CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TẠI DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Bán hàng và kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1. Khái niệm về bán hàng và xác định kết quả bán hàng Khái niệm về bán hàng: - Bán hàng là khâu cuối cùng của hoạt động kinh doanh trong các doanh nghiệp thương mại. Đây là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa với người mua và doanh nghiệp thu tiền về hoặc được quyền thu tiền.
- Xét về góc độ kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền). - Quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: + Có sự sự trao đổi, thỏa thuận giữa người mua và người bán: người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. + Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua bán. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa,các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng.
Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình. Khái niệm về xác định kết quả bán hàng: Xác định kết quả bán hàng là việc so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra và thu nhập kinh doanh đã thu về trong kỳ. Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thi kết quả bán hàng là lãi, thu nhập nhỏ hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ .Viêc xác định kết quả bán hàng thường được tiến hành vào cuối kỳ kinh doanh thường là cuối tháng ,cuối quý, cuối năm, tuỳ thuộc vào từng đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, còn xác định kết quả bán hàng là căn cứ quan trọng để đơn vị quyết định tiêu thụ hàng hóa nữa hay không.
Do đó, có thể nói giữa bán hàng và xác định kết quả bán hàng có mối quan hệ mật thiết. Kết quả bán hàng là mục đích cuối 4 cùng của doanh nghiệp, còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích đó. Vai trò, nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại * Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại: - Đối với xã hội: Bán hàng và xác định kết quả bán hàng là một nhân tố rất quan trọng thúc đẩy quá trình tái sản xuất cho xã hội. Nếu bán được nhiều hàng hóa tức là hàng hóa được chấp nhận bán được nhiều, do đó nhu cầu mới phát sinh, cần có hàng hóa mới cho nên đều tất yếu là cần tái sản xuất cũng như mở rộng sản xuất.
- Đối với thị trường hàng hóa: Bán hàng và xác định kết quả bán hàng thực hiện quá trình trao đổi giá trị và gía trị sử dụng, người có giá trị sử dụng (người xản xuất) sẽ bán giá trị sử dụng của hàng hóa cho người có nhu cầu. - Đối với doanh nghiệp: Bán hàng và xác định kết quả bán hàng là một chức năng chủ yếu của doanh nghiệp, bên cạnh đó nó còn nhiều chức năng khác như mua hàng, dự trữ hàng,… Bất kỳ một doanh nghiệp thương mại nào cũng phải thực hiện hai chức năng mua và bán. Hai chức năng này có sự liên hệ với nhau, mua tốt sẽ tạo điều kiện cho bán tốt. * Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại: Để đáp ứng nhu cầu về quản lý hàng hóa, bán hàng và xác định kết quả bán hàng, kế toán cần phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Phản ánh và ghi chép đầy đủ kịp thời, chính xác tình hình hiện có và sự biến động của từng loại hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị.
- Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời và chính xác các khoản doanh thu, giảm trừ doanh thu. Tính toán đúng đắn giá vốn của hàng hóa, CPBH, CPQLDN nhằm xác định đúng đắn kết quả bán hàng. Đồng thời theo dõi đôn đốc các khoản phải thu của khác hàng. 5 - Kiểm tra giám sát tiến độ thực hiện kế hoạch bán hàng, tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và tình hình phân phối kết quả bán hàng.
- Cung cấp thông tin kế toán phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh doanh liên quan đến quá trình bán hàng và kết quả bán hàng. Như vậy, kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng là công tác quan trọng của doanh nghiệp nhằm mục đích xác định số lượng và giá trị của hàng hóa bán ra cũng như doanh thu và kết quả bán hàng của doanh nghiệp. Song để phát huy hết vai trò thực hiện tốt các nhiệm vụ đã nêu trên đòi hỏi phải tổ chức công tác kế toán thật khoa học, hợp lý đồng thời cán bộ kế toán phải nắm vững nội dung công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp. Các phương thức bán hàng (Các phương thức bán hàng sau đây được Quy định theo thông tư 200/2014/TT- BTC ban hành ngày 22/12/2014) 1.
Phương thức bán buôn Bán buôn là việc bán sản phẩm của doanh nghiệp cho các doanh nghiệp khác, các cửa hàng, đại lý…với số lượng lớn để các đơn vị tiếp tục bán cho các tổ chức khác hay phục vụ cho việc khác nhằm đáp ứng kịp thờinhu cầu kinh tế. Có 2 phương thức bán buôn: - Bán buôn qua kho: Theo phương thức này sản phẩm được sản xuất tại kho của doanh nghiệp để chuyển bán cho khách hàng, gồm 2 trường hợp cụ thể: + Bán buôn trực tiếp tại kho: Căn cứ vào hợp đồng Kinh tế đã ký kết, doanh nghiệp xuất thành phẩm từ kho giao trực tiếp cho khách hàng tại kho của doanh nghiệp. Khách hàng tự chịu trách nhiệm vận chuyển hàng. Chứng từ sử dụng trong phương thức này là hoá đơn GTGT, thời điểm xác nhận doanh thu là khi người mua đã nhận đủ hàng và ký xác nhận lên chứng từ bán hàng.Việc thanh toán tiền hàng dựa trên điều khoản thanh toán trong hợp đồng đã ký.
+ Bán buôn theo phương thức chuyển hàng: Căn cứ vào hợp đồng Kinh tế đã ký kết, doanh nghiệp vận chuyển sản phẩm đến kho khách hàng bằng phương tiện tự có hoặc thuê ngoài. Thời điểm xác định doanh thu là khi khách hàng nhận được 6 hàng và thanh toán hay chấp nhận thanh toán. Chứng từ bán hàng là hoá đơn GTGT. - Bán buôn không qua kho: Theo phương thức này doanh nghiệp sẽ bán sản phẩm cho khách hàng ngay tại nơi sản xuất, sản phẩm sản xuất ra không làm thủ tục nhập kho.
Thời điểm xác nhận doanh thu là khi khách hàng nhận đủ hàng và chấp nhận thanh toán. Phương thức bán lẻ Bán lẻ là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cá nhân và bộ phận nhu cầu kinh tế tập thể. Số lượng tiêu thụ của mỗi lần bán thường nhỏ. Có nhiều phương thức bán lẻ: - Phương thức bán hàng thu tiền trực tiếp:Theo phương thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thực hiện nghĩa vụ thu tiền và giao hàng cho khách hàng.
Nhân viên bán hàng hoàn toàn chịu trách nhiệm về số sản phẩm nhận bán và chịu trách nhiệm quản lý về số tiền bán hàng trong ngày. Định kỳ nhân viên bán hàng xác định lượng hàng đã bán và lập báo cáo bán hàng. Đây là chứng từ để kể toán căn cứ vào sổ. Hàng ngày khi nộp tiền bán hàng cho thủ quỹ, nhân viên bán hàng phải nộp kèm theo giấy nộp tiền bán hàng.
- Phương thức giao hàng đại lý (ký gửi):Theo phương thức này, sản phẩm sản xuất ra được giao cho các đại lý để tiêu thụ, hàng ký gửi được coi là hàng gửi bán và vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp cho đến khi doanh nghiệp nhận được thông báo đã bán được hàng. Căn cứ vào hợp đồng Kinh tế đã ký với bên nhận đại lý, doanh nghiệp lập chứng từ phiếu xuất kho hay biên bản giao hàng để giao cho đại lý. Đến thời hạn thanh toán sẽ lập quyết toán gửi cho doanh nghiệp về số hàng đã bán, số tiền bán hàng đã thu được và số tiền hoa hồng cho bên đại lý. Khi đó thành phẩm mới được coi là tiêu thụ và kế toán căn cứ vào bảng quyết toán để nghi sổ.
- Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm: Theo phương thức này khi giao hàng cho người mua thì lượng hàng chuyển giao được coi là tiêu thụ, doanh thu bán hàng được tính theo giá bán tại thời điểm thu tiền một lần, khách hàng chỉ thanh toán một phần tiền mua hàng để nhận hàng và phần còn lại sẽ trả dần trong một 7 thời gian và chịu khoản lãi theo quy định trong hợp đồng. Khoản lãi do bán trả góp được hạch toán vào doanh thu hoạt động tài chính. Các phương thức bán hàng khác: Ngoài các phương thức tiêu thụ chủ yếu trên, doanh nghiệp còn có thể sử dụng phương thức đổi hàng, sử dụng sản phẩm của mình sản xuất ra để phục vụ cho hợp đồng sản xuất kinh doanh, hội chợ triển lãm, biếu tặng hoặc sử dụng sản phẩm để thanh toán tiền lương, tiền thưởng cho cán bộ công nhân viên chức… 1. Các phương thức thanh toán Sau khi giao hàng cho bên mua và nhận được chấp nhận thanh toán bên bán có thể nhận tiền hàng theo nhiều phương thức khác nhau tùy vào sự thỏa thuận giữa hai bên mà lựa chọn các phươngthức thanh toán cho phù hợp.
Có 3 phương thức thanh toán sau: Phương thức thanh toán trực tiếp: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về hàng hóa bị chuyển giao. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, séc hoặc có thể bằng hàng hoá ( nếu bán theo phương thức hàng đổi hàng). Theo phương thức thanh toán này thì sự vận động của hàng hoá gắn liền với sự vận động của tiền tệ. Phương thức thanh toán trả chậm: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu về hàng hoá.
Từ phương thức thanh toán này hình thành nên khoản nợ phải thu của khách hàng.