CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại. Đặc điểm của hoạt động kinh doanh thương mại Doanh nghiệp thương mại là một tổ chức kinh tế được thành lập với mục đích chủ yếu là tiến hành các hoạt động kinh doanh thương mại. Thực chất kinh doanh thương mại là hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các chủ thể kinh tế mà mỗi thành phần tham gia vào quá trình này đều đạt được lợi ích của mình.
Hoạt động kinh doanh thương mại có các đặc điểm sau: Đặc điểm về hoạt động: Hoạt động kinh tế cơ bản của kinh doanh thương mại là lưu chuyển hàng hóa. Lưu chuyển hàng hóa là quá trình vận động của hàng hóa, khép kín một vòng luân chuyển của hàng hóa trong các doanh nghiệp thương mại. Lưu chuyển hàng hóa gồm 3 khâu: Mua vào – dự trữ – bán ra. Trong điều kiện kinh doanh hiện nay, xu hướng hội nhập kinh tế, tự do thương mại ngày càng nhiều, các doanh nghiệp thương mại cần phát huy tính chủ động, sáng tạo trong kinh doanh, khai thác tối đa lợi thế của mình để kinh doanh đạt hiệu quả nhất.
Để thực hiện được điều đó, các doanh nghiệp thương mại phải huy động tối đa nguồn lực, tổ chức khai thác mặt hàng, đảm bảo số lượng, chất lượng và kết cấu hàng hoá đầy đủ để cung cấp cho nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Đặc điểm về hàng hóa: Hàng hóa trong kinh doanh thương mại gồm các loại: vật tư, sản phẩm của các doanh nghiệp sản xuất ra mang hình thái vật chất hay không có hình thái vật chất mà doanh nghiệp mua về với mục đích để bán. Đặc điểm về phương thức lưu chuyển hàng hóa: Lưu chuyển hàng hóa trong kinh doanh thương mại có thể theo một trong hai phương thức là bán buôn và bán lẻ. Đặc điểm về tổ chức kinh doanh thương mại: Có thể theo nhiều hình thức khác nhau như Tổng công ty, công ty kinh doanh, công ty bán buôn, bán lẻ,… Đặc điểm về sự vận động hàng hóa: Sự vận động hàng hóa trong kinh doanh thương mại không giống nhau tùy thuộc vào nguồn hàng và ngành hàng (hàng lưu chuyển trong nước; hàng xuất nhập khẩu; hàng công nghệ phẩm).
Do đó, chi phí thu mua và thời gian lưu chuyển hàng hóa cũng khác nhau giữa các loại hàng. Khái niệm, đặc điểm của bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, các doanh nghiệp tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh tạo ra các sản phẩm và cung cấp dịch vụ nhằm thoả mãn nhu cầu của thị trường với mục tiêu là lợi nhuận. Để thực hiện được mục tiêu đó, các doanh nghiệp phải thực hiện được giá trị của hàng hoá thông qua quá trình bán hàng. Bán hàng là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa gắn với phần lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
Bán hàng là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, đây là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái hàng hóa sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán. Vì vậy, đẩy nhanh quá trình bán hàng đồng nghĩa với việc rút ngắn chu kỳ sản xuất kinh doanh, tăng nhanh vòng quay của vốn, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Đặc điểm của quá trình bán hàng Có sự thỏa thuận trao đổi giữa người mua và người bán. Người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, chấp nhận thanh toán và thanh toán.
Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu hàng hóa được đem ra trao đổi. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa các đơn vị kinh tế cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa nhất định và nhận lại từ khách hàng một khoản tiền gọi là doanh thu bán hàng. Để thực hiện được quá trình bán hàng doanh nghiệp phải phát sinh các khoản chi phí làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ dưới hình thức các khoản tiền đã chi ra, các khoản khấu trừ vào tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ làm giảm vốn chủ sở hữu. Đồng thời, doanh nghiệp cũng thu được các khoản doanh thu và thu nhập khác, đó là tổng các giá trị các lợi ích kinh tế thu được trong kỳ phát sinh từ các hoạt động góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Sau một quá trình hoạt động, doanh nghiệp xác định được kết quả của từng hoạt động. Kết quả hoạt động kinh doanh là kết quả cuối cùng về các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một kì kế toán nhất định, hay kết quả kinh doanh là biểu hiện bằng tiền phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của các hoạt động kinh tế đã được thực hiện. Kết quả kinh doanh được biểu hiện bằng số tiền 7 lãi (nếu doanh thu lớn hơn chi phí) hoặc lỗ (nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí). Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm kết quả hoạt động kinh doanh thông thường và kết quả hoạt động khác.
Kết quả hoạt động kinh doanh thông thường là kết quả từ những hoạt động tạo ra doanh thu của doanh nghiệp, đây là hoạt động bán hàng, cấp dịch vụ và hoạt động tài chính. Kết quả từ hoạt Doanh thu thuần Giá vốn hàng CPBH và động bán hàng và = bán hàng và cung - - bán CPQLDN cung cấp dịch vụ cấp dịch vụ Trong đó, Doanh thu thuần bán hàng và Doanh thu bán hàng Các khoản giảm trừ = - cung cấp dịch vụ và cung cấp dịch vụ doanh thu Kết quả từ hoạt động tài Doanh thu từ hoạt động = - Chi phí tài chính chính tài chính Kết quả từ hoạt động khác = Thu nhập khác - Chi phí khác Kết quả từ hoạt động Kết quả từ hoạt động kinh Kết quả từ hoạt = bán hàng và cung cấp + doanh thông thường động tài chính dịch vụ Tổng lợi nhuận kế Kết quả từ hoạt động kinh doanh Kết quả từ hoạt = + toán trước thuế thông thường động khác Lợi nhuận sau thuế Tổng lợi nhuận kế toán = - Chi phí thuế TNDN TNDN trước thuế 1. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Kế toán cung cấp dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh có vai trò to lớn đối với doanh nghiệp, vì vậy kế toán phải thực hiện đầy đủ nhiệm vụ sau: Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời,chính xác tình hình hiện có và sự biến 8 động của từng loại hàng hoá theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị. Phản ánh và ghi chép đầy đủ,kịp thời, chính xác các khoản doanh thu,các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh nghiệp, đồng thời theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng.
Phản ánh và tính toán chính xác kết quả của từng hoạt động, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và tình hình phân phối kết quả các hoạt động. Cung cấp các thông tin kế toán phục vụ cho việc lập Báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình cung cấp dịch vụ, xác định và phân phối kết quả. Các phương thức bán hàng trong doanh nghiệp 1. Phương thức bán buôn hàng hóa Bán buôn là sự vận động ban đầu của hàng hoá từ lĩnh vực sản xuất đến lĩnh vực tiêu dùng, trong khâu này hàng hoá mới thực hiện được một phần giá trị, chưa thực hiện được giá trị sử dụng.
Bán buôn thường được áp dụng đối với trường hợp bán hàng với khối lượng lớn và được thực hiện bởi hai hình thức: hình thức bán buôn qua kho và hình thức bán buôn vận chuyển thẳng. Hình thức bán buôn qua kho Theo hình thức này, hàng hoá được xuất bán cho khách hàng từ kho dự trữ của doanh nghiệp và thực hiện theo hai cách: Xuất bán trực tiếp và xuất gửi đi bán. Hình thức xuất bán trực tiếp: Xuất bán trực tiếp là hình thức bán hàng mà doanh nghiệp xuất hàng giao trực tiếp cho khách hàng tại kho hoặc nơi bảo quản hàng hoá của doanh nghiệp. Hàng hoá được coi là bán và hình thành doanh thu bán hàng khi khách hàng nhận đủ hàng hoá và ký hoá đơn xác nhận đủ hàng.
Hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, định kỳ căn cứ vào hợp đồng kinh tế và kế hoạch giao hàng, doanh nghiệp xuất hàng gửi đi cho khách và giao tại địa điểm dã ký trong hợp đồng. Hàng hoá gửi đi vẫn thuộc quyền sở hữu của bên bán. Chỉ khi khách hàng thông báo nhận được hàng và chấp nhận thnah toán hoặc thanh toán tền hàng ngay thì khi đó hàng hoá mới chuyển quyền sở hữu được xác định là bán hàng và doanh nghiệp mới được ghi nhận doanh thu bán hàng. Chi phí vận chuyển do doanh nghiệp bán hoặc doanh nghiệp mua chịu tuỳ từng hợp đồng ký kết giữa hai doanh nghiệp.
Hình thức bán buôn vận chuyển thẳng Bán buôn vận chuyển thẳng là hình thức bán hàng mà bên bán mua hàng của nhà cung cấp để bán cho khách hàng; hàng hoá không qua ko của bên bán. Hình thức này cũng gồm nhiều hình thức nhỏ như giao hàng tay ba, hình thức vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán hoặc không tham gia thanh toán. Bán buôn giao tay ba (Bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp): Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại mua hàng của bên cung cấp để giao bán thẳng cho người mua do bên mua ký uỷ nhiệm đến nhận hàng trực tiếp tại địa điểm do hai bên thoả thuận. Hàng hoá được coi là bán khi người mua đã nhận đủ hàng và ký nhận trên chứng từ bán hàng của doanh nghiệp, còn việc thanh toán tiền tuỳ thuộc vào hợp đồng đã ký giữa hai bên.
Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại mua hàng của bên cung cấp và chuyển hàng đi để bán thẳng cho bên mua hàng bằng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài. Hàng hoá gửi đi bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, khi nào bên bán xác nhận đã nhận được hàng hoặc chấp nhận thanh toán thì lúc đó mới xác nhận là tiêu thụ. Chi phí vận chuyển tuỳ theo hợp đồng ký kết có thể do bên bán hoặc bên mua chịu.