CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Đặc điểm của hoạt động kinh doanh thương mại Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác. Hoạt động kinh doanh thương mại có những đặc điểm sau: - Về hoạt động: Hoạt động kinh tế cơ bản là lưu chuyển hàng hóa (lưu chuyển hàng hóa là sự tổng hợp các hoạt động thuộc quá trình mua bán trao đổi và dự trữ hàng hóa). - Về hàng hóa: Hàng hóa trong kinh doanh thương mại gồm các loại vật tư, sản phẩm có hình thái vật chất và phi vật chất mà doanh nghiệp mua về với mục đích để bán.
- Về phương thức lưu chuyển hàng hóa: Hoạt động kinh doanh thương mại có 2 hình thức lưu chuyển chính là bán buôn và bán lẻ. - Về tổ chức kinh doanh: Có thể theo nhiều mô hình khác nhau như tổ chức bán buôn, bán lẻ, công ty kinh doanh tổng hợp, công ty mô giới, công ty xúc tiến thương mại, … - Về sự vận động của hàng hóa: Sự vận động của hàng hóa không giống nhau, tùy thuộc vào nguồn hàng và ngành hàng (hàng lưu chuyển trong nước, hàng xuất khẩu, nhập khẩu, …). Do đó chi phí thu mua và thời gian lưu chuyển hàng hóa cũng khác nhau giữa các loại hàng. Đặc điểm của kế toán bán hàng 1.
Khái quát về bán hàng Bán hàng (tiêu thụ sản phẩm) là khâu cuối cùng trong hoạt động kinh doanh, là quá trình thực hiện giá trị của hàng hóa. Nói cách khác, bán hàng là quá trình doanh nghiệp chuyển giao hàng hóa của mình cho khách hàng và khách hàng trả tiền hay chấp nhận trả tiền cho doanh nghiệp. Trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, hàng hóa bán được là yếu tố quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Hàng hóa đạt tiêu chuẩn chất lượng Nguyễn Thị Hồng 6 K20KTG Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng cao, giá thành hạ thì hàng hóa của doanh nghiệp tiêu thụ nhanh mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp, đảm bảo cho doanh nghiệp một vị trí vững chắc trên thị trường.
Các phương thức bán hàng Phương thức bán hàng có ảnh hưởng trực tiếp tới việc sử dụng các tài khoản kế toán phản ánh tình hình xuất kho hàng hóa, thành phẩm. Từ đó quyết định đến thời điểm bán hàng, hình thành doanh thu bán và tiết kiệm chi phí bán hàng để tăng lợi nhuận. Hiện tại có 2 phương thức bán hàng đó là: Bán buôn và Bán lẻ. Bán buôn Là bán hàng cho các đơn vị sản xuất, kinh doanh để tiếp tục quá trình luân chuyển hàng hóa và thường được bán với khối lượng lớn so với bán lẻ.
Có 2 phương thức bán: Bán buôn qua kho và bán buôn không qua kho. - Bán buôn qua kho: Theo phương thức này hàng hóa mua về được nhập kho rồi từ kho của doanh nghiệp mới xuất bán ra, phương thức này có 2 hình thức giao nhận: + Hình thức giao hàng trực tiếp tại kho: Bên bán xuất hàng từ kho và giao trực tiếp cho bên mua. Hàng được ghi nhận là bán khi bên mua nhận hàng và ký xác nhận trên Hóa đơn bán hàng. + Hình thức chuyển hàng: Bên bán xuất hàng từ kho để chuyển cho bên mua theo thời gian và địa điểm đã ghi trong hơp đồng.
Hàng được ghi nhận là bán khi bên mua đã nhận được hàng và đã trả tiền hoặc chấp nhậ thanh toán về số hàng đã nhận. - Bán buôn không qua kho: Theo phương thức này, hàng được giao bán ngày từ khâu mua về mà không qua kho của doanh nghiệp bán buôn. Bán lẻ Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng. Qua khâu bán lẻ, sản phẩm kết thúc giai đoạn lưu thông, giá trị của hàng được thực hiện đầy đủ.
Các phương thức bán hàng ở khâu bán lẻ bao gồm: - Bán hàng thu tiền trực tiếp: Kế toán bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách. Việc thừa, thiếu hàng ở quầy và tiền thu về bán hàng do kế toán bán hàng trực tiếp chịu trách nhiệm. - Bán hàng thu tiền tập trung: Ở quầy có nhân viên thu ngân chuyên làm nhiệm vụ thu tiền và viết Hóa đơn. Can cứ vào Hóa đơn đã thu tiền, kế toán bán hàng giao hàng cho khách hàng, ở đây thừa thiếu tiền bán hàng thuộc trách nhiệm của nhân viên thu Nguyễn Thị Hồng 7 K20KTG Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng ngân, thừa thiếu hàng ở quầy thuộc trách nhiệm của kế toán bán hàng.
Các phương thức thanh toán * Thanh toán dùng tiền mặt Thanh toán dùng tiền mặt là phương thức thanh toán mà sau khi bên bán giao hàng cho bên mua thì bên mua sẽ xuất tiền và trả trực tiếp cho bên bán theo giá cả mà hai bên đã thỏa thuận. Hình thức này giúp cho bên bán tránh được rủi ro trong thanh toán nhưng thường chỉ áp dụng với hàng hóa bán ra có giá trị không lớn. * Thanh toán không dùng tiền mặt - Thanh toán sử dụng giấy ủy nhiệm (thu hoặc chi): Ủy nhiệm chi là một lệnh chi theo mẫu ngân hàng, yêu cầu ngân hàng đó trích một số tiền nhất định cho người được hưởng trên giấy ủy nhiệm. Ủy nhiệm thu cũng là một lệnh, yêu cầu ngân hàng thu hộ một số tiền nhất định từ người được ghi trên giấy ủy nhiệm.
- Thanh toán sử dụng Séc (cheque): Là một phiếu chi, một mệnh lệnh vô thời hạn thể hiện dưới dạng chứng từ của người chủ tài khoản và có xác nhận của ngân hàng, yêu cầu ngân hàng trích tiền từ tài khoản của chủ Séc sang tài khoản của người có tên trên Séc (có thể trích gửi tiền mặt trực tiếp cho họ). Bất kỳ người nào có “tấm Séc” ký tên của chủ tài khoản đều có thể nhận tiền. - Thanh toán qua thẻ: Thẻ ngân hàng là một công cụ đã được mã hóa thông tin của chủ thẻ, cho phép chủ tài khoản có thể thanh toán, giao dịch, rút tiền hoặc chuyển tiền bất kỳ lúc nào họ muốn. Thẻ ngân hàng có ba loại: Thẻ trả trước, thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng trong đó thẻ ghi nợ có số lượng người dùng nhiều nhất, nhưng thẻ tín dụng mới là thẻ đem lại nhiều ưu đãi nhất.
- Thanh toán trực tuyến: Cách thức thanh toán này đang đề cập tới dịch vụ Internet banking của ngân hàng. Dịch vụ này cho phép người dùng thanh toán các hóa đơn hàng hóa ngay tại nhà hoặc bất kỳ đâu mà không cần trực tiếp tại quầy thanh toán. Yêu cầu quản lý quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Ở bất kỳ một hoạt động nào của xã hội yêu cầu quản lý cũng được đặt ra hết sức quan trọng và cần thiết. Ở hoạt động bán hàng, vấn đề quản lý được đặt ra với bộ phận kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là rất cần thiết.
Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cần hạch toán cũng như theo dõi chi tiết tình hình biến động của từng mặt hàng tiêu thụ, cần quản lý từng khách hàng về Nguyễn Thị Hồng 8 K20KTG Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng số lượng mua cũng như thanh toán công nợ, quản lý doanh thu của từng khách hàng qua đó biết được từng mặt hàng nào tiêu thụ nhanh hay chậm, từ đó có những biện pháp quản lý xúc tiến hoạt động kinh doanh một cách hợp lý. Thêm vào đó, kế toán phải thường xuyên kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch bán hàng và thực hiện các chính sách có liên quan đến hoạt động về giá cả, chi phí bán hàng, quảng cáo tiếp thị, các khoản giảm trừ, chiết khấu thương mại…đồng thời phải tính toán và đưa ra kế hoạch về hoạt động đó một cách hợp lý. Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Quá trình bán hàng có thể chia thành nhiều giai đoạn, song tập trung chủ yếu vào khâu chi phí và bán hàng. Phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí là kết quả bán hàng được biểu hiện qua lợi nhuận.
Kết quả bán hàng là bộ phận quan trọng nhất trong kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Hàng hóa được bán nhanh chóng sẽ làm tăng vòng quay của vốn, đảm bảo thu hồi vốn nhanh, trang trải được chi phí, đảm bảo được lợi nhuận. Kết quả bán hàng và quá trình bán hàng có mối quan hệ với nhau. Vì vậy tổ chức quá trình bán hàng càng tốt là cơ sở để có kết quả bán hàng càng cao, giúp doanh nghiệp tăng vòng quay vốn lưu động, tăng luân chuyển hàng hóa trong kì, đem lại kết quả cao trong kinh doanh.
Kết quả tiêu thụ được phân phối cho các chủ sở hữu, nâng cao đời sống người lao động và thực hiện tốt nghĩa vụ với Nhà nước. Bên cạnh đó, kết quả bán hàng còn là chỉ tiêu tài chính quan trọng thể hiện rõ nét hoạt động kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp. Nếu tình hình tài chính tốt, doanh nghiệp sẽ có điều kiện tham gia thị trường vốn, nâng cao năng lực tài chính. Hơn nữa, thông qua quá trình bán hàng đảm bảo cho các đơn vị khác có mối quan hệ mua bán với doanh nghiệp, thực hiện kế hoạch sản xuất và mở rộng sản xuất kinh doanh góp phần đáp ứng nhu cầu tiêu dung của xã hội, giữ vững quan hệ cân đối tiền hàng, làm cho nền kinh tế ổn định và phát triển.
Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Trong các doanh nghiệp thương mại hiện nay, kế toán nói chung và kế toán bán hàng nói riêng đã giúp cho doanh nghiệp và cơ quan Nhà nước đánh giá mức độ hoàn thành kế hoạch về giá vốn hàng hóa, chi phí và lợi nhuận, từ đó khắc phục được những thiếu sót và hạn chế trong công tác quản lý. Việc tổ chức, sắp xếp hợp lý giữa các khâu trong quá trình bán hàng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kế toán bán hàng và xác Nguyễn Thị Hồng 9 K20KTG Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng định kết quả bán hàng, đồng thời tạo nên sự thống nhất trong hệ thống kế toán chung của doanh nghiệp. Nhằm phát huy vai trò của kế toán trong công tác quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh, kế toán bán hàng cần thực hiện tốt những nhiệm vụ sau: - Phản ánh và giám sát kịp thời, chi tiết khối lượng hàng hóa, dịch vụ mua vào, bán ra, tồn kho cả về số lượng, chất lượng và giá trị.