CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 1.1 Các vấn đề chung về kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Các khái niệm cơ bản - Thành phẩm Thành phẩm là những sản phẩm đã kết thúc quá trình sản xuất, chế biến do sản xuất chính,sản xuất phụ của doanh nghiệp làm ra hoặc thuê ngoài gia công đã được kiểm nghiệm đủ tiêu chuẩn chất lượng kỹ thuật có thể nhập kho hoặc giao ngay cho khách hàng - Hàng hóa Hàng hóa là những đối tượng được doanh nghiệp mua và bán trong hoạt động kinh doanh - Tiêu thụ Tiêu thụ là cung cấp về các sản phẩm, lao vụ, dịch vụ do doanh nghiệp sản xuất đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán - Doanh thu Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu 1.2 Các phương thức giao hàng và thanh toán 1.1 Đối với bán buôn Bán hàng qua kho: Hàng hóa mua về được nhập vào kho sau đó mới xuất ra bán. Có hai phương thức giao hàng: - Giao hàng tại kho: bên bán giao hàng tại kho bên bán, người đại diện bên mua nhận hàng tại kho bên bán, ký vào hóa đơn bán hàng và nhận hàng cùng với hóa đơn dành cho bên bán. Kể từ thời điểm này bên bán ghi nhận doanh thu bán hàng và bên mua phải chịu trách nhiệm hàng hóa, chi phí hàng đang đi trên đường - Chuyển hàng: bên bán chuyển hàng từ kho mình giao cho bên mua tại địa điểm bên mua quy định đã thỏa thuận ghi trên hợp đồng. Bên bán xuất hàng gửi đi bán gọi là gửi đi bán chưa ghi vào doanh thu.
Hàng đang đi trên đường trách nhiệm hàng hóa và chi phí thuộc về bên bán, kế toán ghi doanh số bán hàng tại thời điểm bên bán SV: Đào Văn Tiến – D11KT2 2 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: Nguyễn Thanh Nhiên giao hàng cho bên mua theo số thực tế giao, bên mua chấp nhận mua và lý trên hóa đơn bán hàng Giao hàng vận chuyển thẳng (bán hàng giao tay ba): xét theo tính chất vận chuyển hàng hoá, hàng được mua đi bán lại ngay mà không phải nhập kho. Có 2 phương thức thanh toán: - Vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán: doanh nghiệp mua và bán hàng phải trực tiếp thanh toán tiền hàng. Như vậy toán bộ giá trị hàng doanh nghiệp mua để bán ra phải tính vào doanh thu chịu thuế. - Vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán: doanh nghiệp trở thành một tổ chức môi giới thương mại giới thiệu cho bên cung cấp và bên mua mua bán trực tiếp với nhau.
Doanh nghiệp được hưởng hoa hồng và phải chịu thuế trên doanh thu hoa hồng, doanh nghiệp phải có đầy đủ các chứng từ chứng minh theo luật thuế hiện hành.2 Đối với bán lẻ Có nhiều phương thức bán lẻ như bán hàng ở quầy, siêu thị, bán hàng qua điện thoại, qua mạng internet, bán lẻ lưu động trên các xe tải nhỏ, quầy hàng lưu động. nhưng về thanh toán có 2 phương thức thu tiền như sau: - Bán hàng thu tiền tập trung: tổ chức ở quy mô bán lẻ lớn như siêu thị, quầy bách hóa lớn. khách hàng tự do lựa chọn hàng hóa và thanh toán một lần tại quầy kế toán thu tiền, cuối ngày kế toán lập báo cáo bán hàng hàng ngày vả đem tiền nộp vào phòng kế toán để ghi sổ một lần. - Bán hàng không thu tiền tập trung: phù hợp với quy mô bàn lẻ nhỏ, mỗi nhân viên bàn hàng thu tiền trực tiếp từ khách hàng như các cửa hàng bán lẻ, quầy bán hàng nhỏ.
cuối ngày lập báo cáo bán hàng và đem nộp cho phòng kế toán hoặc cuối định kỳ 3, 5, 7 ngày mới lập báo cáo bán hàng định kỳ nộp cho phòng kế toán công ty, tiền mặt vẫn phải nộp hàng ngày hoặc định kỳ ngắn một lần.3 Vai trò của tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh Tiêu thụ hàng hóa chính là giai đoạn bán hàng trong quá trình lưu chuyển hàng hoá, có vai trò quan trọng đối với các doanh nghiệp. Nó là quá trình trao đổi để thực hiện giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá, chuyển hoá vốn doanh nghiệp từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị và kết thúc một vòng luân chuyển vốn. Tiêu thụ tác động nhiều mặt đối với lĩnh vực sản xuất vật chất và lĩnh vực tiêu dùng trong toàn xã hội SV: Đào Văn Tiến – D11KT2 3 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: Nguyễn Thanh Nhiên - Đối với xã hội: tiêu thụ cung cấp hàng hóa cần thiết, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội một cách đầy đủ, kịp thời cả về số lượng lẫn chất lượng. Tiêu thụ còn là điều kiện để tái sản xuất xã hội, định hướng các ngành sản xuất, dịch vụ mà thị trường cần.
- Đối với doanh nghiệp thương mại: với tính chất là khâu trung gian nối liền giữa sản xuất và tiêu dùng, hoạt động trên lĩnh vực lưu thông phân phối và cung cấp hàng hóa, dịch vụ đáp ứng thường xuyên, liên tục nhu cầu tiêu dùng của thị trường. Trong quá trình kinh doanh tiêu dùng hàng hóa là cơ sở để quyết định doanh nghiệp có nên tiếp tục mua vào, dự trữ hàng hóa nữa hay không? Nếu không tiêu thụ được thì doanh nghiệp không thể thực hiện được chu kỳ kinh doanh. Do đó việc tổ chức công tác kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh một cách hợp lý, khoa học, phù hợp càng trở nên quan trọng, có ý nghĩa hơn trong từng doanh nghiệp.4 Nhiệm vụ của kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh Tiêu thụ hàng hóa là chức năng chủ yếu của doanh nghiệp thương mại, nó có ý nghĩa vô cùng quan trọng với sự tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp. Do đó kế toán trong công tác kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh cần thực hiện tốt những nhiệm vụ: - Ghi chép, phản ánh kịp thời, đầy đủ và chính xác tình hình tiêu thụ hàng hóa của doanh nghiệp trong cả kỳ về cả số lượng và giá trị hàng hóa bán ra trên tổng cố, trên từng mặt hàng, từng địa điểm bán hàng, từng phương thức bán hàng.
- Tính toán và phản ánh chính xác giá mua thực tế của hàng hoa đã tiêu thụ đồng thời phân bổ chi phí mua hàng nhằm xác định kết quả kinh doanh. - Kiểm tra, đôn đốc tình hình thu hồi quản lý tiền hàng, quản lý công nợ, theo dõi chi tiết cho từng khách hàng, lô hàng, thời hạn thanh toán, tình hình trả nợ … - Tập hợp đầy đủ, chính xác, kịp thời các khoản chi phí bán hàng, chi phí quản lý chung thực tế phát sinh và phân bổ chi phí bán hàng cho hàng tiêu thụ, làm căn cứ để xác định kết quả kinh doanh. - Cung cấp các thông tin cần thiết về tình hình bán hàng phục vụ cho việc chỉ đạo, điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. - Tham mưu cho lãnh đạo về các giải pháp để thúc đẩy quá trình tiêu thụ hàng hóa, kịp thời đưa ra những chính sách điều chỉnh thích hợp với thị trường.
SV: Đào Văn Tiến – D11KT2 4 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: Nguyễn Thanh Nhiên 1.2 Kế toán tiêu thụ hàng hoá 1.1 Những vấn đề chung 1.1 Xác định doanh thu Doanh thu được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được. Doanh thu được xác định từ giao dịch được xác định bởi thỏa thuận doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản. Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau khi trừ (-) các chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và giá trị hàng bán bị trả lại 1.2Nguyên tắc ghi nhận doanh thu Doanh thu bán hàng là một chỉ tiêu quan trọng trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp phản ánh quy mô kinh doanh, khả năng tạo ra tiền của doanh nghiệp, đồng thời liên quan mật thiết đến xác định lợi nhuận doanh nghiệp. Do đó, trong kế toán việc xác định doanh thu phải tuân thủ các nguyên tác kế toán cơ bản là: - Cơ sở dồn tích: doanh thu phải được ghi nhận vào thời điểm phát sinh, không phân biệt đã thu hay chưa thu tiền, do vậy doanh thu bán hàng được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được.
- Phù hợp: khi ghi nhận doanh thu phải ghi nhận một khoản chi phí phù hợp. - Thận trọng: doanh thu và thu nhập chỉ được ghi nhận khi có bằng chứng chắc chắn về khả năng thu được lợi ích kinh tế.3 Điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng Doanh thu được ghi nhận khi thỏa mãn tất cả năm điều kiện: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa hoặc sản phẩm cho người mua; - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa; - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn; - Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng; - Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.