuyên đối với hàng tồn kho theo nguyên tắc giá gốc.
• Khung lý thuyết và khái niệm: Vận dụng các định nghĩa về chi phí của Ủy ban Tiêu chuẩn Kế toán Quốc tế (IASC) và giáo trình kế toán chi phí (tài liệu của Huỳnh Lợi và cộng sự). Nội dung lý thuyết bao gồm phân loại chi phí theo tính chất kinh tế (chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung), theo mục đích công dụng, theo tính khả biến (chi phí biến đổi, chi phí cố định), và theo phương pháp tập hợp (trực tiếp hoặc gián tiếp). Về giá thành, đề tài làm rõ các khái niệm giá thành kế hoạch, giá thành thực tế, giá thành định mức, giá thành sản xuất và giá thành toàn bộ; đồng thời trình bày các phương pháp tính giá thành phổ biến gồm phương pháp giản đơn, phương pháp hệ số và phương pháp định mức.
• Phương pháp nghiên cứu:
  • Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập các tài liệu nội bộ, hóa đơn GTGT, phiếu thu, phiếu chi, phiếu xuất kho, phiếu yêu cầu vật tư, bảng lương, sổ Nhật ký chung, sổ cái các tài khoản và báo cáo tài chính giai đoạn 2022–2024 bằng phương pháp ghi chép, sao chụp tài liệu.
  • Phương pháp quan sát trực tiếp và trao đổi: Trực tiếp quan sát các khâu xử lý chứng từ tại phòng Kế toán - Tài chính, phỏng vấn nhân viên kế toán về quy trình luân chuyển chứng từ và các nghiệp vụ hạch toán thực tế.
  • Phương pháp xử lý dữ liệu: Sử dụng kỹ thuật so sánh (tuyệt đối và tương đối) để đánh giá biến động chỉ tiêu tài chính qua các năm, kỹ thuật phân tích chi tiết từng khoản mục chi phí và kỹ thuật tổng hợp nhằm rút ra kết luận thực tiễn.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ

Chương 1 tổng quan hệ thống lý thuyết kế toán chi phí và tính giá thành áp dụng cho loại hình doanh nghiệp dịch vụ. Tác giả làm rõ bản chất của chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa phát sinh trong kỳ kinh doanh. Đối với doanh nghiệp áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC, điểm đặc thù là toàn bộ chi phí sản xuất gồm nguyên vật liệu trực tiếp (NVLTT), nhân công trực tiếp (NCTT) và chi phí sản xuất chung (SXC) đều được hạch toán tập trung trên Tài khoản 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang thay vì phân tách riêng thành các tài khoản 621, 622, 627 như tại Thông tư 200/2014/TT-BTC.

Chương này cũng phân tích chi tiết quy trình luân chuyển chứng từ, các mẫu biểu sổ sách sử dụng (sổ chi tiết TK 154, sổ cái TK 154, sổ chi tiết TK 152, TK 334, TK 6422) và nguyên tắc hạch toán cho từng yếu tố cấu thành giá thành. Bên cạnh đó, tác giả trình bày công thức và các bước triển khai của ba phương pháp tính giá thành:

1. Phương pháp giản đơn: Áp dụng khi quy trình sản xuất giản đơn, kỳ tính giá thành khớp kỳ báo cáo hoặc kết thúc công trình.
2. Phương pháp hệ số: Dùng cho trường hợp một quy trình tạo ra nhiều loại sản phẩm có mức độ phức tạp khác nhau dựa trên hệ số quy đổi về sản phẩm tiêu chuẩn.
3. Phương pháp định mức: Dựa trên định mức kinh tế – kỹ thuật và tính toán các chênh lệch thực tế phát sinh.

Chương 2: Thực trạng kế toán chi phí sản xuất và giá thành tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt

Chương 2 mô tả chi tiết tổ chức bộ máy, năng lực hoạt động và thực tiễn công tác kế toán tại đơn vị. Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt được thành lập ngày 08/11/2010 theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh số 0401387851, đại diện pháp luật là ông Vũ Xuân Sinh. Bộ máy quản lý gồm Giám đốc điều hành 5 phòng chức năng: Phòng Kỹ thuật, Phòng Quản lý, Phòng Tư vấn, Phòng Kế toán và Phòng Hành chính. Bộ máy kế toán gồm 4 nhân sự đảm nhận các phần hành: Kế toán trưởng kiêm kế toán tổng hợp và kế toán lương (bà Lê Thị Thuý Nga), Kế toán thuế và giá thành, Kế toán vật tư (bà Nguyễn Thị Hoa), và Thủ quỹ (bà Lê Thị Ngọc).

Về nguồn lực và kết quả kinh doanh giai đoạn 2022–2024, số liệu tổng hợp phản ánh xu hướng thu hẹp quy mô hoạt động của doanh nghiệp:

Chỉ tiêu	Năm 2022	Năm 2023	Năm 2024	Biến động 2023/2022 (%)	Biến động 2024/2023 (%)
Quy mô lao động (Người)	100	56	32	-44,00%	-42,86%
- Lao động nam	97	53	29	-45,36%	-45,28%
- Lao động nữ	3	3	3	0,00%	0,00%
- Trình độ Đại học, cao đẳng	68	46	27	-32,35%	-41,30%
- Lao động phổ thông	32	10	5	-68,75%	-50,00%
Chỉ tiêu Tài sản - Nguồn vốn (Tr.đ)
- Các khoản phải thu ngắn hạn	285	226	591	-20,77%	+161,68%
- Hàng tồn kho	32	0	0	-100,00%	0,00%
- Tài sản khác	424	352	167	-16,98%	-52,44%
- Nợ phải trả người bán	407	110	58	-73,08%	-46,90%
- Người mua trả tiền trước	407	0	0	-100,00%	0,00%
- Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối	(421)	(381)	(444)	+9,50%	-16,54%
Kết quả kinh doanh (Tr.đ)
- Doanh thu bán hàng và CCDV	6.321	7.230	4.180	+14,38%	-42,19%
- Doanh thu hoạt động tài chính	0	0	0	-	-
- Chi phí lãi vay	0	0	0	-	-
- Chi phí khác	5	119	41	+2.541,82%	-65,39%
- Lợi nhuận thuần từ HĐKD	146	(6)	78	-104,11%	+1.400,00%
- Tổng lợi nhuận trước thuế	141	59	37	-58,16%	-37,29%
- Chi phí thuế TNDN	29	19	16	-34,59%	-17,92%
- Lợi nhuận sau thuế TNDN	112	40	21	-64,29%	-47,50%

Quy trình cung ứng dịch vụ tư vấn giám sát thi công tại công ty trải qua 5 bước: tiếp nhận yêu cầu và lập dự toán báo giá; ký kết hợp đồng và tổ chức họp kỹ thuật lập kế hoạch giám sát; triển khai giám sát kiểm tra hiện trường, lập biên bản sai sót và lập báo cáo định kỳ cho chủ đầu tư; tổ chức nghiệm thu nội bộ, ký biên bản nghiệm thu và bàn giao hồ sơ hoàn công; tiếp nhận phản hồi và thanh lý hợp đồng.

Thực trạng hạch toán chi phí và tính giá thành:

• Tập hợp chi phí: Công ty tập hợp chung toàn bộ chi phí sản xuất trong năm trên TK 154 cho toàn bộ các hợp đồng, công trình mà không theo dõi chi tiết theo từng đối tượng hay từng dự án riêng biệt.
• Khoản mục chi phí: Chi phí NVLTT chủ yếu gồm vật tư khảo sát hiện trường (găng tay, xô, xẻng, mũ bảo hộ, sơn, phấn). Chi phí NCTT gồm tiền lương, phụ cấp của kỹ sư khảo sát, kỹ thuật viên giám sát. Chi phí SXC gồm văn phòng phẩm (giấy in, mực in, sổ, bìa kẹp phục vụ nhật ký công trình), khấu hao thiết bị đo và chi phí điện, nước.
• Quy trình chứng từ minh họa qua công trình "Tư vấn giám sát thi công xây dựng công trình: Công viên Văn hoá Nam Giang – Ngọc Lạc" (tại Nam Giang, Quảng Nam) vào tháng 08/2024: Căn cứ Quyết định cử cán bộ số 34 và Hợp đồng giao khoán số 31, kỹ sư lập Phiếu yêu cầu vật tư; sau khi phê duyệt, kế toán vật tư lập Phiếu xuất kho PXK079 xuất dùng vật tư hiện trường. Kế toán định khoản ghi Nợ TK 154 / Có TK 152 số tiền 3.000.000 đồng, sau đó vào Sổ Nhật ký chung và Sổ cái TK 154.
• Công tác tính giá thành: Giá thành dịch vụ được xác định vào cuối năm theo phương pháp giản đơn bằng cách cộng toàn bộ chi phí thực tế phát sinh trong năm để kết chuyển sang giá vốn hàng bán, phục vụ việc xác định kết quả kinh doanh toàn đơn vị.

Chương 3: Định hướng và giải pháp nhằm cải thiện công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt

Dựa trên thực trạng khảo sát, tác giả đưa ra các nhận định đánh giá và nhóm giải pháp hoàn thiện:

• Đánh giá thực trạng:
  • Ưu điểm: Bộ máy kế toán gọn nhẹ, tuân thủ đúng biểu mẫu chứng từ và nguyên tắc hạch toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC; hệ thống chứng từ mua ngoài, xuất kho và hợp đồng được lưu trữ đầy đủ.
  • Tồn tại: Doanh nghiệp không tổ chức tập hợp chi phí và tính giá thành riêng theo từng công trình/hợp đồng mà dồn tích toàn bộ vào cuối năm. Chi phí sản xuất chung không được phân bổ theo tiêu thức khoa học. Việc tính giá thành tổng hợp cuối kỳ không phản ánh được mức độ sinh lời hay lỗ của từng dự án cụ thể, gây khó khăn cho công tác kiểm soát chi phí thực tế so với dự toán.
• Nhóm giải pháp hoàn thiện:
  • Mở sổ kế toán chi tiết theo dõi chi phí trên TK 154 theo từng công trình, hạng mục công trình hoặc gói thầu khảo sát, đo đạc cụ thể.
  • Xác lập kỳ tính giá thành gắn liền với thời điểm nghiệm thu, hoàn thành và bàn giao từng công trình thay vì gộp chung vào cuối năm tài chính.
  • Xây dựng tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung hợp lý cho từng dự án, lấy chi phí nhân công trực tiếp hoặc thời gian máy thi công làm căn cứ phân bổ.
  • Ứng dụng phần mềm kế toán chuyên sâu để tự động hóa các khâu nhập liệu, quản lý chứng từ và tổng hợp giá thành theo từng hợp đồng dịch vụ kỹ thuật.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm về tình hình hoạt động của Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt trong giai đoạn 2022–2024:

• Số liệu nhân sự phản ánh việc tái cấu trúc cắt giảm lao động mạnh mẽ: tổng lao động giảm 68% từ 100 người (2022) xuống 32 người (2024), trong đó nhóm lao động phổ thông giảm 84,38% (từ 32 người xuống 5 người).
• Số liệu tài chính cho thấy doanh thu biến động thiếu ổn định: doanh thu thuần năm 2023 đạt đỉnh 7.230 triệu đồng (+14,38%), sau đó giảm mạnh xuống 4.180 triệu đồng năm 2024 (-42,19%). Chi phí khác năm 2023 phát sinh đột biến 119 triệu đồng (tăng 2.541,82% so với năm 2022). Lợi nhuận sau thuế giảm liên tiếp qua các năm từ 112 triệu đồng (2022) xuống 40 triệu đồng (2023) và chỉ còn 21 triệu đồng (2024).
• Phản ánh trung thực quy trình hạch toán chi phí thực tế: Đề tài đã chỉ rõ việc doanh nghiệp gộp chung toàn bộ chi phí phát sinh trong năm vào TK 154 và sử dụng phương pháp tính giá thành giản đơn vào cuối kỳ kế toán.

Đóng góp chính của khóa luận là việc nhận diện rõ ràng khoảng cách giữa cơ sở lý luận kế toán dịch vụ xây dựng/trắc địa và thực tiễn hạch toán tại doanh nghiệp vừa và nhỏ; từ đó đề xuất mô hình mở sổ chi tiết TK 154 theo từng công trình và phân bổ chi phí chung theo chi phí nhân công trực tiếp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị chi phí hợp đồng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Phạm vi khảo sát chi tiết về các nghiệp vụ hạch toán, chứng từ và sổ kế toán thực tế tại doanh nghiệp chỉ tập trung vào một kỳ ngắn hạn là Quý 3 năm 2024.
• Dữ liệu minh họa thực tế chủ yếu dựa trên một công trình cụ thể (Công viên Văn hoá Nam Giang – Ngọc Lạc tại Quảng Nam), chưa bao quát toàn bộ các loại hình dịch vụ khác của công ty như đo đạc bản đồ địa chính hay kinh doanh vận tải.
• Văn bản khóa luận chưa xây dựng hệ thống biểu mẫu phân bổ chi tiết chi phí sản xuất chung trên số liệu thực nghiệm cả năm của tất cả các công trình hoàn thành.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu hạch toán chi phí giá thành sang toàn bộ các gói thầu khảo sát, đo đạc và tư vấn trong chu kỳ nhiều năm.
• Nghiên cứu ứng dụng các phương pháp kế toán quản trị hiện đại (như tính chi phí trên cơ sở hoạt động - ABC) nhằm kiểm soát chặt chẽ các khoản mục chi phí gián tiếp trong doanh nghiệp tư vấn kỹ thuật.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận mang lại giá trị tham khảo thực tiễn trong công tác đào tạo và ứng dụng nghề nghiệp:

• Đối với sinh viên ngành Kế toán, Kiểm toán: Tài liệu cung cấp ví dụ thực tế về việc áp dụng Chế độ Kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư 133/2016/TT-BTC tại một doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật đặc thù, minh họa rõ nét cách thức vận hành tài khoản tập hợp chi phí 154 khi không tách các tài khoản chi phí 621, 622, 627.
• Đối với kế toán viên và nhà quản trị tại các doanh nghiệp tư vấn xây dựng, đo đạc bản đồ: Khóa luận chỉ ra các rủi ro quản trị khi tính giá thành dịch vụ dồn tích theo năm, đồng thời cung cấp gợi ý cụ thể về quy trình luân chuyển chứng từ (phiếu yêu cầu vật tư, hợp đồng giao khoán, phiếu xuất kho, sổ chi tiết TK 154) để hạch toán chi phí theo từng dự án độc lập.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt áp dụng chế độ kế toán nào và sử dụng tài khoản nào để tập hợp chi phí sản xuất?
Công ty áp dụng Chế độ Kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Do đó, kế toán không sử dụng các tài khoản chi phí riêng biệt 621, 622, 627 mà tập hợp trực tiếp toàn bộ chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung vào Tài khoản 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang.

2. Điểm đặc thù và hạn chế lớn nhất trong phương pháp tính giá thành tại công ty là gì?
Điểm đặc thù và cũng là hạn chế lớn nhất là công ty không tập hợp chi phí và tính giá thành riêng cho từng hợp đồng, công trình. Toàn bộ chi phí sản xuất được gom chung trong năm, sau đó cuối năm tài chính mới tính tổng giá thành dịch vụ theo phương pháp giản đơn nhằm xác định kết quả kinh doanh tổng thể.

3. Tình hình nhân sự và kết quả lợi nhuận sau thuế của công ty biến động như thế nào trong giai đoạn 2022–2024?
Quy mô nhân sự giảm liên tục từ 100 người (năm 2022) xuống 56 người (năm 2023) và còn 32 người (năm 2024). Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp giảm mạnh từ 112 triệu đồng (năm 2022) xuống 40 triệu đồng (năm 2023) và chỉ còn 21 triệu đồng (năm 2024).

4. Nghiệp vụ xuất nguyên vật liệu tại công trình Công viên Văn hoá Nam Giang – Ngọc Lạc được hạch toán ra sao?
Dựa trên Phiếu yêu cầu vật tư được Giám đốc phê duyệt, kế toán vật tư lập Phiếu xuất kho PXK079 ngày 05/08/2024. Nghiệp vụ được định khoản ghi Nợ TK 154 / Có TK 152 số tiền 3.000.000 đồng, sau đó ghi nhận vào Sổ Nhật ký chung và chuyển số liệu sang Sổ cái TK 154.

5. Công ty có phát sinh chi phí lãi vay trong giai đoạn 2022–2024 không và điều này phản ánh điều gì?
Trong suốt giai đoạn 2022–2024, công ty không phát sinh chi phí lãi vay (chỉ tiêu chi phí tài chính bằng 0). Điều này phản ánh công ty không sử dụng vốn vay tín dụng hoặc duy trì cấu trúc vốn không phụ thuộc vào nợ vay tài chính, giúp hạn chế rủi ro biến động lãi suất.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hà Hải Yến đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, đồng thời phản ánh chi tiết thực trạng hạch toán tại Công ty Cổ phần Tư vấn Trắc Địa Việt giai đoạn 2022–2024. Nghiên cứu chỉ rõ hạn chế căn bản của doanh nghiệp là việc tập hợp chi phí gộp theo năm và tính giá thành giản đơn vào cuối kỳ mà không theo dõi riêng theo từng công trình. Các giải pháp đề xuất về việc mở sổ chi tiết TK 154 cho từng dự án và chuẩn hóa tiêu thức phân bổ chi phí có giá trị ứng dụng thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM DỊCH VỤ 1. Một số vấn đề cơ bản về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm dịch vụ 1. Chi phí sản xuất 1. Khái niệm chi phí sản xuất - Theo uỷ ban tiêu chuẩn Kế toán quốc tế (IASC): “Chi phí là sự giảm đi của các lợi ích kinh tế trong một kỳ kế toán dưới các hình thức mất đi hoặc giảm giá trị của tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ, chi phí sẽ làm giảm vốn của chủ sỡ hữu ngoại trừ các khoản giảm do phân phối cho chủ sỡ hữu.

- Huỳnh Lợi và cộng sự cho rằng: “Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp [1]”. Phân loại chi phí sản xuất: a) Phân loại chi phí sản xuất theo tính chất kinh tế của chi phí: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Đây là những khoản chi phát sinh trực tiếp trong quá trình tạo ra sản phẩm, hàng hóa hoặc dịch vụ, và có thể được xác định cụ thể cho từng đơn vị sản phẩm hoặc dịch vụ riêng biệt. Ví dụ bao gồm: chi phí nguyên liệu chính, chi phí vật tư phụ, chi phí bao bì đóng gói… - Chi phí lao động trực tiếp: Bao gồm các khoản chi liên quan trực tiếp đến công tác sản xuất và có thể gắn liền với từng sản phẩm cụ thể. Những chi phí này thường bao gồm: tiền lương, các khoản phụ cấp, bảo hiểm cho người lao động trực tiếp sản xuất… - Chi phí sản xuất chung: Là những khoản chi phí phục vụ cho toàn bộ quá trình sản xuất nhưng không thể phân bổ cụ thể cho từng sản phẩm, hàng hóa hay dịch vụ.

Ví dụ: chi phí khấu hao máy móc, thiết bị, chi phí bảo trì, sửa chữa, nguyên vật liệu sử dụng chung, tiền lương cho nhân viên gián tiếp, chi phí dịch vụ thuê ngoài… b) Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích và công dụng của chi phí: - Các khoản phí dùng trong nguyên vật liệu bao gồm chi phí nguyên liệu chính, chi phí phụ liệu, chi phí bao bì… 4 - Chi phí thuê và trả lương nhân công bao gồm chi phí tiền lương, chi phí phụ cấp, chi phí bảo hiểm… - Các chi phí sản xuất chung bao gồm chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí bảo dưỡng, sửa chữa, chi phí nguyên liệu gián tiếp, chi phí lao động gián tiếp, chi phí dịch vụ mua ngoài… - Chi phí dịch vụ bên ngoài bao gồm chi phí vận chuyển, bảo hiểm, chi phí hoa hồng đại lý, môi giới… - Chi phí dụng cụ sản xuất bao gồm chi phí mua sắm, bảo dưỡng, sửa chữa dụng cụ sản xuất… - Chi phí khác bao gồm các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất nhưng không thuộc các loại chi phí trên, chẳng hạn như chi phí nghiên cứu và phát triển, chi phí quản lý sản xuất… c) Phân loại chi phí sản xuất theo khối lượng sản phẩm và công việc hoàn thành: - Chi phí biến đổi: Là những khoản chi phát sinh có tính chất linh hoạt, thay đổi theo mức độ sản xuất hoặc khối lượng công việc thực hiện. Khi sản lượng tăng hoặc giảm, các chi phí này cũng biến động tương ứng. Ví dụ điển hình gồm: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, tiền công lao động trực tiếp… - Chi phí cố định: Là những khoản chi không thay đổi theo sự biến động của sản lượng hay khối lượng công việc trong một giới hạn hoạt động nhất định. Các chi phí này thường ổn định trong ngắn hạn, bất kể doanh nghiệp sản xuất nhiều hay ít.

Ví dụ: chi phí khấu hao tài sản cố định, phí bảo hiểm tài sản… d) Phân loại chi phí sản xuất theo quy trình công nghệ sản xuất và chế tạo sản phẩm: - Chi phí nguyên liệu: Là các khoản chi liên quan đến việc tiêu thụ nguyên vật liệu phục vụ cho hoạt động sản xuất sản phẩm. - Chi phí nhân công: Là các chi phí phát sinh do sử dụng sức lao động của con người trong quá trình sản xuất, bao gồm tiền lương và các khoản phụ cấp liên quan. - Chi phí sản xuất chung: Gồm các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất nhưng không thể phân định rõ ràng cho từng khoản chi về nguyên vật liệu hay lao động. Đây là những chi phí dùng chung, phục vụ toàn bộ hoạt động sản xuất.

e) Phân loại chi phí sản xuất theo phương pháp tập hợp chi phí vào các đối tượng chịu chi phí: - Theo đối tượng tập hợp: Là chi phí được tập hợp theo các đối tượng chịu chi phí như sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bộ phận, phân xưởng… 5 - Theo yếu tố chi phí: Là chi phí được tập hợp theo các yếu tố chi phí như chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công, chi phí sản xuất chung… 1. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là phạm vi mà trong đó các khoản chi phí liên quan đến hoạt động sản xuất được thu thập và theo dõi. Đối tượng này có thể là nơi chi phí phát sinh (chẳng hạn như các phân xưởng, bộ phận sản xuất) hoặc là những gì đang chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chi phí (như sản phẩm, nhóm sản phẩm hay đơn hàng cụ thể). Việc xác định đối tượng tập hợp chi phí giúp doanh nghiệp xác định rõ ràng đâu là phạm vi chi phí phát sinh và ai hoặc cái gì đang chịu chi phí đó.

Để làm điều này hiệu quả, cần căn cứ vào: - Mục đích sử dụng của khoản chi phí đó. - Địa điểm phát sinh chi phí trong quá trình sản xuất. Việc lựa chọn đúng đối tượng tập hợp chi phí phù hợp với yêu cầu quản lý không chỉ là nền tảng để kiểm soát chi phí chặt chẽ mà còn là bước quan trọng để tổ chức công tác kế toán hợp lý, từ ghi nhận ban đầu cho đến tổng hợp trên hệ thống tài khoản và sổ chi tiết. Tùy theo đặc điểm hoạt động và nhu cầu quản lý của từng doanh nghiệp, đối tượng tập hợp chi phí sản xuất có thể được xác định theo nhiều cách, chẳng hạn như: - Theo từng sản phẩm cụ thể, bộ phận chi tiết của sản phẩm, dòng sản phẩm hoặc theo từng đơn hàng; - Theo từng bộ phận sản xuất như tổ, đội, phân xưởng hoặc từng công đoạn trong quy trình sản xuất; - Hoặc theo toàn bộ quy trình sản xuất hay toàn doanh nghiệp.

Phương pháp tập hợp chi phí sản xuất Theo Huỳnh Lợi cho rằng: “Phương pháp tập hợp chi phí sản xuất là cách thức, kỹ thuật xác định chi phí cho từng đối tượng tập hợp chi phí [1]”. Hiện nay, các doanh nghiệp thường có hai phương pháp tập hợp chi phí: Phương pháp tập hợp chi phí trực tiếp: Phương pháp tập hợp chi phí trực tiếp là phương pháp dùng để tập hợp các khoản chi phí phát sinh có liên quan trực tiếp đến từng đối tượng chịu chi phí đã xác định. Theo phương pháp này, chi phí phát sinh cho đối tượng nào thì được ghi nhận và tính 6 trực tiếp cho đối tượng đó. Để áp dụng hiệu quả phương pháp này, kế toán cần theo dõi chi tiết ngay từ khâu lập chứng từ, hạch toán tài khoản và ghi sổ kế toán, nhằm đảm bảo việc tập hợp chi phí đúng đối tượng, đầy đủ và kịp thời.

Phương pháp tập hợp và phân bổ gián tiếp: Phương pháp tập hợp và phân bổ gián tiếp được áp dụng đối với các khoản chi phí phát sinh liên quan đến nhiều đối tượng chịu chi phí mà không thể xác định trực tiếp cho từng đối tượng. Theo phương pháp này, kế toán sẽ tập hợp chung các chi phí gián tiếp theo nơi phát sinh hoặc theo nội dung chi phí, sau đó lựa chọn tiêu thức phân bổ phù hợp để phân bổ các khoản chi phí đó cho từng đối tượng liên quan. Phương pháp phân bổ gián tiếp: - Bước 1: Tính hệ số phân bổ chi phí sản xuất Tổng số chi phí cần phân bổ Hệ số phân bổ chi phí = Tổng tiêu thức phân bổ - Bước 2: Tính chi phí phân bổ cho từng đối tượng Chi phí phân bổ cho Tiêu thức phân bổ Hệ số phân bổ = x từng đối tượng cho từng đối tượng chi phí 1. Giá thành sản phẩm dịch vụ 1.

Khái niệm giá thành sản phẩm Theo Huỳnh Lợi cho rằng: “Giá thành sản phẩm là chi phí sản xuất tính cho một khối lượng sản phẩm, dịch vụ hoàn thành nhất định [1]”. Phân loại giá thành sản phẩm a) Căn cứ vào thời điểm tính giá thành, giá thành sản phẩm chia thành 3 loại chính: - Giá thành kế hoạch: Là mức giá thành được lập trước khi bắt đầu sản xuất. Việc tính toán dựa vào các định mức kinh tế – kỹ thuật và số liệu thực tế từ các kỳ trước, nhằm làm cơ sở để xây dựng kế hoạch chi phí. - Giá thành thực tế: Là chi phí sản xuất thực tế đã phát sinh trong suốt quá trình sản xuất.

Giá thành này chỉ được xác định khi quá trình sản xuất hoàn tất, dựa trên chứng từ thực tế. - Giá thành định mức: Được xác định dựa vào các định mức kinh tế – kỹ thuật đã được thiết lập từ trước, dùng làm chuẩn để kiểm soát chi phí 7 b) Căn cứ theo các giai đoạn của quá trình sản xuất kinh doanh và phạm vi chi phí phát sinh: Giá thành sản phẩm được phân làm 2 loại. - Giá thành sản xuất: Bao gồm các khoản chi phí trực tiếp liên quan đến việc tạo ra sản phẩm, bao gồm: nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung. - Giá thành toàn bộ: Bao gồm toàn bộ chi phí phát sinh cho quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Ví dụ như giá thành sản xuất của toàn bộ sản phẩm tiêu thụ, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp. Đối tượng tính giá thành sản phẩm Huỳnh Lợi cho rằng: “Đối tượng tính giá thành sản phẩm là khối lượng sản phẩm, dịch vụ hoàn thành nhất định mà doanh nghiệp cần tính tổng giá thành và giá thành đơn vị sản phẩm [1]”. Việc xác định rõ đối tượng tính giá thành là cơ sở để kế toán tổng hợp chi phí và tính toán giá thành chính xác, phục vụ cho phân tích hiệu quả kinh doanh và ra quyết định quản lý.