CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CÁC KHOẢN THANH TOÁN VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản Khái niệm về tiền lương Theo điều 55 của Bộ luật lao động, “Tiền lương của người lao động do hai bên thỏa thuận trong hợp đồng lao động và được trả theo năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc”. Theo giáo trình Kế toán tài chính - Trường Đại học Thương Mại – Chủ biên: TS Nguyễn Tuấn Duy; TS Đặng Thị Hòa, NXB thống kê 2010, “Tiền lương (tiền công) là số tiền mà chủ doanh nghiệp trả cho người lao động căn cứ vào khối lượng, tính chất và chất lượng lao động của từng người sau thời gian làm việc. Tiền lương (tiền công ) là những khoản thu nhập chủ yếu dùng để bù đắp những hao phí về thời gian, về sức lực, về trí tuệ và tích lũy cho người lao động trong quá trình làm việc tại doanh nghiệp”.
Trong doanh nghiệp sản xuất, tiền lương một mặt là một khoản chi phí sản xuất hình thành nên giá trị sản phẩm, một mặt nhằm bù đắp lại hao phí sức lao động của người lao động để tái tạo ra sức lao động mới nhằm tiếp tục quá trình sản xuất. Nói tóm lại, tiền lương (tiền công ) chính là số tiền thù lao mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đóng góp để tái sản xuất sức lao động, bù đắp hao phí lao động của họ trong quá trình sản xuất kinh doanh. Khái niệm tiền lương được hiểu trên hai góc độ: Tiền lương danh nghĩa: Là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động. Số tiền này nhiêu hay ít phụ thuộc trực tiếp vào năng suất lao động, phụ thuộc vào trình độ, kinh nghiệm làm việc… ngay trong quá trình lao động.
Tiền lương thực tế: Được hiểu là số lượng các loại hàng hóa tiêu dùng và các loại dịch vụ cần thiết mà người lao động được hưởng lương và có thể mua được bằng tiền lương thực tế đó. Ta có thể hiểu đơn giản như sau: GVHD: ThS Phan Hương Thảo 6 SVTH: Ngô Thị Hạnh Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Tiền lương danh nghĩa: Là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động chủ yếu dưới hình thức tiền tệ. Trên thực tế mọi mức lương trả cho người lao động đều là lương danh nghĩa. Tiền lương thực tế: Là khối lượng hàng hóa dịch vụ mà người lao động có thể mua sắm được từ tiền lương của mình sau khi đã đóng các loại thuế theo quy định của Nhà nước.
Khái niệm về các khoản trích theo lương Ngoài tiền lương thì người lao động còn được hưởng một số trợ cấp, phúc lợi khác như Bảo hiểm xã hội ( BHXH), Bảo hiểm y tế ( BHYT), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), Kinh phí công đoàn (KPCĐ)… các khoản này cũng góp phần trợ giúp người lao động và tăng thêm thu nhập cho họ trong các trường hợp khó khăn, tạm thời hoặc vĩnh viễn mất sức lao động. - Bảo hiểm xã hội : BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH (Điều 3 luật BHXH 2014 ). - Bảo hiểm y tế: BHYT là hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng theo quy đinh của Pháp luật để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận, do Nhà nước tổ chức thực hiện ( Điều 2 luật BHYT 2014) - Bảo hiểm thất nghiệp : Là một loại hình phúc lợi tạm thời dành cho người đã đi làm và bị cho thôi việc ngoài ý muốn. BHTN sẽ góp phần ổn định đời sống và hỗ trợ cho NLĐ được học nghề và tìm việc làm, sớm đưa họ trở lại làm việc.
- Kinh phí công đoàn: KPCĐ là khoản tiền được trích lập từ quỹ lương thực tế phải trả cho toàn bộ công nhân viên trong doanh nghiệp nhằm duy trì hoạt động các tổ chức công đoàn đơn vị và công đoàn cấp trên. Các tổ chức này hoạt động nhằm bảo vệ quyền lợi và nâng cao đời sống của người lao động. Phụ cấp lương GVHD: ThS Phan Hương Thảo 7 SVTH: Ngô Thị Hạnh Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Theo quy định tại Điểm b Khoản 1 Điều 3 Thông tư số 23/2015/TT-BLĐTBXH “Phụ cấp lương là khoản tiền bù đắp các yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt, mức độ thu hút lao động chưa được tính đến hoặc tính chưa đầy đủ trong mức lương theo công việc hoặc chức danh của thang lương, bảng lương” Theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 4 của Thông tư số 47/2015/TT- BLĐTBXH “Phụ cấp lương là các khoản phụ cấp lương để bù đắp yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt, mức độ thu hút lao động mà mức lương thỏa thuận trong hợp đồng lao động chưa được tính đến hoặc tính chưa đầy đủ như phụ cấp chức vụ, chức danh; phụ cấp trách nhiệm; phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; phụ cấp thâm niên; phụ cấp khu vực; phụ cấp lưu động; phụ cấp thu hút và các phụ cấp có tính chất tương tự.“ Theo đó, phụ cấp lương sẽ bao gồm: phụ cấp chức vụ; phụ cấp trách nhiệm; phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; phụ cấp thâm niên…. Những phụ cấp này gắn liền với tính chất công việc của từng người lao động, do đó không phải người lao động nào cũng có phụ cấp lương.
+ Phụ cấp trách nhiệm: Nhằm bù đắp cho những người vừa trực tiếp sản xuất hoặc làm công việc chuyên môn nghiệp vụ, vừa kiêm nhiệm công tác quản lý không thuộc chức vụ lãnh đạo bổ nhiệm hoặc những người làm việc đòi hỏi trách nhiệm cao chưa được xác định trong mức lương. Phụ cấp trách nhiệm được tính và trả cùng lương tháng + Phụ cấp thu hút: Áp dụng đối với CBCNV đến làm việc tại những vùng kinh tế mới, cơ sở kinh tế và các đảo xa có điều kiện sinh hoạt đặc biệt khó khăn do chưa có cơ sở hạ tầng ảnh hưởng đến đời sống vật chất và tinh thần của người lao động. + Phụ cấp khác: Là số tiền doanh nghiệp trả cho người lao động ngoài tiền lương, thưởng gồm: Phụ cấp làm ngoài giờ, làm thêm, người lao động gặp khó khăn, … Tiền thưởng GVHD: ThS Phan Hương Thảo 8 SVTH: Ngô Thị Hạnh Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Tiền thưởng là những khoản thu nhập ngoài lương mà doanh nghiệp trả cho người lao động do hoàn thành tốt hoặc có những thành tích xuất sắc trong khi thực hiện các nhiệm vụ được giao, mang lại hiệu quả thực tế cho doanh nghiệp. ( Giáo trình Kế toán tài chính- Trường Đại học Thương Mại – Chủ biên: TS Nguyễn Tuấn Duy; TS Đặng Thị Hòa, NXB thống kê 2010) Quỹ phúc lợi Là số tiền mà doanh nghiệp trả cho người lao động ngoài lương, thưởng, trợ cấp.
Quỹ phúc lợi có tác dụng động viên tinh thần của công nhân, làm cho người lao động gắn bó với doanh nghiệp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần. Thuế thu nhập cá nhân Thuế TNCN là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của mỗi cá nhân trong xã hội, trong khoảng thời gian nhất định (thường là 1 năm) theo tỷ lệ nhất định, tùy theo mức tổng thu nhập của cá nhân. Thuế TNCN là một sắc thuế có tầm quan trọng lớn trong việc huy động nguồn thu cho ngân sách và thực hiện công bằng xã hội. Thuế TNCN đánh vào cả các cá nhân kinh doanh và cá nhân không kinh doanh.
Thuế này thường được coi là loại thuế đặc biệt vì có lưu ý đến hoàn cảnh của các cá nhân có thu nhập phải nộp thuế thông qua việc xác định miễn, giảm thuế hoặc khoản miễn trừ đặc biệt. Khoản bồi thường vật chất Trong quá trình sản xuất, người lao động làm hư hại tới tài sản của Công ty hoặc làm mất mát, thất thoát tài sản thì phải bồi thường theo quy định của Công ty. Tạm ứng khấu trừ vào lương Gồm tạm ứng tiền lương vì lý do công việc, mà chưa sử dụng hết hoặc tạm ứng tiền lương tháng sẽ được khấu trừ trực tiếp vào tiền lương. Nội dung và phương pháp xác định các khoản thanh toán với người lao động 1.
Nội dung các khoản thanh toán với người lao động 1. Quỹ tiền lương Quỹ tiền lương của doanh nghiệp là toàn bộ tiền lương của doanh nghiệp trả cho tất cả các loại lao động thuộc doanh nghiệp quảnlý và sử dụng. Thành phần quỹ lương bao gồm các khoản chủ yếu là tiền lương trả cho người lao động trong thời gian thực tế làm việc ( theo thời gian, theo sản phẩm.), ngoài ra còn có các khoản phụ cấp GVHD: ThS Phan Hương Thảo 9 SVTH: Ngô Thị Hạnh Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán (phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp thú hút, phụ cấp khác ), các khoản trả theo chế độ BHXH (ốm đau, thai sản, tai nạn…). Trong quan hệ với quá trình sản xuất kinh doanh, kế toán phân loại quỹ tiền lương của doanh nghiệp thành hai loại cơ bản: - Tiền lương chính: Là tiền Lương trả cho người lao động trong thời gian lam nhiệm vụ chính đã được quy định, bao gồm: tiền lương cấp bậc, các khoản phụ cấp thường xuyên và tiền thưởng trong sản xuất.
- Tiền lương phụ : Là tiền lương phải trả cho người lao động trong thời gian không làm nhiệm vụ chính nhưng vẫn được hưởng lương theo chế độ quy định như tiền lương trả cho người lao động trong thời gian nghỉ phép, thời gian đi làm nghĩa vụ xã hội, hội họp, đi học, tiền lương trả cho người lao động trong thời gian ngừng sản xuất 1.