CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại 1. Khái niệm bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Khái niệm về bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp.
Đây là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa từ doanh nghiệp đến người mua; doanh nghiệp thu tiền về hoặc được quyền thu tiền, người mua có trách nhiệm thanh toán tiền cho doanh nghiệp. Xét góc độ về kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền). Đặc điểm của quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng: Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua bán.
Trong quá trìnhtiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng.Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình. Khái niệm về xác định kết quả kinh doanh Xác định kết quả kinh doanh là việc so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra và thu nhập kinh doanh đã thu về trong kỳ. Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lãi, thu nhập nhỏ hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ. Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định.
Việc xác định kết quả kinh doanh thường được tiến hành vào cuối SV: Giang Lan Anh 5 Lớp: KTKT10A Khóa luận tốt nghiệp Học viện Chính sách và phát triển kỳ kinh doanh thường là cuối tháng, cuối quý, cuối năm, tùy thuộc vào đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. Mối quan hệ giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp. Xác định kết quả kinh doanh là căn cứ quan trọng để đơn vị quyết định có tiêu thụ hàng hóa nữa hay không. Do đó, giữa kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có mối liên hệ mật thiết, kết quả kinh doanh là mục tiêu cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích đó.
Các phương thức bán hàng và hình thức thanh toán 1.1 Các phương thức bán hàng Quá trình bán hàng của doanh nghiệp có thể được thực hiện theo nhiều phương thức bán hàng khác nhau như: Bán buôn, bán lẻ, bán hàng qua đại lý. Bán buôn : Bán buôn hàng hóa thường áp dụng với trường hợp bán hàng với khối lượng lớn và thường được thực hiện bởi hai hình thức: Bán buôn qua kho và bán buôn vận chuyển thẳng (không qua kho). Bán buôn qua kho: Theo phương thức này, hàng hóa mua về được nhập kho rồi từ kho xuất bán ra. Phương pháp bán buôn qua kho có 2 hình thức giao nhận: Bán buôn trực tiếp qua kho và bán buôn theo hình thức gửi hàng.
- Bán buôn hàng hóa trực tiếp tại kho: Bên mua cử người đến kho của doanh nghiệp trực tiếp nhận hàng và áp tải hàng về. Bên mua nhận hàng hóa và ký vào chứng từ của bên bán đồng thời trả tiền ngay hoặc ký nhận nợ. SV: Giang Lan Anh 6 Lớp: KTKT10A Khóa luận tốt nghiệp Học viện Chính sách và phát triển Quyền sở hữu hàng hóa được chuyển giao từ người bán sang người mua, hàng hóa xác định là tiêu thụ khi đó bên bán ghi nhận doanh thu. - Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Bên bán xuất kho gửi hàng cho bên mua (theo hợp đồng, đơn hàng đã ký kết) bằng phương tiện của mình hoặc thuê ngoài.
Hàng gửi bán vẫn thuộc quyền sở hữu của bên bán. Bên mua nhận được hàng, chứng từ và chấp nhận thanh toán. Quyền sở hữu hàng hóa được chuyển giao từ người bán sang người mua, hàng hóa xác định là tiêu thụ khi đó bên bán ghi nhận doanh thu. Chi phí vận chuyển hàng gửi bán, bên bán chịu hoặc bên mua chịu thì tùy thuộc vào thỏa thuận trong hợp đồng kinh tế.
Bán buôn vận chuyển thẳng (bán buôn không qua kho) : Theo hình thức này, hàng hóa được chuyển thẳng từ đơn vị cung cấp đến đơn vị mua hàng và không qua kho của bên bán. Phương thức này có 2 hình thức: Bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp, bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng. - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (giao hàng tay ba) - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng Bán lẻ : Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc bán với sốlượng nhỏ, giá bán thường ổn định.
Bán lẻ có thể thực hiện dưới các hình thức sau: Bán hàng thu tiền trực tiếp: nhân viên bán hàng trực tiếp bán hàng cho khách và thu tiền. Bán hàng trả góp: người mua trả tiền mua hàng thanh toán thành nhiều lần. Doanh nghiệp thương mại ngoài số tiền thu theo hóa đơn giá bán hàng hóa còn thu thêm khoản tiền lãi trả chậm của khách. Bán hàng tự động: (hình thức này chưa phổ biến) Hình thức này không cần nhân viên bán hàng đứng quầy giao hàng và nhận tiền của khách.
Khách hàng tự động quẹt thẻ tín dụng của mình vào máy bán hàng và nhận hàng. SV: Giang Lan Anh 7 Lớp: KTKT10A Khóa luận tốt nghiệp Học viện Chính sách và phát triển Bán hàng theo phương thức gửi bán đại lý: Theo hình thức này, doanh nghiệp bán ký hợp đồng với cơ sở đại lý, giao hàng cho cơ sở này bán và dành hoa hồng bán hàng cho họ. Hàng hóa được xác nhận là tiêu thụ khi doanh nghiệp nhận được tiền do bên nhận đại lý thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Các hình thức thanh toán Thông thường, việc thanh toán tiền mua hàng trong nước được thực hiện theo hai hình thức: Hình thức thanh toán trực tiếp: Sau khi nhận được hàng mua, doanh nghiệp thanh toán ngay cho người bán, có thể bằng tiền mặt, bằng tiền cán bộ tạm ứng, bằng chuyển khoản, có thể thanh toán bằng hàng (hàng đổi hàng)…những hóa đơn trên 20 triệu phải chuyển khoản theo Thông tư 26/2015/TT-BTC tại Điều 1, Khoản 10 sửa đổi, bổ sung Điều 15, Thông tư 39/2014/TT-BTC về hóa đơn bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ do Bộ Tài chính ban hành.
Hình thức thanh toán chậm trả: Doanh nghiệp đã nhận hàng nhưng chưa thanh toán tiền cho người bán. Việc thanh toán chậm trả có thể thực hiện theo điều kiện tín dụng ưu đãi theo thỏa thuận. Yêu cầu quản lý quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có ý nghĩa sống còn đối với doanh nghiệp. Quản lý bán hàng là quản lý kế hoạch và thực hiện kế hoạch tiêu thụ đối với từng thời kỳ, từng khách hàng, từng hợp đồng kinh tế.
Quảnlý quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cần bám sát các yêu cầu cơ bản sau: SV: Giang Lan Anh 8 Lớp: KTKT10A Khóa luận tốt nghiệp Học viện Chính sách và phát triển Quản lý về số lượng, chất lượng, giá trị hàng bán ra: Nhà quản lý cần phải nắm bắt được doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng nào, sản phẩm nào có hiệu quả; phải xác định được xu hướng của các mặt hàng để kịp thời mở rộng phạm vi kinh doanh hay chuyển hướng kinh doanh mặt hàng khác từ đó giúp cho nhà quản lý có thể thiết lập các kế hoạch cụ thể, xác thực và đưa ra các quyết định kịp thời trong kinh doanh. Quản lý về giá cả: Đây là một công việc quan trọng trong quá trình bán hàng, đòi hỏi các nhà lãnh đạo phải xây dựng một chính sách giá phù hợp với từng mặt hàng. Quản lý về giá cả giúp cho các nhà quản lý theo dõi, nắm bắt được sự biến động của giá cả từ đó có chính sách linh hoạt phù hợp với từng thời kỳ, từng giai đoạn. Nắm bắt và theo dõi chặt chẽ từng phương thức bán hàng, từng phương thức thanh toán, từng loại hàng hóa tiêu thụ và từng khách hàng.Quản lý chặt chẽ tình hình thanh toán của khách hàng và yêu cầu thanh toán đúng hạn để đảm bảo thu hồi tiền vốn nhanh chóng.
Kiểm tra tính hợp pháp của các khoản chi phí liên quan trực tiếp và gián tiếp đến việc bán hàng, đồng thời phải phân bổ chính xác chi phí cho các loại hàng hóa, dịch vụ cho đúng để xác định kết quả kinh doanh một cách đúng đắn. Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại Đối với doanh nghiệp: Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả sản xuất trong kỳ, đưa ra các phương án sản xuất kinh doanh mới, góp phần tạo nên sự ổn định và phát triển của doanh nghiệp. SV: Giang Lan Anh 9 Lớp: KTKT10A Khóa luận tốt nghiệp Học viện Chính sách và phát triển Đối với nhà nước: Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh sẽ giúp cho nhà nước nắm bắt được tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của danh nghiệp. Từ đó giúp nhà nước quản lý tốt việc thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với nhà nước (thuế, phí, lệ phí…) và giúp nhà nước đề ra những chính sách quản lý kinh tế vĩ mô góp phần ổn định và phát triển nền kinh tế cả nước.
Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Để đáp ứng yêu cầu quản lý, kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh phải thực hiện những nhiệm vụ sau: Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác tình hình hiện có và sự biến động của từng loại thành phẩm, hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị.