CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ 1.1 Tổng quan về lập kế hoạch phát triển làng nghề 1.1 Một số khái niệm cơ bản a. Lập kế hoạch Hiện nay có rất nhiều khái niệm về lập kế hoạch được đưa ra bởi các tác giả khác nhau. Mỗi một khái niệm là một quan điểm, cách tiếp cận khác nhau. Mỗi một định nghĩa đưa ra đều phục vụ cho một mục tiêu nghiên cứu phản ánh từng góc độ khác nhau.
Tuy nhiên tất cả các khái niệm đều cố gắng diễn dạt, biểu hiện đúng bản chất của phạm trù này. Trước khi đi đến định nghĩa của lập kế hoạch thì chúng ta cần nắm được khái niệm mang tính tổng quát nhất về kế hoạch.Kế hoạch trong tiếng anh là plan. Kế hoạch là sự thể hiện mục đích, kết quả cần đạt tới đối với các hoạt động được lựa chọn trong tương lai cũng như cách thức, giải pháp tổ chức thực hiện nhằm đạt được mục tiêu đó. Kế hoạch là sự thể hiện ý đồ của chủ thể về sự phát triển trong tương lai của đối tượng được quản lý.
Về bản chất cần nhấn mạnh 2 điểm đó là : kế hoạch phản ánh sự hướng tới tương lai và kế hoạch là thể hiện sự lựa chọn Với cách tiếp cận theo vai trò của lập kế hoạch: Theo Abraham Lincoln : “Nếu trước tiên có thể biết chúng ta đang ở đâu và đang hướng về đâu, thì chúng ta có thể phán xét tốt hơn cần phải làm gì và làm như thế nào” Theo cách tiếp cận này tác giả đã vẽ nên một bức tranh tổng thể về tương lai. Trong bức tranh này, tác giả vẽ đích đến hay còn gọi là mục tiêu của lập kế 13 hoạch, chúng ta định vị được mình đang ở đâu trên con đường đi đến đích và lựa chọn con đường để đi cho mình. Với cách tiếp cận xác định trước phương án hành động để đạt được mục tiêu cụ thể: Theo Steyner thì : “ Lập kế hoạch là một quá trình bắt đầu từ việc thiết lập các mục tiêu, quyết định các chiến lược, các chính sách, kế hoạch chi tiết để đạt được mục tiêu đã định.” Với cách tiếp cận theo nội dung : Theo Ronner : “ Hoạt động của công tác lập kế hoạch là một trong những hoạt động nhằm tìm ra con đường để huy động và sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp" Theo Henrypayh : “ Lập kế hoạch là một trong những hoạt động cơ bản của quá trình quản lý cấp công ty , xét về mặt bản chất thì hoạt động này nhằm mục đích xem xét các mục tiêu , các phương án kinh doanh , bước đi trình tự và cách tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh ” Như vậy, ta có thể định nghĩa rằng lập kế hoạch là quá trình xác định mục tiêu, nhiệm vụ, chỉ tiêu phát triển và lựa chọn hệ thống giải pháp để thực hiện được các mục tiêu, nhiệm vụ, chỉ tiêu đó.2 Phân loại kế hoạch Kế hoạch được phân ra làm hai loại: Kế hoạch hoạt động và kế hoạch phát triển Kế hoạch hoạt động là kế hoạch thực hiện một công việc cụ thể, một dự án cụ thể, biến các mục tiêu chiến lược thành hiện thực ( Ví dụ như: kế hoạch cho buổi đi dã ngoại của trường học, kế hoạch học tập cho kỳ học tới…) Kế hoạch phát triển là kế hoạch cho sự phát triển trong tương lai của một cá nhân, gia đình, hay của một tổ chức kinh tế, xã hội. Gắn với nội dung của 14 quy trình quản lý, thì kế hoạch phát triển thuộc chức năng đầu tiên và quan trọng nhất của quy trình quản lý, đó là sự thể hiện ý đồ của chủ thể về sự phát triển trong tương lai của đối tượng quản lý và các giải pháp để thực thi.
Kế hoạch phát triển và kế hoạch hành động đều có điểm tương đồng là đều hàm chứa hai nội dung là hướng tới tương lai và giải pháp tổ chức thực hiện tuy nhiên mức độ thể hiện thì lại khác nhau. Kế hoạch hành động là kế hoạch thực hiện một hoạt động đã định trước, mục tiêu của nó là hoàn thành được các công việc được vạch ra trong bản kế hoạch, còn tính hướng đến tương lai sẽ ít hơn. Đối với kế hoạch hành động thì các giải pháp phải cụ thể, mang tính tác nghiệp tiến độ rõ ràng. Đối với kế hoạch phát triển thì điều quan tâm nhất là những mục tiêu của kỳ kế hoạch tới như thế nào.
Kế hoạch phát triển phải phác thảo lên được bức tranh trong tương lai tuỳ thuộc vào kỳ kế hoạch đó dài hay ngắn. Hệ thống giải pháp của kế hoạch phát triển mang tính chất định hướng.3 Vai trò của lập kế hoạch phát triển Lập kế hoạch đóng vai trò rất quan trọng trong quy trình kế hoạch hoá. Một bản kế hoạch được lập đúng sẽ là cơ sở để đảm bảo sự thành công của công tác kế hoạch hoá dưới mọi góc độ. Xét theo khía cạnh vĩ mô toàn bộ nền kinh tế quốc dân, thực tiễn nhiều năm qua đã khẳng định vai trò của kế hoạch chính là một trong các yếu tố tạo nên sự thành công trong phát triển kinh tế của đất nước ta cũng như các quốc gia khác trên toàn thế giới.
Lập kế hoạch phát triển thực sự là công cụ của nhà nước để can thiệp vào nền kinh tế thị trường. Nhà nước can thiệp nhằm khắc phục các khuyết tật thị trường hướng hoạt động của thị trường vào hiệu quả xã hội, nhằm thực hiện những hoạt động mà thị trường không điều tiết và quan trọng nhất là hướng hoạt động kinh tế - xã hội của đất nước theo hướng mà nhà nước hướng tới. 15 Xét theo khía cạnh vi mô đối với doanh nghiệp lập kế hoạch có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Ba tác động chính của việc lập kế hoạch đối với doanh nghiệp cụ thể là :Lập kế hoạch có tác dụng làm giảm tính bất ổn định của doanh nghiệp, các nhà quản lý cần phải nhìn về phía trước dựa vào tình hình hiện tại của công ty cũng như các yếu tố môi trường bên trong và bên ngoài ảnh hưởng đến sự phát triển của công ty để đưa ra hướng phát triền và dự báo các trường hợp có thể xảy ra cùng với giải pháp ; Lập kế hoạch giúp tối ưu hoá việc sử dụng và phân bổ nguồn lực của doanh nghiệp, tránh lãng phí nguồn lực, sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả và phù hợp nhất; Lập kế hoạch giúp doanh nghiệp định vị được vị trí hiện tại và đánh giá được những mục tiêu của mình đã đạt được hay chưa và cần làm những gì để đạt được mục tiêu đã đề ra.
Xét theo khía cạnh cá nhân, lập kế hoạch giúp bạn đưa ra được hướng đi cụ thể cho mình để đạt được mục tiêu. Việc đạt được mục tiêu đã đề ra là bước tiến quan trọng để phát triển bản thân. Xây dựng một bản kế hoạch sẽ giúp cho bản thân chủ động hơn trong cuộc sống và giảm thiểu sự bất ổn định, phát triển bản thân theo đúng phương hướng đã đề ra, kịp thời phản ứng với những rủi ro có thể xảy ra mà không làm trì hoãn mục tiêu ban đầu. Ngoài ra, trong quá trình xây dựng bản kế hoạch phát triển bản thân rèn luyện cho bạn tư duy logic, phân tích và khả năng dự đoán cũng như xử lý các tình huống phát sinh.4 Yêu cầu của lập kế hoạch phát triển Quy trình xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cần phải đảm bảo tính khoa học, logic.
Tập trung sự tham gia của tất cả các bên có liên quan trong việc cung cấp thông tin đến đánh giá phân tích thực trạng, xác định mục tiêu của kỳ kế hoạch và các nhiệm vụ, giải pháp cần thực hiện, cân đối nguồn lực cần phân bổ để thực hiện kế hoạch đảm bảo tính dân chủ, công khai và minh bạch. 16 Lập kế hoạch dựa trên kết quả là việc tuân thủ theo nguyên tắc lập kế hoạch dựa trên kết quả. Xác định các kết quả dự kiến của bản kế hoạch một cách thực tiễn dựa trên mối quan hệ nhân quả giữa việc đạt được các kết quả ngắn hạn sẽ dẫn đến đạt được các kết quả của mục tiêu trung và dài hạn. Nguyên tắc lập kế hoạch dựa trên kết quả đảm bảo tính logic giữa các cấp độ mục tiêu trong bản kế hoạch từ đó các chỉ tiêu, nhiệm vụ cũng sẽ được sắp xếp phù hợp.
Lập kế hoạch có sự tham gia là việc lập kế hoạch dựa trên nguyến tắc có sự tham gia đóng góp ý kiến của tất cả các bên có liên quan, đạt được sự đồng thuận của cộng đồng.2 Quy trình lập kế hoạch phát triển 1. Phân tích SWOT a.Khái niệm phân tích SWOT SWOT là một thuật ngữ tiếng anh được viết tắt từ các từ “Strengths” ( điểm mạnh), “Weaknesses” ( điểm yếu ), “Opportunities”( Cơ hội) và “Threats” ( Thách thức). SWOT là phương pháp tiếp cận phân tích chiến lược kinh doanh được ứng dụng trong nhiều doanh nghiệp vì nó giúp các nhà quản lý đưa ra các mục tiêu dựa trên cơ sở phân tích tình hình thực trạng của doanh nghiệp. Ngày nay phân tích SWOT là một công cụ phân tích, được ứng dụng trong lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội có sự tham gia.
Mô hình SWOT được cấu thành từ hai phần chính là các phát hiện từ bên trong(S, W) và các phát hiện từ bên ngoài (O, T). Các chỉ tiêu về tình hình bên trong của địa phương được mô tả thông qua điểm mạnh và điểm yếu. Các chỉ tiêu bên ngoài được miêu tả như thách thức và cơ hội chưa được khai thác. Ưu điểm và nhược điểm của phân tích SWOT Về ưu điểm: Phân tích SWOT giúp tích kiệm chi phí 17 Kết quả của phân tích SWOT đánh giá được bốn phương diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức vì vậy nó rất quan trọng trong lập kế hoạch phát triển.
Về nhược điểm: Kết quả chưa chuyên sâu: Cần thực hiện nhiều nghiên cứu bổ sung Phân tích chủ quan Không đưa ra hành động cụ thể : Vì mô hình phân tích SWOT chỉ đưa ra bức tranh tổng quát về thực trạng phát triển của tổ chức, doanh nghiệp, địa phương c.Xây dựng mô hình SWOT Thông thường ma trận SWOT sẽ được xây dựng dưới dạng bốn ô vuông tượng trưng cho bốn yếu tố chính là : Strength (điểm mạnh), weakness (điểm yếu), opportunity(cơ hội), threat(thách thức).