Chương 1: Cơ sở lí luận chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Tổng quan về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.Khái niệm về bán hàng và đặc điểm nghiệp vụ bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1.Khái niệm về bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại. Thông qua bán hàng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa được thực hiện, vốn của doanh nghiệp thương mại được chuyển từ hình thái hiện vật là hàng hóa sang hình thái giá trị là tiền tệ, doanh nghiệp thu hồi được vốn bỏ ra, bù đắp được chi phí và có nguồn tích lũy để mở rộng kinh doanh.Đặc điểm nghiệp vụ bán hàng trong doanh nghiệp thương mại Về đối tượng phục vụ: Đối tượng phục vụ của các DNTM là người tiêu dùng, bao gồm các cá nhân, các đơn vị sản xuất,kinh doanh khác và các cơ quan tổ chức xã hội. Phương thức và hình thức bán hàng: Các DNTM có thể bán hàng theo nhiều phương thức khác nhau như bán buôn, bán lẻ hàng hóa, ký gửi đại lý.Trong mỗi phương thức bán hàng lại có thể thực hiện đối với nhiều hình thức khác nhau (trực tiếp,chuyển hàng,chờ chấp nhận…).
Về phạm vi hàng hóa đã bán: Hàng hóa được coi là đã hoàn thành việc bán trong DNTM, được ghi nhận doanh thu bán hàng phải bảo đảm các điều kiện nhất định.Theo quy định hiện hành,được coi là hàng bán phải thỏa mãn các điều kiện sau: - Hàng hóa phải thông qua quá trình mua và bán và thanh toán theo một phương thức thanh toán nhất định - Hàng hóa phải được chuyển quyền sở hữu từ DNTM (bên bán) sang bên mua và DNTM đã thu được tiền hay một loại hàng hóa khác hoặc được người mua chấp nhận nợ. - Hàng hóa bán ra phải thuộc diện kinh doanh của DN, do DN mua vào hoặc gia công chế biến hay nhận vốn góp, nhận cấp phát, tặng thưởng… SV: Vũ Thị Tuyết Vân Lớp 508KTK 1 Trường ĐH Hòa Bình Khoá luận tốt nghiệp Ngoài ra, các trường hợp sau cũng được coi là hàng bán: + Hàng hóa xuất để đổi lấy hàng hóa khác, còn được gọi là hàng đối lưu hay hàng đổi hàng. + Hàng hóa xuất để trả lương, thưởng cho CNV, thanh toán thu nhập cho các thành viên của DN. + Hàng hóa xuất làm quà biếu tặng, quảng cáo, chào hàng… + Hàng hóa xuất dùng trong nội bộ, phục vụ cho họat động kinh doanh của DN.
+ Hàng hóa hao hụt, tổn thất trong khâu bán, theo hợp đồng bên mua chịu. Về giá bán hàng hóa của DNTM: Giá bán hàng hóa là giá thỏa thuận giữa người mua và người bán, được ghi trên hóa đơn hoặc hợp đồng. Về thời điểm ghi nhận doanh thu trong DNTM: Thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng là thời điểm hàng hóa được xác định là tiêu thụ. Cụ thể: - Bán buôn qua kho, bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: Thời điểm ghi nhận doanh thu là thời điểm đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ.
- Bán buôn qua kho, bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Thời điểm ghi nhận doanh thu là thời điểm thu được tiền của bên mua hoặc bên mua xác nhận được hàng và chấp nhận thanh toán. - Bán hàng đại lý ký gửi:Thời điểm ghi nhận doanh thu là thời điểm cơ sở đại lý, ký gửi thanh toán tiền hàng hay chấp nhận thanh toán hoặc thông báo hàng đã bán được. Ý nghĩa của bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp: Trong nền kinh tế thị trường, bán hàng có ý nghĩa và vai trò quan trọng không chỉ đối với doanh nghiệp mà còn với toàn xã hội. Sản phẩm sản xuất ra muốn tới tay người tiêu dùng phải thông qua tiêu thụ.
Quá trình tiêu thụ là quá trình thực hiện giá trị của hàng hóa thông qua trao đổi. Tiêu thụ hàng hóa là chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa đó. Vì vậy việc xác định đúng đắn ý nghĩa thời điểm tiêu thụ là rất quan trọng, có xác định đúng mới thực hiện đúng việc quản lý hạch toán tiêu thụ, từ đó mới xác định được doanh thu, chi phí, lợi nhuận. Bán hàng có ý nghĩa và vai trò rất quan trọng đối với từng doanh nghiệp và đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp kinh doanh thương mại.
Bán hàng là giai SV: Vũ Thị Tuyết Vân Lớp 508KTK 2 Trường ĐH Hòa Bình Khoá luận tốt nghiệp đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh và là yếu tố quyết định sự phát triển và tồn tại của doanh nghiệp. Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của bất kì doanh nghiệp nào cũng đều nhằm mục tiêu cuối cùng là lợi nhuận. Lợi nhuận phản ánh trình độ và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp đồng thời là phương tiện duy trì tái sản xuất mở rộng. Hoạt động bán hàng trong nền kinh tế thị trường là tấm gương phản chiếu tình hình sản xuất kinh doanh lãi hay lỗ, là thước đo sự cố gắng chất lượng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Bán hàng là cơ sở hình thành doanh thu và lợi nhuận tạo ra thu nhập để bù đắp chi phí bỏ ra, bảo tồn và phát triển vốn kinh doanh thông qua các phương thức tiêu thụ phù hợp với nhu cầu khách hàng và cả khâu phục vụ sau bán hàng nhằm kích thích nhu cầu tiêu dùng. Đối với các doanh nghiệp thương mại áp dụng những phương thức tiêu thụ đúng đắn đảm bảo cho người tiêu dùng những hàng hóa tốt sẽ đẩy mạnh doanh số bán ra, nâng cao doanh thu, thị trường được mở rộng và khẳng định mối quan hệ của doanh nghiệp với các đối tác kinh doanh. Đồng thời với việc bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là cơ sở đánh giá hiệu quả cuối cùng của hoạt động kinh doanh trong một thời kì phát triển của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó xác định phần nghĩa vụ phải thực hiện với nhà nước, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa lợi ích kinh tế nhà nước với tập thể và cá nhân người lao động.
Xác định đúng kết quả kinh doanh tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động tốt trong các kì kinh doanh tiếp theo và cung cấp số liệu cho các bên hữu quan. Như vậy tiêu thụ hàng hóa có ý nghĩa to lớn trong việc thúc đẩy nguồn lực và phân bổ nguồn lực có hiệu quả đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân và doanh nghiệp nói riêng. Nhất là trong điều kiện hiện nay, tiêu thụ hàng hóa phản ánh khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thương trường, mỗi doanh nghiệp phải xác định được vị trí quan trọng của tiêu thụ hàng hóa. Từ đó vạch ra hướng đi đúng đắn, đảm bảo cho sự thành công của doanh nghiệp.
Mặt khác việc tiêu thụ hàng hóa thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển tạo nên sự tiến bộ của đất nước trên thương trường quốc tế.3 Các phương thức bán hàng: Phương thức bán hàng là cách thức doanh nghiệp chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho khách hàng và thu được tiền hoặc quyền thu tiền về số lượng hàng hóa tiêu thụ. Công tác bán hàng tại công ty được thực hiện theo các phương thức sau: SV: Vũ Thị Tuyết Vân Lớp 508KTK 3 Trường ĐH Hòa Bình Khoá luận tốt nghiệp Phương thức bán hàng trực tiếp: nhân viên của công ty trực tiếp kí hợp đồng và xuất kho hàng hóa cho đại diện bên mua, hàng được giao theo thỏa thuận trên hợp đồng kinh tế đã kí kết. Sau khi đại diện bên mua kí nhận đủ hàng, đã thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì hàng hóa được xác nhận là đã tiêu thụ và được ghi nhận doanh thu. Bán hàng trực tiếp qua hai hình thức: bán buôn qua kho và bán lẻ hàng hóa tại các cửa hàng của công ty.
Phương thức bán buôn: +) Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: theo phương thức này công ty giao hàng trực tiếp cho người mua tại kho. Công ty xuất kho hàng hóa giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. +) Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã kí kết hoặc theo đơn đặt hàng, công ty xuất kho hàng hóa, dùng phương tiện vận chuyển của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc một địa điểm nào đó bên mua quy định trong hợp đồng.
Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của công ty, chỉ khi nào được bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì số hàng chuyển giao mới được chấp nhận là tiêu thụ, người bán mất quyền sở hữu về số hàng hóa đã giao. Chi phí vận chuyển do công ty chịu hay bên mua chịu là do sự thỏa thuận từ trước giữa hai bên. Nếu công ty chịu chi phí vận chuyển thì sẽ ghi vào chi phí bán hàng. Nếu bên mua chịu chi phí vận chuyển sẽ phải thu tiền của bên mua.
+) Bán buôn theo hình thức giao tay ba: theo phương thức này, công ty sau khi mua hàng, nhận hàng mua về không qua nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua. Bán lẻ hàng hóa tại cửa hàng: công ty làm thủ tục xuất kho và sử dụng phiếu xuất kho kiêm hóa đơn bán hàng, công ty sử dụng sổ chi tiết bán hàng để theo dõi nghiệp vụ bán lẻ tại cửa hàng. Hàng ngày nhân viên bán hàng đem toàn bộ số tiền bán hàng trong ngày nộp cho thủ quỹ, kế toán quỹ vào sổ chi tiết 131 cho từng cửa hàng. SV: Vũ Thị Tuyết Vân Lớp 508KTK 4 Trường ĐH Hòa Bình Khoá luận tốt nghiệp Phương thức bán hàng qua đại lý: đây là phương thức bán hàng mà trong đó công ty giao hàng cho cơ sở đại lý, kí gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng.
Bên nhận đại lý sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và được hưởng hoa hồng đại lý. Số hàng chuyển giao cho các cơ sở đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của công ty cho đến khi công ty nhận được tiền thanh toán hay chấp nhận thanh toán từ khách hàng thông qua đại lý thì khi đó công ty mới mất quyền sở hữu về số hàng này. Khoản hoa hồng mà công ty trả cho cơ sở đại lý được tính vào chi phí bán hàng. Phương thức hàng đổi hàng: theo phương thức này hai bên trao đổi trực tiếp với nhau những hàng hóa có giá trị tương đương.