CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1.1 Một số vấn đề lý luận cơ bản về kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1.1 Một số khái niệm chung trong kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1. Khái niệm bán hàng - Bán hàng là khâu cuối cùng của hoạt động kinh doanh trong các doanh nghiệp thương mại. Đây là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa với người mua và doanh nghiệp thu tiền về hoặc được quyền thu tiền.
- Xét về góc độ kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền). - Quátrình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: + Có sự sự trao đổi, thỏa thuận giữa người mua và người bán: người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. + Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua bán. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng.
Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình. (Nguồn: Theo Chuẩn mực kế toán số 14) Lưu Hoài Phương – 2020DHKTO08 – K15 Khóa luận tốt nghiệp 22 Trường Đại học Công Nghiệp Hà Nội Khoa Kế toán – Kiểm toán 1. Khái niệm kết quả bán hàng - Kết quả bán hàng là khoản chênh lệch giữa doanh thu thuần với giá trị vốn của hàng bán ra (bao gồm giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp). Kết quả bán hàng của doanh nghiệp có thể lãi hoặc lỗ hoặc hòa vốn.
Việc xác định kết quả bán hàng thường được tiến hành vào cuối kỳ thường là cuối tháng, cuối quý, cuối năm hoặc tùy thuộc vào đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. - Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, còn xác định kết quả bán hàng là căn cứ quan trọng để đơn vị quyết định tiêu thụ hàng hóa nữa hay không. Do đó, có thể nói giữa bán hàng và xác định kết quả bán hàng có mối quan hệ mật thiết. Kết quả bán hàng là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp, còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích đó.2 Đặc điểm về hoạt động bán hàng và xác định kết quả bán hàng - Trong đời sống xã hội, hoạt động bán hàng diễn ra rất phong phú và đa dạng, nhưng khái quát lại hoạt động bán hàng có các đặc điểm sau: + Hoạt động bán hàng là một dạng đặc biêt của con người là hình thức phát triển cao của hoạt động trao đổi hàng + Dưới góc độ lịch sử thì hoạt động bán hàng là hình thức phát triển cao nhất của hoạt động trao đổi hàng hóa, sản phẩm của các cộng đồng người.
Hoạt động trao đổi hàng hóa được thực hiện dựa trên mối quan hệ cung cầu là phương thức chính để tồn tại của xã hội cộng sản nguyên thuỷ. Khi xã hội phát triển đến một trình độ nhất định (có phân chia lao động và giai cấp) thì hoạt động bán hàng mới ra đời (xã hội phong kiến). Hoạt động bán hàng lúc đầu được thực hiện chỉ dựa trên các giá trị vật chất (trâu, bò, đá quý, vàng, bạc…), sau khi đồng tiền ra đời thì hoạt động bán hàng đã có được sự phát triển phong phú, đa dạng như ngày nay. Lưu Hoài Phương – 2020DHKTO08 – K15 Khóa luận tốt nghiệp 23 Trường Đại học Công Nghiệp Hà Nội Khoa Kế toán – Kiểm toán + Hoạt động bán hàng bao giờ cũng được thực hiện dựa trên quan hệ cung – cầu giữa con người với con người trong xã hội + Hoạt động bán hàng chỉ có thể xảy ra khi có sự gặp nhau giữa bên cung (muốn cung cấp, muốn trao đổi sản phẩm, dịch vụ) và bên cầu (muốn mua, muốn sử dụng sản phẩm, dịch vụ đó), trong các điều kiện và tình huống cụ thể.
Bên cung phải có sản phẩm, dịch vụ đưa ra cho bên cầu, còn bên cầu thì có đủ điều kiện (tiền, kim loại, đá quý…) để mua hoặc trao đổi với bên cung. + Hoạt động bán hàng bao giờ cũng được thúc đẩy bởi một hoặc một số động cơ của người bán hàng. + Người bán hàng có thể là một cá nhân hoặc nhóm người, muốn bán sản phẩm, dịch vụ nhằm mục đích kiếm lời… Hoạt động bán hàng có thể do một hoặc một số động cơ thúc đẩy như: động cơ kinh tế (lợi nhuận), động cơ phục vụ nhu cầu xã hội, động cơ giao lưu, kết bạn hoặc động cơ tự khẳng định… + Hoạt động bán hàng bao giờ cũng được thực hiện một cách gián tiếp thông qua công cụ hoặc phương tiện nào đó. + Thường thì giá trị của sản phẩm, dịch vụ được bán thông qua giá trị kinh tế, thẩm mỹ, sử dụng của nó hoặc thông qua tiền, kim loại, đá quý.
Trong hoạt động bán hàng, thì người bán sử dụng hệ thống ngôn ngữ và các hành vi phi ngôn ngữ, để trao đổi và thỏa thuận với khách hàng… Như vậy, nếu không có các công cụ và phương tiện đó thì hoạt động bàn hàng không thể thực hiện được. - Hoạt động bán hàng vừa mang tính chất khoa học vừa mang tính nghệ thuật + Tính khoa học trong hoạt động bán hàng thể hiện ở chỗ: nó là một quá trình thống nhất bao gồm nhiều giai đoạn, kế tiếp với nhau một cách lôgíc. Nếu người bán không nắm được các tri thức, không hiểu biết và không có trình độ nghề nghiệp thì khó mà bán hàng có hiệu quả được. + Tính nghệ thuật của hoạt động bán hàng thể hiện ở chỗ: hoạt động bán hàng luôn diễn ra trong sự tiếp xúc, trao đổi giữa người mua và người bán, vì thế nghệ Lưu Hoài Phương – 2020DHKTO08 – K15 Khóa luận tốt nghiệp 24 Trường Đại học Công Nghiệp Hà Nội Khoa Kế toán – Kiểm toán thuật giao tiếp, ứng xử với người mua có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Để có nghệ thuật bán hàng tốt, cần phải nắm được tâm lý, nhu cầu, động cơ, mong muốn của khách hàng, có trình độ và kỹ năng giao tiếp nhằm phát hiện nhu cầu, giúp đỡ khách hàng, tôn trọng và lịch sự khi phục vụ… Nghệ thuật bán hàng thể hiện ở quảng cáo sản phẩm, biết cách thúc đẩy nhu cầu và động cơ mua hàng của người mua… 1.3 Vai tròvànhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng - Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Bán hàng là một hoạt động cũng quan trọng, nó quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Một trong các cách tiếp cận bản hàng được nhiều doanh nghiệp áp dụng là tiện cận bán hàng với tư cách một khâu quan trọng, một bộ phận hữu cơ của quá trình kinh doanh. Theo cách tiến cận này thì: “Bán hàng là một khẩu mang tính chất quyết định trong hoạt động kinh doanh, một bộ phận cầu thành thuộc hệ thống tổ chức quản lý kinh doanh của doanh nghiệp, chuyên thực hiện các hoạt động nghiệp vụ liên quan đến việc thực hiện chức năng chuyện hoá hỉnh thái giả trị của sản phẩm hàng hoá từ hàng sang tiên của tổ chức đó”. Vai trò của hoạt động bán hàng được thể hiện trên các mặt sau: Đối với xã hội: Bán hàng là một nhân tố rất quan trọng thúc đẩy quá trình tái sản xuất cho xã hội.
Nếu bán được nhiều hàng hóa tức là hàng hóa được chấp nhận bán được nhiều, do đó nhu cầu mới phát sinh, cần có hàng hóa mới cho nên đều tất yếu là cần tái sản xuất cũng như mở rộng sản xuất. Đối với thị trường hàng hóa: Bán hàng thực hiện quá trình trao đổi giá trị và gí trị sử dụng, người có giá trị sử dụng sẽ bán giá trị sử dụng của hàng hóa cho người có nhu cầu. Đối với doanh nghiệp: Bán hàng là một chức năng chủ yếu của doanh nghiệp, bên cạnh đó nó còn nhiều chức năng khác như mua hàng, dự trữ hàng, … Bất kỳ Lưu Hoài Phương – 2020DHKTO08 – K15 Khóa luận tốt nghiệp 25 Trường Đại học Công Nghiệp Hà Nội Khoa Kế toán – Kiểm toán một doanh nghiệp thương mại nào cũng phải thực hiện hai chức năng mua và bán. Để thực hiện tốt các nghiệp vụ trên đòi hỏi phải có sự tổ chức hợp lýcác hoạt động, đồng thời tổ chức nghiên cứu thị trường, nghiên cứu nhu cầu người tiêu dùng.
Kết quả cuối cùng của thương mại tính bằng mức lưu chuyển hàng hóa mà mức lưu chuyển hàng hóa lại phụ thuộc vào mức bán hàng nhanh hay chậm. Doanh nghiệp càng tiêu thụ được nhiều hàng hóa thì sức mạnh của doanh nghiệp càng tăng lên. Như vậy, bán hàng sẽ quyết định sự sống còn của doanh nghiệp, có bán được hàng hóa thì doanh nghiệp mới có khả năng tái sản xuất. - Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Để quản lý một cách tốt nhất đổi với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, không phân biệt doanh nghiệp đó thuộc thành phần nào, loại hình sở hữu hay lĩnh vực hoạt động nào đều phải sử dụng đồng thời hàng loạt các công cụ khác nhau, trong đó kế toán được coi là một công cụ hữu hiệu.
Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường, kể toán được sử dụng như một công cụ đắc lực không thể thiểu đối với mỗi doanh nghiệp cũng như đổi với sự quản lý vĩ mỗ của nhà nước (kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh) Chính vì vậy kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng cần thực hiện các nhiệm vụ cơ bản sau: (1) Ghi chép đầy đủ kịp thời khối lượng thành phẩm hàng hoá dịch vụ bán ra và tiêu thụ nội bộ, tính toán đúng đắn trị giá vốn của hàng đã bán, chi phíbán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp và các khoản chi phí khác nhằm xác định kết quả bán hàng. (2) Kiểm tra tiến độ thực hiện kế hoạch bán hàng, kế hoạch lợi nhuận, kỉ luật thanh toán và quản lí chặt chẽ tiền bán hàng, kỉ luật thu nộp ngân sách. Thực hiện tốt các nhiệm vụ trên củ ý nghĩa rất quan trọng đối với việc quản lý chặt chẽ hàng hoá và kết quả bán hàng.