CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TẠI DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI.1 Cơ sở lý luận về kế toán bán hàng 1.1 Một số khái niệm cơ bản Bán hàng: là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua.(Giáo trình Kế toán doanh nghiệp thương mại_Trường Đại Học Thương mại trang 29) Doanh thu: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Số tiền bán hàng được ghi chép trên hóa đơn GTGT, hóa đơn bán hàng hoặc thỏa thuận giữa người mua và người bán. Các khoản giảm trừ doanh thu Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. (Đoạn 3, VAS 14_Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam) Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu.
(Đoạn 3, VAS 14_Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam) Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán.( Đoạn 3, VAS 14_Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam) Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng. (Đoạn 3, VAS 14_Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam) SVTH: Lưu Thị Năm 5 Lớp: K17D _SB Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Trần Mạnh Tường Giá vốn hàng bán: Là tổng trị giá hàng đã tiêu thụ trong kỳ được tính bằng tổng các khoản chi phí mua, chi phí chế biến và các chi phí liên quan trực tiếp khác phát sinh để có được hàng bán ở địa điểm và trạng thái hiện tại. Chi phí bán hàng: là chi phí trực tiếp phát sinh trong quá trình bán sản phẩm, háng hóa và cung cấp dịch vụ bao gồm các khoản: chi phí nhân viên; chi phí vật liệu bao bì; chi phí dụng cụ, đồ dùng; chi phí khấu hao Tài sản cố định; chi phí dịch vụ mua ngoài; chi phí bằng tiền khác.2 Đặc điểm, yêu cầu quản lý, nhiệm vụ của kế toán bán hàng 1.1 Đặc điểm của hoạt động bán hàng trong doanh nghiệp thương mại.1 Các phương thức bán hàng.
Hiện nay các DNTM việc tiêu thụ hàng hóa có thể được thực hiện dưới các phương thức sau: - Phương thức bán buôn hàng hóa - Phương thức bán lẻ hàng hóa - Phương thức bán hàng đại lý * Phương thức bán buôn hàng hóa: Bán buôn hàng hoa là bán hàng cho các doanh nghiệp thương mại, các doanh nghiệp sản xuất. để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến rồi bán ra. Bán buôn hàng hóa thường bao gồm hai phương thức: - Phương thức bán buôn hàng hóa qua kho: là phương thức bán hàng mà trong đó hàng bán phải được xuất ra từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Trong phương thức này có 2 hình thức: + Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp tại kho: Theo hình thức này, khách hàng cử cán bộ nghiệp vụ mang giấy ủy nhiệm đến kho của doanh nghiệp trực tiếp nhận hàng và áp tải hàng về.
Sau khi giao nhận hàng hóa, đại diện bên mua kí nhận đã nhận đủ hàng vào chứng từ bán hàng của bên bán đồng thời trả tiền ngay hoặc kí nhận nợ. + Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Bên bán căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã kí kết, hoặc theo đơn đặt hàng của người mua, xuất kho gửi hàng cho người mua. Chi phí vận chuyển của hàng hóa có thể do bên bán chịu hoặc do bên mua chịu tùy theo hợp đồng kinh tế đã kí kết. SVTH: Lưu Thị Năm 6 Lớp: K17D _SB Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Trần Mạnh Tường - Phương thức bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng: là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng hóa bán ra khi mua về từ nhà cung cấp không được nhập kho của doanh nghiệp mà giao bán ngay hoặc chuyển bán ngay cho khách hàng. Phương thức này được thể hiện theo các hình thức: + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp( hình hức giao tay ba: sau khi nhận hàng từ nhà cung cấp, doanh nghiệp thương mại sẽ bán buôn trực tiếp hàng hóa đó cho khách hàng của doanh nghiệp tại địa điểm do hai bên thỏa thuận. Sau khi giao hàng cho khách hàng, đại diện bên mua sẽ kí nhận vào chứng từ bán hàng, khi đó quyền sở hữu hàng hóa sẽ được chuyển giao cho khách hàng, hàng hóa xác định là tiêu thụ. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng vận chuyển thẳng hàng mua đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thỏa thuận.
Hàng hóa trong trường hợp này vẫn thuộc sỡ hữu của doanh nghiệp thương mại. Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã được nhận hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa xác định là tiêu thụ. * Phương thức bán lẻ hàng hóa: Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Đặc điểm của phương thức bản lẻ hàng hóa là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng.
Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đã được thực hiện. Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc bán với số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định. Phương thức bán lẻ hàng hóa thường có các hình thức sau: - Hình thức bán lẻ thu tiền tập trung - Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp - Hình thức bán hàng tự phục vụ * Phương thức bán hàng đại lý: Là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp thương mại và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý.
* Phương thức bán hàng trả góp: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu về hàng hóa, do đó hình SVTH: Lưu Thị Năm 7 Lớp: K17D _SB Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Trần Mạnh Tường thành khoản công nợ phải thu của khách hàng. Nợ phải thu cần được hạch toán, quản lý chi tiết cho từng đối tượng phải thu và ghi chép theo từng lần thanh toán. Ở hình thức này, sự vận động của hàng hóa và tiền tệ có khoảng cách về thời gian và không gian.2 Phương thức thanh toán Sau khi giao hàng cho bên mua và được chấp nhận thanh toán thì bên bán có thể nhận tiền hàng theo nhiều phương thức khác nhau tùy thuộc vào sự tín nhiệm, thỏa thuận giữa hai bên mà lựa chọn phương thức thanh toán cho phù hợp.
Hiện nay các DNTM thường áp dụng các phương thức thanh toán sau: - Phương thức thanh toán trực tiếp (thanh toán ngay) - Phương thức thanh toán trả chậm * Phương thức thanh toán trực tiếp (thanh toán ngay): Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu của hàng hóa bị chuyển giao. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, Séc, ngân phiếu hoặc có thể bằng hàng hóa. *Phương thức thanh toán chậm trả: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng so với thời điểm chuyển quyền sở hữu về hàng hóa, do đó hình thành khoản công nợ phải thu khách hàng.2 Yêu cầu quản lý kế toán bán hàng trong DNTM Việc tổ chức, sắp xếp hợp lý giữa các khâu trong quá trình bán hàng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kế toán bán hàng, đồng thời tạo nên sự thống nhất trong hệ thống kế toán chung của doanh nghiệp. Để đạt được điều đó, kế toán cần đáp ứng những yêu cầu sau: - Xác định thời điểm hàng hoá được coi là tiêu thụ để kịp thời lập báo cáo bán hàng và xác định kết quả bán hàng.
Báo cáo thường xuyên, kịp thời tình hình bán hàng và thanh toán với khách hàng nhằm giám sát chặt chẽ hàng hoá bán ra về số lượng và chủng loại. - Tổ chức hệ thống chứng từ ban đầu và tình hình luân chuyển chứng từ khoa học hợp lý, tránh trùng lặp hay bỏ sót, không quá phức tạp mà vẫn đảm bảo yêu cầu quản lý, nâng cao hiệu quả công tác kế toán. Đơn vị lựa chọn hình thức sổ sách kế toán để phát huy được ưu điểm và phù hợp với đặc điểm kinh doanh của mình. SVTH: Lưu Thị Năm 8 Lớp: K17D _SB Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Trần Mạnh Tường - Xác định và tập hợp đầy đủ chi phí phát sinh ở các khâu.3 Nhiệm vụ của kế toán bán hàng trong DNTM Nhằm phát huy vai trò của kế toán trong công tác quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh, kế toán bán hàng cần thực hiện tốt những nhiệm vụ sau: - Phản ánh và giám đốc kịp thời, chi tiết khối lượng hàng hoá dịch vụ mua vào, bán ra, tồn kho cả về số lượng, chất lượng và giá trị. Tính toán đúng đắn giá vốn của hàng hoá và dịch vụ đã cung cấp, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và các chi phí khác nhằm xác định kết quả bán hàng. - Kiểm tra giám sát tình hình thực hiện chỉ tiêu kế hoạch bán hàng, doanh thu bán hàng của đơn vị, tình hình thanh toán tiền hàng, nộp thuế với Nhà nước. - Phản ánh kịp thời doanh thu bán hàng để xác định kết quả bán hàng, đôn đốc, kiểm tra, đảm bảo thu đủ và kịp thời tiền bán hàng, tránh bị chiếm dụng vốn bất hợp lý.
- Cung cấp thông tin chính xác trung thực, lập quyết toán đầy đủ kịp thời để đánh giá đúng hiệu quả kinh doanh cũng như tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước.2 Nội dung kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại theo quy định hiện hành 1.1 Nội dung kế toán bán hàng theo quy định của chuẩn mực kế toán Việt Nam.